'Tia chớp' Usain Bolt: Vận động viên tám lần vô địch Olympic

Usain Bolt
Image caption Usain Bolt

Usain Bolt được tôn vinh là vận động viên điền kinh chạy nhanh nhất mọi thời đại.

Vận động viên người Jamaica sẽ giải nghệ sau Giải vô địch Điền kinh Thế giới London.

BBC chia sẻ với quý vị 9,58 lý do khiến anh được gọi là huyền thoại, và cách thức khiến anh đạt được những thành tích khó ngờ.

1

Bolt là vận động viên chạy nhanh nhất trong lịch sử. Anh ba lần phá kỷ lục thế giới ở cự ly 100m; lần đầu tiên là cách đây chín năm.

Image caption Kỷ lục thế giới môn chạy cự ly 100m được nâng cao với thời gian chạy được rút ngắn dần

Bolt vượt qua thành tích 9,47 giây của đồng hương Asafa Powell để lập kỷ lục mới là 9,72 hồi tháng 5/2008, sau đó lại rút ngắn tới gian chạy xuống còn 9,69 tại Olympic Bắc Kinh cũng trong năm đó.

Tại Giải vô địch Điền kinh Thế giới Berlin năm 2009, anh lại giảm được hơn một phần mười giây, lập kỷ lục mới là 9,58 giây.

Hồi năm 1912, vận động viên người Mỹ Donald Lippincott lập kỷ lục 10,6 giây tại Stockholm, kỷ lục đầu tiên được công nhận bởi Liên đoàn Điền kinh Quốc tế (IAAF), mới được thành lập khi đó.

Năm 1968, Jim Hines là vận động viên đầu tiên chính thức lập kỷ lục dưới 10 giây, và phải mất gần một thế kỷ mới có người vượt được kỷ lục của Donald Lippincott trọn vẹn một giây - người đó là Usain Bolt.

2

Bolt chạy nhanh hơn, đều đặn hơn. Danh sách tất cả các cuộc đua cự ly 100m đạt thành tích dưới 10 giây do IAAF tổ chức khi diễn ra Giải vô địch Điền kinh Thế giới London cho thấy có không mấy đối thủ có được thành tích bám sát Bolt.

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Kỷ lục cự ly 100m dưới 10 giây

Kể từ thời Hines, đã có 124 người vượt được mốc thời gian 10 giây.

Nhưng không ai ngoài Bolt, các đồng hương Jamaica của anh là Yohan Blake và Asafa Powell, và các vận động viên Mỹ Justin Gatlin và Tyson Gay (ghi rõ trong biểu đồ) đạt được thành tích dưới 9,78 giây.

Riêng bản thân Bolt đã làm được điều đó tổng cộng là chín lần - nhiều hơn bất kỳ ai.

3

Và tất nhiênkhông chỉ cự ly 100m. Bolt còn xuất sắc ở cự ly 200m và là người duy nhất giữ kỷ lục thế giới ở cả hai cự ly kể từ khi IAAF bắt đầu áp dụng việc tính thời gian tự động, năm 1977.

Image caption Những kỷ lục TG cự ly 100m và 200m

Tại Olympic Bắc Kinh 2008, Bolt phá kỷ lục chạy 200m của vận động viên người Mỹ Michael Johnson vốn đã được duy trì trong suốt 12 năm. Kỷ lục của Johnson là 19,32 giây còn của Bolt là 19,30 giây. Rồi một năm sau, Bolt lại hạ thấp thời gian xuống còn 19,19 ở Berlin.

4

Bolt duy trì phong độ một cách vô cùng đáng kinh ngạc. Trừ Olympic London 2017, Bolt đã thắng hầu hết tất cả các giải Olympic và Vô địch Thế giới mà anh tham gia từ năm 2008 trở đi.

Olympic Rio 2016 là nơi anh đạt thành tích "ba lần ba" với huy chương vàng các môn 100m, 200m và chạy tiếp sức 4x100m - làm anh trở thành "người bất tử" theo chính lời của anh.

Image caption Bảng huy chương vàng của Usain Bolt

Bolt bị mất huy chương vàng môn chạy tiếp sức năm 2008 sau khi đồng đội Nesta Carter bị xét nghiệm cho kết quả dương tính với một chất cấm - làm ảnh hưởng đến toàn đội. Carter đã đệ đơn kháng cáo lên Tòa trọng tài Thể thao.

Sự nghiệp của Bolt ở các Giải Vô địch Thế giới chỉ bị 'nhuốm màu' bởi một huy chương đồng ở London năm 2017, và một lần bị loại do xuất phát hỏng ở Daegu, Nam Hàn năm 2011.

5

Từ năm 2008 trở đi, Bolt chỉ duy nhất bị đánh bại một lần ở cự ly 200m - bởi đồng hương Blake tại Giải vô địch Quốc gia Jamaica năm 2012.

Image caption Ai đã vượt Bolt?

Blake cũng giành chiến thắng ở cự ly 100m tại giải đó, một trong năm lần Bolt không thắng ở một giải lớn cho cự ly này.

Gatlin, Christian Coleman, Powell và Gay là những vận động viên điền kinh khác từng thắng Bolt ở cự ly 100m.

6

Bolt còn nhanh hơn bạn tưởng. Trong lần đoạt kỷ lục thế giới 100m ấn tượng nhất, Bolt chạy 10m nhanh nhất chỉ hết có 0,81 giây. Trong 10m đó, anh đạt tốc độ 27,66 dặm/h (44,51 km/h) - khoảng cùng tốc độ với một chú ngựa phi.

Image caption Bolt nhanh hơn bạn tưởng

Tuy nhiên, tuổi tác và chấn thương không tránh khỏi tác động đến Bolt, người giờ đã gần 31 tuổi. Những thành tích tốt nhất mùa chạy này của anh đã giảm dần và anh ít tham gia các cuộc thi hơn. Năm 2016, anh đạt thành tích 9,81 giây ở cự ly 100m và 19,78 giây ở cự ly 200m - chậm so với Bolt nhưng vẫn đem lại chiến thắng cho anh.

7

Làm sao Bolt đạt được thành tích xuất sắc như thế? Chẳng có câu trả lời đơn giản nào, nhưng một nghiên cứu của Mackala Krzysztof và Antti Mero, được xuất bản trên Tạp chí Động lực học Người (Journal of Human Kinetics) cho thấy chiều cao 195cm của anh là một trong những yếu tố khiến anh có lợi thế trước các đối thủ.

Image caption Bolt cao hơn thất cả các đối thủ và những VĐV chạy nước rút hàng đầu thế giới

Cao thường được coi là yếu điểm cho những người chạy nước rút khi bắt đầu cuộc đua vì chiều cao làm hạn chế giai đoạn xuất phát, khi các vận động viên lao người về phía trước để lấy tốc độ.

Nhưng các nhà nghiên cứu nói: "Chiều cao của Bolt khiến anh có bước chạy dài và giúp anh có thể duy trì tốc độ cao lâu hơn và giảm tốc độ chậm hơn so với những vận động viên có chiều cao thấp hơn."

8

Chiều dài bước chạy của Bolt có thể đạt trung bình là 2,47m. Như vậy là dài hơn 20cm so với hầu hết các vận động viên khác - nhưng anh duy trì được nhịp độ sải bước rất cao.

Image caption Chiều dài bước chạy của Bolt

Đây là một sự kết hợp gây khó khăn cho các đối thủ của Bolt, và một khi Bolt đã vào guồng, anh có thể vượt họ với từng bước sải.

Bolt đạt kỷ lục thế giới cự ly 100 m chỉ với chưa đầy 41 bước, trong khi những vận động viên vào vòng chung kết khác có số bước chân trung bình là 45, theo nghiên cứu của Krzysztof và Mero.

9

Vậy còn chuyện xuất phát chậm của những người cao thì sao? Bolt vượt qua được điều này - thường là vậy.

Vâng, anh ấy xuất phát chậm hơn những vận động viên khác: nếu bạn xét tất cả thời gian phản ứng của Bolt khi xuất phát tại các kỳ Olympic và Giải Vô địch Thế giới cự ly 100 m (trừ lần xuất phát hỏng ở Daegu 2011), anh có thời gian trung bình là 0,158 giây trong khi các vận động viên khác có thời gian trung bình là 0,149 giây.

Image caption Thời gian phản ứng của Bolt và các đối thủ

Tuy vậy, theo Michael Johnson, trong những lần chạy thành công nhất, Bolt đã đạt được giai đoạn xuất phát tương tự như các động viên thấp hơn anh. "Bạn sẽ thấy là trong khoảng 30m đầu, anh ấy chạy ngang ngửa với các vận động viên thấp hơn, một điều hiếm có," Johnson nói với Kênh Olympic.

Trong cuộc chạy đua kỷ lục thế giới, Bolt là người nhanh nhất từ đầu đến cuối. Sau 20m đầu, anh đã vượt các đối thủ và cứ 20m tiếp theo anh vẫn là người nhanh nhất.

Tại Giải Vô địch Thế giới London 2017, thời gian phản ứng của anh chỉ có 0,183 giây, chậm so với anh và thua các vận động viên khác cùng chạy là 0.031 giây.

9,58

Với Bolt, bao giờ cũng còn những điều khác ngoài chạy. Từ kiểu chào "Tia chớp Bolt" cho tới pha trò trên đường đua hay tuyên bố anh ăn "khoảng 1.000" viên gà rán tại Olympic Bắc Kinh, tính cách vui nhộn của Bolt đã góp phần mang lại vị trí siêu sao cho anh.

Thi thoảng có những chỉ trích anh "khoe mẽ" trước khi về đích, nhưng điều đó cũng chẳng làm tổn hại đến uy tín của anh với những fan hâm mộ.

Ở thời điểm sắp giải nghệ, anh là một trong những vận động viên điền kinh được yêu thích nhất trên các mạng xã hội với 19 triệu người 'follow' trên Facebook, 7,1 triệu trên Instagram và 4,75 triệu trên Twitter.

Image caption Mạng xã hội của Bolt

Những hợp đồng quảng cáo đến cùng với sự nổi tiếng. Những hợp đồng với Puma, Mumm champagne, Advil và các hãng khác mang lại cho anh thu nhập bình quân hàng năm khoảng 34,2 triệu USD, theo tạp chí Forbes, và đưa anh đứng ở vị trí 88 trong danh sách 100 người nổi tiếng.

Bolt đóng góp tiền thiện nguyện qua quỹ của mình, trong đó có bảo trợ nhiều năm cho trường trung học cũ của anh ở Giáo xứ Trelawny, Jamaica.

Nhưng liệu anh có từ diễn đàn thế giới chìm vào bóng tối không? Chính anh nói anh muốn "nghỉ ngơi một chút, hưởng thụ cho mình nhiều nhất có thể".

Và sau đó, có thể anh sẽ tiếp tục một vai trò nào đó trong làng điền kinh quốc tế.

Nhưng có một điều không ai nghi ngờ gì: môn điền kinh sẽ nhớ anh. Chủ tịch IAAF Lord Coe gần đây nói với BBC: "Cái mà chúng ta sẽ nhớ là cá tính của anh. Chúng tôi muốn các vận động viên có cá tính."

Chẳng có biểu đồ nào có thể ghi lại được điều đó.

Bài do Christine Jeavans viết, Gerry Fletcher thiết kế hình minh họa, và Mark Butler cung cấp số liệu thống kê bổ sung.

Chủ đề liên quan

Tin liên quan