Bạn có thể tự rèn luyện thành người dám mạo hiểm

Những người không nắm bắt cơ hội đang trên con đường tới “sự thất bại được bảo đảm” theo người sáng lập Facebook, Mark Zuckerberg Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Những người không nắm bắt cơ hội đang trên con đường tới “sự thất bại được bảo đảm” theo người sáng lập Facebook, Mark Zuckerberg

Giới lãnh đạo doanh nghiệp nói rằng chấp nhận rủi ro là một phần thiết yếu để tiến bước trong thế giới ngày nay. Nếu đó không phải là phong cách của bạn, làm thế nào để bạn có thể thoải mái hơn khi đứng trước cái bất định.

Vào năm 2003, phải mất nhiều năm để Binta Niambi Brown dứt ra khỏi cuộc sống thoải mái của một luật sư mà bà đã xây dựng cho mình. Bà bắt đầu mở công ty riêng, trong một thị trường khó khăn đã tràn ngập cạnh tranh.

Đến năm 2015, bà đã khai trương Fermata Entertainment, một công ty quản lý sản xuất và nghệ sĩ có trụ sở tại Brooklyn, New York. Tiếp theo ngay sau đó là công ty thu âm Big Mouth Records.

"Đáng ra tôi có thể đã mở và làm giám đốc công ty thu âm ngay và chắc chắn ở đây có nhiều cơ hội," bà Brown nói. "Nhưng có một khó khăn đặc biệt mà tôi muốn giải quyết và tôi tin rằng tôi đã có giải pháp. Tôi cảm thấy bắt buộc phải thử và xem tôi có thể xây dựng một cái gì đó và thành công không."

Bản quyền hình ảnh Larry Busacca
Image caption Tiến sĩ Tara Swart nói rằng kiểm soát tâm trí có thể giúp bạn đủ thông thoáng đầu óc để đưa ra các quyết định thông minh

Năm ngoái, công ty này của Brown đã lần đầu giành giải Grammy và sản xuất một bài hát đã được phát hàng chục triệu lần. Câu chuyện của bà có thể là nguồn cảm hứng cho những người khác mơ ước có một bước nhảy tương tự từ một cuộc sống dễ dàng và an toàn vào nơi bất định.

Trong một thế giới mà một công việc đảm bảo cho cả đời thì nay là một viên ngọc hiếm, con đường sự nghiệp thông thường không còn tồn tại ở hầu hết các nền kinh tế phát triển nữa. Vậy phải chăng chúng ta phải mạo hiểm mới tiến lên được? Bill Aulet, một giảng viên cao cấp của Viện Công nghệ Massachusetts Sloan School Management, tin rằng như vậy. Ông nhấn mạnh rằng làm việc theo cách nó vẫn luôn được làm trong thời đại đầy bất chắc này là "điều rủi ro nhất mà ta có thể làm."

Thái độ này có lẽ được phản ánh trong cách chúng ta nhìn nhận những người dám mạo hiểm. Để cho tốt hơn lên hoặc xấu đi, những người đủ dũng cảm dám đi những bước liều thường được nổi tiếng. Nói cho cùng, bước đi an toàn sẽ không làm nên cái gì lớn lao. Liệu Elon Musk có thể được các doanh nhân trên khắp thế giới thần tượng hóa như hiện nay không nếu ông ta không nhảy vào cuộc chơi mà nó đẩy các công ty của ông từ suýt nữa phá sản trở thành các doanh nghiệp nhiều tỷ đô la Tesla và SpaceX?

Do vậy có lẽ chúng ta không ngạc nhiên gì khi thấy việc dám mạo hiểm đang trở thành một hiện tượng hiện đại toàn cầu. Văn hóa khởi nghiệp "làm ăn lớn hoặc về vườn" đã nuôi dưỡng một quan niệm cho rằng chỉ có những người dám chịu rủi ro lớn mới có thể gặt hái những phần thưởng lớn. Những người không chớp cơ hội đang trên đường tới "sự thất bại chắc chắn", theo Mark Zuckerberg, người sáng lập Facebook.

Nhưng phải làm gì để trở thành một người dám mạo hiểm? Và có thể biến mình thành như vậy được không?

Điều gì làm nên người dám mạo hiểm?

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Trong văn hóa khởi sự tại thung lũng Silicon, việc dám chịu rủi ro được coi là nền tảng cho sự thành công

Khả năng của chúng ta để nắm bắt cơ hội và cảm thấy thoải mái trước một kết cục bất định bị ảnh hưởng bởi bản chất tâm lý trong ta, bởi các chức năng sinh lý trong cơ thể ta, môi trường văn hoá và sự chấp nhận xã hội rộng rãi đối với hành vi rủi ro.

Thí dụ, nghiên cứu cho thấy rằng mức testosterone của ta có thể có tương quan trực tiếp với ham muốn mạo hiểm. Do nam giới thường có mức testosterone cao hơn phụ nữ, nên họ thường sẵn sàng hành động bốc đồng khi chỉ nắm một phần thông tin, mặc dù cả hai giới đều có những ham muốn chấp nhận rủi ro tương tự nhau.

"Khi bạn chuẩn bị cho một cuộc chiến hoặc bạn đã mạo hiểm và kết quả là tốt, thì mức testosterone tăng lên và bạn thấy tự tin hơn," tiến sĩ Tara Swart, một nhà thần kinh học và huấn luyện viên trưởng sống ở London, nói. Mặt khác, khi việc mạo hiểm của bạn bị thất bại, mức testosterone của bạn giảm xuống.

"Bộ não của bạn thực tế sẽ ngăn cản bạn [tiếp tục nhận rủi ro] bằng cách cho bạn thêm nhiều kí ức về thời gian mà sự việc xấu đi," Swart cho biết thêm

Kinh nghiệm của ta và lịch sử cảm xúc của ta cũng sẽ ảnh hưởng đến mức độ dám mạo hiểm. Cha mẹ của bạn có thể đã đặc biệt ghét rủi ro trong quá trình dạy dỗ bạn, hoặc có thể trong quá khứ bạn đã có lần làm liều nhưng thất bại làm cho bạn phải thận trọng khi bạn, phải đối mặt với giây phút "mình nên làm hay thôi?".

Và rồi có còn các yếu tố văn hoá. Bạn có thể sống trong một xã hội hoặc một nhóm xã hội mà người ta đánh giá cao những thành công ổn định và an toàn trong nghề nghiệp, tài chính hoặc cuộc sống cá nhân của một người, hơn là các cơ hội tham gia vào các thử nghiệm và sai lầm. Trong một số môi trường, chẳng hạn tại thung lũng Silicon ở California, việc dám chịu rủi ro được coi là nền tảng cho sự thành công trong văn hoá khởi sự mà nó phát triển mạnh ở đây.

Làm sao để trở thành người dám mạo hiểm

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Hầu hết những suy nghĩ thảm khốc đều xuất phát từ sự mất kiểm soát, Deena Goodman, một nhà trị liệu tâm lý và huấn luyện viên trưởng, nói

Đối với những người bản chất không phải người dám mạo hiểm, có một vài cách để làm cho mình thoải mái hơn khi tham gia một thời cơ. Ở một mức độ hạn chế, bạn cũng có thể thay đổi các phản ứng sinh lý ngăn bạn không dám chịu rủi ro bằng cách làm chủ một số vấn đề tâm lý.

Swart đề xuất một bài tập mà bà gọi là "bịt miệng tâm trí." Những kỹ thuật này là để giảm "đàm luận trong não" bằng cách huấn luyện bộ não tập trung vào hiện tại. Cho dù đó là việc bạn đang đi, ăn uống, hoặc thở, tập trung vào quang cảnh, âm thanh, và cảm giác thể chất của thời điểm đặc biệt đó có thể giúp gạt bỏ thói quen của ta hồi nhớ lại những sai lầm và lo lắng, Swart nói.

Những cách luyện tập tâm trí như vậy, cùng với lối sống lành mạnh, làm ta kiểm soát được mức adrenaline và cortisol, là các hoocmon tiết ra khi bạn đang chịu áp lực liên quan đến việc có nguy cơ rủi ro. Nói cách khác, kiểm soát tâm trí có thể làm giảm mức cortisol và adrenaline xuống, để bạn có thể đủ đầu óc đưa ra các quyết định thông minh, thậm chí dám chịu một số rủi ro cần thiết để có được thành công trong thế giới kinh doanh phức tạp ngày nay.

Dám mạo hiểm cũng có nghĩa là vượt qua một số phản ứng tự nhiên của bạn đối với sự bất chắc và lo lắng. Srini Pillay, tác giả cuốn Think Less, Learn More: Unlock the Power of the Unfocused Mind và trợ lý giáo sư tâm thần tại trường Y khoa Harvard, nói rằng sinh học đóng vai trò rất nhỏ trong khả năng dám nhận rủi ro so với các yếu tố môi trường. Ông tin rằng một trong những cách hữu hiệu nhất để ta có thể xây dựng sự kháng cự chống lo sợ vì phải chịu rủi ro là khai thác sức mạnh của tâm trí không tập trung của chúng ta.

Bộ não ý thức trong ta rèn luyện ta tập trung và sử dụng các bài học từ kinh nghiệm trong quá khứ để đưa ra các quyết định tốt hơn. Nhưng theo Pillay, hầu hết các chuyên gia bao gồm cả Michael S. Gazzaniga, một trong những nhà thần kinh học hàng đầu thế giới về nhận thức, cho rằng khoảng 90% đến 98% hoạt động tâm thần là vô thức. Để trở thành một người dám mạo hiểm hơn, điều quan trọng là để cho tiềm thức của bạn đôi khi vượt lên hàng đầu, giúp não tìm lại các kỷ niệm đã mất từ lâu và kết nối các ý tưởng, Pillay nói.

Một số bước thực tiễn mà ông đưa ra để huy động trí óc vô thức là nghỉ ngơi, ngủ trưa, và thậm chí đóng vai người khác; một nghiên cứu từ năm 2016 cho thấy người ta sẽ thành công hơn trong việc giải quyết vấn đề và đảm nhận những rủi ro trí tuệ khi họ hành sử như một nhà thơ lập dị hơn là một người quản lý thư viện cứng nhắc.

"Bộ não được thiết kế tối ưu để xử lý cả rủi ro lẫn sự chắc chắn, cả tập trung lẫn không tập trung, và đối với mỗi người, học cách để cân bằng chúng là rất quan trọng." Pillay nói.

Hiệu chỉnh lại sự suy nghĩ

Bản quyền hình ảnh Thomas Barwick
Image caption Chúng ta không thể thay đổi những kinh nghiệm đã qua của chúng ta với những rủi ro không được đền đáp, nhưng chúng ta có thể thay đổi cách tiếp cận đối với sự bất chắc

Khi nói đến việc vượt qua được lịch sử cá nhân và những kinh nghiệm xấu của những rủi ro trước đây, có một thách thức không thể tránh khỏi. Đôi khi cũng không thể lay chuyển được quan điểm của bạn bè, gia đình và đồng nghiệp khi nói đến việc mạo hiểm. Nhưng điều ta có thể thay đổi là cách ta nghĩ về những yếu tố đó và phản ứng với chúng.

Deena Goodman, một nhà trị liệu tâm lý và huấn luyện viên thực hành, giúp các chuyên gia cấp cao thay đổi các mô hình "suy nghĩ thảm khốc" của họ và để họ thấy dễ chịu hơn khi đương đầu với rủi ro. Một ví dụ cổ điển của sự bất chắc mà nhiều người lo lắng là nói trước công chúng. Thí dụ, nếu bạn được yêu cầu phát biểu ý kiến chủ đạo tại một sự kiện lớn trong ngành, bạn biết nó có thể thúc đẩy sự nghiệp của bạn nhưng bạn, cũng có thể sợ rằng tất cả những điều đó có thể bị sai khủng khiếp. Bằng cách điều chỉnh lại tư duy, bạn có thể học cách để cảm thấy thoải mái với sự bất chắc này và ít chú trọng đến sự phán xét của những người khác.

"Hầu hết những suy nghĩ thảm khốc đều xuất phát từ việc không kiểm soát được," Goodman nói. "Khi ta không kiểm soát được, ta cố gắng lấy lại kiểm soát với phỏng đoán kết quả là tồi tệ nhất."

Sự sợ hãi "điều gì sẽ kéo theo" có xu hướng thúc đẩy những suy nghĩ không hợp lý của ta về bản thân mình, về việc người ta sẽ nhận thức ta như thế nào và điều gì sẽ đến với ta. Trong trường hợp có một số rủi ro, Goodman khuyên khách hàng của mình nên viết ra những suy nghĩ không hợp lý của họ, sau đó đối với từng tình huống xấu nhất, hãy nghĩ: như vậy có vấn đề gì? Thí dụ trong trường hợp việc phát biểu ý chủ đạo nói trên, bạn có thể giữa chừng quên những gì đang nói, nhưng sau đó sẽ xảy ra điều gì?

Rà soát qua từng kết cục mà bạn sợ là "xấu" này sẽ có thể giúp "một người kiểm soát được điều mà tưởng rằng gần như không kiểm soát nổi," bà nói. Bà cũng gợi ý suy nghĩ về nhiều kết quả khả quan có thể xảy ra khi chấp nhận rủi ro. Điều mà bà nhận ra là trong quá trình làm việc người ta nhận ra rằng họ sẽ vượt qua được hầu hết các quyết định liên quan đến một số rủi ro và họ đưa ra được các kế hoạch thay thế phòng trường hợp có trục trặc.

Hãy chớp thời cơ cho bản thân

Có lẽ cuối cùng bạn sẽ cần phải sẵn sàng để nắm bắt thời cơ cho mình, để chấp nhận rằng bạn có thể có những lựa chọn đúng và khắc phục được những lựa chọn xấu nếu sự việc sai lệch. Nhưng bạn cần nhớ rằng những rủi ro hầu như luôn luôn cần thiết cho sự đổi mới và sự tiến bộ, Aulet nói. Đây không phải là đương đầu với mọi rủi ro xuất hiện, nhưng là rèn luyện não bạn để có thể đảm đương các rủi ro có được nghiên cứu kỹ, đồng thời cũng cho phép mình nghĩ về những gì sẽ xảy ra nếu sự việc không diễn ra như dự kiến.

Đối với Brown, đó là điều bà tự nhắc nhở mình hàng ngày.

"Đó chắc chắn là một cuộc sống rất khác biệt đối với tôi," bà nói. "Tôi đã có một cuộc sống tốt đẹp khi là một luật sư, vì vậy xuất phát từ đó để trở thành một doanh nhân và học cách sống một cách khác đi và quyết định lựa chọn theo một cách thức khác đã là một trong những đường hướng đi phi thường nhất của cuộc đời tôi."

"Thật buồn cười vì tôi không bao giờ nghĩ tôi có thể hạnh phúc hơn với nhiều rủi ro hơn và ít an toàn hơn và ít chắc chắn hơn."

Bài tiếng Anh trên BBC Capital

Tin liên quan