Không thăng tiến vẫn thành đạt

Getty Images Bản quyền hình ảnh Getty Images

Không có quy luật nào định hướng điều gì sẽ thay thế nấc thang sự nghiệp truyền thống.

Khi Nina Cheng tốt nghiệp đại học hồi gần một thập niên trước, bà không nghĩ sẽ có ngày mình bán những chiếc vỏ iPhone làm từ lông chồn với giá đến 350 đô la Mỹ. Làm việc trong ba ngành công nghiệp khác nhau - ngân hàng, tư vấn và thời trang - trước khi bắt đầu ngành kinh doanh phụ kiện lông thú, kinh nghiệm đó đã giúp bà có thêm cách nhìn để điều chỉnh sự nghiệp của mình.

Mệt mỏi vì thiếu tự do và phải gắn liền với các ngân hàng cao cấp và công việc liên quan tới cổ phần tư nhân, bà bắt đầu chuẩn bị để có thể tự kiểm soát công việc nhiều hơn. "Lúc khởi đầu [trong thời kỳ suy thoái], tôi thấy mừng vì mình có việc làm," Cheng nói. Bà là người sáng lập công ty Wild and Woolly có trụ sở tại New York bán các ốp lưng điện thoại và tai nghe. Sau đó, bà cần "tự do hoàn toàn để khám phá những lựa chọn khác."

Theo đuổi ngành thời trang, Cheng nhảy việc, chuyển từ làm thuê cho công ty lớn sang tự kinh doanh. Ban đầu, sự thay đổi khiến có cảm giác rất mệt mỏi, nhưng việc đề ra mục tiêu làm thử trong các ngành nghề khác nhau để chọn được hướng đi thích hợp khiến bà cảm thấy đủ sức để đối phó.

Cống hiến đến từ động viên hay đe doạ?

'Bí kíp' giúp bạn được mọi người yêu thích

Từng rất đắt đỏ, nay London rẻ hơn bao giờ hết?

Với nhiều người, điều này có vẻ như là nấc thang sự nghiệp đã chết. Một mạng lưới quan hệ với những người làm cùng lĩnh vực chuyên môn là con đường mở ra những thăng tiến sự nghiệp, giúp người lao động đạt được mục tiêu chính là được thăng chức, được đặt vào những vị trí cao hơn.

Rất nhiều người vẫn đang tìm kiếm cơ hội thăng tiến theo cách này.

Bản quyền hình ảnh Getty Images

Nhưng nay, người lao động đang "chuyển dịch đến một mạng lưới [hay] mê cung - nơi không có nấc thang sự nghiệp nào mà bạn cần phải theo đuổi," Katy Tynan, chiến lược gia phát triển tài năng tại công ty tư vấn Coreaxis chuyên làm việc với các công ty đa quốc gia, nói.

Với hầu hết mọi người, đây là điều tốt vì "nấc thang được xây dựng để buộc mọi người lao tới tìm cách chinh phục một vị trí duy nhất trên đỉnh cao - đó là công thức khiến con người ta đa phần sẽ không thành công," bà nói thêm.

'Giàu bất hạnh, nghèo hạnh phúc'

May mắn hay tài năng quyết định để bạn giàu nhanh?

Ở nước giàu chưa hẳn dễ phát triển?

Thế hệ người lao động kế tiếp thường thích chọn rẽ ngang trong sự nghiệp, theo báo cáo năm 2016 của Ngân hàng Barclays. Báo cáo này nhận thấy 24% nhân viên dưới 34 tuổi đã làm bốn ngành nghề, so với 59% người trên 65 tuổi chỉ làm việc trong ba ngành. Với những ai tiếp tục theo con đường này, họ sẽ có số lượng vị trí công việc nhiều gấp bảy lần cha mẹ họ, theo báo cáo này.

Để định hướng mạng lưới sự nghiệp, thế hệ trẻ hơn sẽ cần phải ưu tiên xây dựng nhiều kỹ năng mềm trong hàng loạt ngành nghề khác nhau, giám đốc tiếp thị cao cấp của Barclays, bà Tracy Williamson nói. Giờ đây người ta ít chú trọng tới kinh nghiệm trong ngành mà tập trung hơn vào việc quản trị sự thay đổi tại nơi làm việc, kỹ năng truyền đạt và kỹ năng giải quyết vấn đề. Kinh nghiệm đặc thù trong một ngành nghề có thể trở nên không còn quan trọng như trước, bà nói thêm.

Theo đuổi một mạng lưới sự nghiệp, nơi các dịch chuyển trong chiến lược và trí tuệ có ý nghĩa lớn cho việc tạo ra những bước thăng tiến trong sự nghiệp, thì khác xa so với tình thế khó xử ta thường gặp, là việc phải chờ đợi để có thể được đưa vào thế chỗ cho người khác - tức là phải chờ ai đó đang nắm vị trí mà mình mong muốn được chuyển đi chỗ khác, để mình được đề bạt lên thay.

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Từ một ngôi sao điện ảnh trở thành người tiên phong trong cuộc chiến chống thay đổi khí hậu, Arnold Schwarzenegger là bậc thầy trong việc thay đổi sự nghiệp

Dù lựa chọn này ban đầu có vẻ tự do, nhưng liên tục phải đưa ra quyết định cũng rất mệt mỏi - các chuyên gia nói khả năng tự tái tạo đòi hỏi nhiều năng lượng hơn để tạo ra các thay đổi thay thế vốn thường quay lưng với con đường cũ.

Mệt mỏi vì quyết định

Các quyết định rẽ ngang, ví dụ như chuyển từ công việc bán hàng sang làm nhà tư vấn độc lập, đã tăng trong thập niên vừa rồi. Nhưng chúng cũng đem lại nhiều nhầm lẫn hơn, Tynan cho biết. Với sự gia tăng các công việc tự do và thị trường lao động ngắn hạn, bối cảnh công việc mới đặc biệt phổ biến - nơi đạt được thành công không đồng nghĩa với việc bước lên vị trí cao nhất.

Liên tục nhảy việc qua chỗ này chỗ khác cũng có thể cản trở việc phát triển sự nghiệp, vì nó hạn chế cách tư duy tổng quát về những yếu tố cần thiết để xây dựng một sự nghiệp phát triển.

Tạo ra những cản trở

Vậy bạn có thể làm gì nếu bạn bị quá tải bởi nhu cầu liên tục phân tích các lựa chọn công việc và chọn lựa chiến lược kế tiếp khi điều này trở nên không rõ ràng như trước đó?

Để có khởi đầu thuận lợi, hãy tự áp đặt ra cho mình những giới hạn.

Tynan nói khách hàng của bà không nên hỏi những câu hỏi mở về việc "tôi muốn trở thành gì?" như cách đánh giá sự nghiệp. Nhân viên có thể bỏ qua sự thiếu kiên định tức thời, thay vào đó chỉ ra những kỹ năng họ muốn phát triển và tập trung vào loại công việc cũng như những vấn đề họ muốn giải quyết. "Một số người rơi vào tình trạng khốn khổ vì họ không tự vấn đủ mức," bà cho biết.

Thay vì phân tích tiến độ công việc tiềm năng mỗi tuần, người lao động ngày nay nên tổng quan một mục tiêu rõ ràng hàng năm với mục tiêu lớn hơn cho hai hoặc ba năm xa hơn, Tonushree Mondal, nhà tư vấn nhân lực ở Philadelphia cho biết.

Giới hạn số lần bạn nghĩ đến việc các mục tiêu cá nhân có thể giúp bạn vượt qua cảm giác liên tục đối mặt với vô số lựa chọn, Mondal nói. Tạo ra một kế hoạch phát triển sự nghiệp dài hơi có thể khiến những người làm ngành nghề chuyên nghiệp cảm thấy phù hợp với các mục tiêu nhỏ, bà nói.

Cheng cho rằng việc thử làm qua nhiều công việc khác nhau và liên tục gặp nhiều người trong nhiều ngành công nghiệp khác nhau giúp bà nhận ra rằng một số công việc bà từng nghĩ là lý tưởng hóa ra lại không thích hợp với bản thân như bà từng nghĩ.

Trước khi mở công ty, Cheng có hai năm làm việc ngắn hạn trong quản lý dự án trong ngành dược và bán lẻ cũng như liên hệ với những người khác trong ngành thời trang. Bà thậm chí làm thực tập sinh không lương cho một tạp chí thời trang. "Tôi khá là cố gắng hỏi mọi người về những kiến thức, kinh nghiệm trong ngành," bà nói.

Tránh sức ỳ

Xác định rõ các yếu tố dẫn đến thành công khi bạn thu hẹp các lựa chọn nghề nghiệp lại có thể cũng giúp bạn kiểm soát áp lực và sự mệt mỏi trong việc lên kế hoạch các bước kế tiếp, Polman nói.

Chẳng hạn, ăn mừng kỹ năng mới học được hoặc đạt được mức lương cao hơn có thể khiến bạn cảm thấy bạn đang tiến bộ mà không cần phải được thăng chức theo con đường truyền thống.

"Bạn cần một thứ tương tự như tiến bộ để bạn cảm thấy như thể bạn đang tiến lại gần hơn chọn lựa điều gì đó," ông nói.

Bài tiếng Anh đã đăng trên BBC Capital.

Tin liên quan