Những ngành buôn bán trái phép ở nơi bí mật nhất Myanmar

Wa's border is not one that journalists are often invited to cross
Image caption Các nhà báo không được mời qua biên giới Wa - Trung

Vùng Wa hẻo lánh ở bang Shan nằm phía đông Myanmar là nơi ít khách lai vãng tới. Người dân sống ở khu tự trị không chính thức này từng được biết đến với tên gọi người Wa Hoang dại. Phóng viên BBC Jonah Fisher cho biết nạn kinh doanh ma túy, tiền và động vật hoang dã đang phát triển tràn lan ở nơi này.

Khu vực Wa là một trong những địa điểm bí mật nhất trên thế giới. Bạn sẽ không tìm thấy nơi này khi tra trên Google Map. Xin thị thực vào đây và bạn sẽ bị từ chối.

Một quan chức Wa nói: "Chúng tôi nghĩ bất kỳ khách nào muốn vào thăm đều là gián điệp".

Nhưng thời cuộc ở Myanmar và, ở Wa, đang thay đổi.

Vì những lý do chúng tôi chưa hoàn toàn hiểu, các phóng viên BBC ở trong một nhóm nhỏ các nhà báo trong nước và quốc tế được mời đi thăm Wa trong một chuyến đi có hướng dẫn viên đầu tiên.

Image caption Các trường học và cơ cở hạ tầng ở Wa là điều đáng ghen tỵ với một số bang Myanmar khác

Chúng tôi vào Wa qua một cửa khẩu không xa biên giới phía Đông Bắc Myanmar, sát với Trung Quốc.

Sau khi được những người lính Myanmar kiểm tra kỹ, chúng tôi vượt qua khu đất không người và được những người hộ tống từ hãng TV địa phương, Wa TV, đón tiếp nồng nhiệt.

"Xin chào mừng quý vị đến Wa", họ chào đón nhiệt tình rồi dẫn chúng tôi lên những chiếc xe mui trần đang chờ sẵn. Như là đi gặp mặt người yêu lần đầu sau bao lâu mong đợi, và chúng tôi cảm thấy hơi run vì được biết về lịch sử của người dân Wa.

Dưới thời thuộc địa Anh quốc, người dân vùng này còn được gọi là "dân Wa hoang dã". Họ nổi tiếng là những người đánh trận hung bạo và còn chặt đầu kẻ thù rồi treo lên cột cho mọi người xem.

Sau những câu đùa ngần ngại về khả năng bị chặt đầu, chúng tôi di chuyển theo hướng Nam vào lãnh thổ của phiến quân.

Image caption Nhiều ngành kinh doanh ở nơi này, kể cả sản xuất chè, là với Trung Quốc

Khu tự trị Wa có diện tích khoảng bằng xứ Wales, với dân số khoảng nửa triệu người. Đây thật sự là một tiểu bang trong một bang, nằm ngay sát biên giới Trung Quốc. Nơi này trở thành khu tự trị khi nhóm phiến quân Wa ký hiệp định hòa bình với chính phủ Myanmar năm 1989.

Để đánh đổi việc ngừng chiến, phe phiến quân được giao lãnh thổ và tự quản lý theo ý họ. Vì vậy người Wa đã trồng giống cây thu được nhiều lợi nhất mà họ tìm được - thuốc phiện.

Trong thập kỷ tiếp theo, Wa và khu Tam giác vàng củng cố "uy tín" của mình là một trong những nơi sản xuất thuốc phiện và heroin hàng đầu thế giới.

Có lẽ chuyến đi của chúng tôi được tổ chức cẩn thận một phần là để cho thế giới thấy người Wa đã bỏ nghề trồng thuốc phiện.

Trong những ngày đầu của chuyến đi, chúng tôi được đưa đi xem những loại cây trồng thay thế cây thuốc phiện. Chè, cà phê và cao su.

Ở Mong Mao, thị trấn thứ hai ở Wa, một thương nhân người Đài Loan đến nói chuyện với chúng tôi về một đồi chè xanh mướt mà ông sở hữu. Ông cho chúng tôi biết, cũng như hầu hết các mặt hàng được sản xuất tại bang Wa, tất cả chè của ông được bán cho Trung Quốc.

Image caption Tiền tệ, ngôn ngữ và cơ sở hạ tầng ở Wa hầu hết là của Trung Quốc

Trên thực tế, chúng tôi cảm thấy Wa giống Trung Quốc hơn Myanmar. Tiền được tiêu ở đây là tiền Nhân dân tệ, ngôn ngữ chính thì là tiếng Trung, và cơ sở hạ tầng như mạng điện và điện thoại di động đều từ bên kia biên giới Trung Quốc đưa sang.

"Chúng tôi không biết chúng tôi được lợi gì khi thuộc Myanmar", ông Bộ trưởng Xây dựng Yeng Gar cười to và kể với chúng tôi. "Nhưng chúng tôi không muốn độc lập, chúng tôi muốn là một lãnh thổ thuộc Myanmar".

Chiến lược này có lợi. Người Wa đã khôn ngoan xử sự với cả hai nước láng giềng lớn.

Họ có quân đội được trang bị đầy đủ để giữ quân đội Myanmar không đánh chiếm, còn mối quan hệ thương mại gần gũi với Trung Quốc đã giúp cho người Wa xây dựng cơ cở hạ tầng vững chắc. Chúng tôi được đưa đến thăm những con đường và trường học mà các bang "trung thành hơn" của Myanmar phải ghen tỵ.

Nhưng thuốc phiện vẫn là vấn đề lớn. Từ những gì chúng tôi thấy, sản xuất thuốc phiện quy mô lớn đã ngừng, nhưng có thể việc sản xuất ma túy giờ được làm trong nhà.

Các báo cáo của Liên Hợp Quốc và Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ cáo buộc người Wa là nguồn sản xuất viên thuốc gây nghiện methamphetamine, được gọi là "yaba" ở địa phương.

Điều thất vọng là các xưởng sản xuất meth không nằm trong lịch trình của chúng tôi. Nhưng chúng tôi đã thuyết phục được những người hộ tống cho gặp ông bộ trưởng Bộ Pháp lý Li San Lu.

Image caption Không như nhiều chợ động vật hoang dã khác, các sản phẩm ở Wa được bán trong các cửa hàng cao cấp.

Ông nói chuyện thẳng thắn một cách ngạc nhiên, kể với chúng tôi tình trạng sản xuất meth là một vấn đề lớn. Hai tấn thuốc meth dạng viên bị tịch thu chỉ riêng trong năm nay. Ông nói, lỗi là ở những người ngoại quốc.

"Người bản địa chúng tôi không biết làm yaba thế nào", ông nói rất khẽ. "Những nguyên liệu toàn được mua từ Trung Quốc, Ấn độ và Thái Lan sau đó được sản xuất tại đây. Chúng tôi là nạn nhân."

Trước khi chúng tôi có thể khai thác được thêm thông tin, những người hộ tống vào phòng và cho chúng tôi biết chương trình làm việc hôm đó đã xong.

Đêm đó, cảm thấy liều lĩnh, chúng tôi bỏ hát karaoke, qua mặt mấy người hộ tống và làm một chuyến đi không có hướng dẫn viên vào Panghsan, thủ phủ của Wa.

Chả mấy chốc chúng tôi thấy rõ là những nghề mua bán trái phép ở Wa không chỉ dừng lại ở thuốc phiện.

Image caption Bộ trưởng Ngoại giao Wa nói các sản phẩm động vật hoang dã bán ở đây không phải của địa phương vì từ lâu họ đã chặt hết cây rừng

Răng và sọ hổ, ngà voi và da tê tê được bày bán công khai. Những phụ nữ bán hàng sau quầy cho chúng tôi biết hầu hết khách hàng của họ là người Trung Quốc và việc đưa hàng qua biên giới có thể được thu xếp dễ dàng.

Chợ động vật hoang dã nổi tiếng nhất ở Myanmar, chợ Mong La, chỉ cách đây có 100 km, nhưng điều rõ nét ở Pangshan là các hàng bán động vật hoang dã rất có tổ chức và cao cấp.

Chúng tôi dùng điện thoại di động quay phim lén ở các cửa hàng. Sau đó chúng tôi cho ông Nick Cox từ Quỹ bảo tồn Động vật hoang dã Thế giới WWF xem khi về đến Yangon.

"Điều này cho thấy có nhiều chợ bán động vật hoang dã hơn chúng ta biết", ông này nói. "Biết được một chợ với những cửa hàng cao cấp bán những thành phẩm từ những loài đang có nguy cơ tuyệt chủng này cho thấy tệ nạn này không hề thuyên giảm".

"Vẫn còn nhu cầu lớn và những người có tiền vẫn tiêu tiền vào các sản phẩm này".

Image caption Xanh mướt và nhiều đồi núi, Wa có diện tích gần như xứ Wales

Về phía mình, người Wa không coi việc dừng buôn bán các bộ phận động vật là việc của họ.

"Chúng tôi không có những loài động vật đó. Chúng tôi đã chặt hết cây rừng để trồng cao su. Tự do thương mại là thế." Bộ trưởng Ngoại giao Zhao Guo An nói.

Các nỗ lực để kéo họ vào một liên bang Myanmar mới đến nay đều thất bại. Đã từng bị phía Trung Quốc ép tham dự các cuộc họp bàn, phái đoàn Wa bỏ về ngay ngày đầu tiên, khi họ bị phát nhầm thẻ hội nghị.

Thông điệp thật rõ ràng. Người Wa hài lòng với hiện trạng và tự do họ đang hưởng nhờ thực trạng đó.

Tin liên quan