Chức danh kỳ quặc gây nguy hại cho công việc?

Getty Images Bản quyền hình ảnh Getty Images

Việc đưa những từ như "bậc thầy" (guru) hay "ngôi sao nhạc rock" vào bản mô tả công việc chỉ làm mọi thứ rối tung lên, theo Sir Cary Cooper.

Những công việc kỳ quặc không phải là điều gì mới mẻ. Google đã thuê một "Thuyền trưởng tàu phóng lên Mặt Trăng" (Captain of Moonshots) từ năm 2010. Astro Teller - tên thật của ông - hiện đang giữ vị trí này và điều hành phần nghiên cứu và phát triển. Ở một công ty khác, ông sẽ chỉ được gọi là "Lãnh đạo phòng nghiên cứu phát triển".

Đó không chỉ vì đây là Miền tây Hoang dã trong thế giới công nghệ. Người lãnh đạo ở Phố Wall, Berkshire Hathaway, từng có một Giám đốc Hỗn loạn từ trước năm 2006. Người này chịu trách nhiệm tổ chức các cuộc họp thường niên với nhà đầu tư và ông trùm nổi tiếng Warren Buffet.

Những thợ nhồi quả oliu thái nhỏ vào ổ bánh mì nóng trong tiệm Subway trên phố gần chỗ bạn được gọi là "nghệ sĩ làm bánh sandwich".

Việc không chấp nhận ý kiến đối lập sẽ dẫn tới thất bại?

Cống hiến đến từ động viên hay đe doạ?

'Bí kíp' giúp bạn được mọi người yêu thích

Những tên vị trí công việc bí mật bắt đầu như một cách định nghĩa sự tréo ngoe của các công ty tiên phong đầu ngành. Họ thường sử dụng cách truyền thông riêng về văn hóa đặc trưng của mình, và nếu đặt trong đúng bối cảnh thì điều này không hại gì.

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Nghe như tên một bộ phim dở, nhưng Astro Teller: Thuyền trưởng tàu phóng lên mặt trăng chính là một 'người thật việc thật'

Chẳng hạn, chúng ta đều có thể lượng thứ cho Tổ chức Make-A-Wish (Thực hiện ước mơ), một tổ chức từ thiện thường sắp xếp những trải nghiệm biến giấc mơ thành hiện thực cho trẻ em đang mắc bệnh hiểm nghèo. Đôi khi tổ chức này để nhân viên tự chọn chức danh cho chính họ. Giám đốc Truyền thông là "Người đưa tin thần diệu", và Giám đốc điều hành (CEO) được gọi là "Bà tiên của ước mơ". Những chức danh đó, xuất hiện bên cạnh những chức danh khác nhau theo truyền thống, và chỉ có tác dụng trong bối cảnh công việc.

Việc đó cũng đem lại nhiều lợi ích khác. Một nghiên cứu từ Tạp chí của Họ viện Quản trị nhận thấy những chức danh "phản ánh tự thân" đó giúp giảm độ căng thẳng nơi người giữ chức vụ.

Ngôi sao nhạc rock

Nhưng rất nhiều người dùng cách tiếp cận của công ty Google hay tổ chức Make-a-Wish trong việc dùng các chức danh kỳ quặc lại không có khả năng truyền đạt văn hóa công ty như Google hay Make-A-Wish, trong lúc văn hóa lại chính là điều cần thiết để tạo bối cảnh cho những chức danh đó.

Thực ra, Google có vẻ đã hiểu điều này, dù công ty này có sở thích đặt tên chức danh khác thường. Những trang tuyển dụng bên ngoài của họ tràn ngập các vị trí được gọi tên cực kỳ bình thường như "kỹ sư phần mềm", và "giám đốc hoạch định tài chính".

Bạn có thể mua được quốc tịch những nước nào?

May mắn hay tài năng quyết định để bạn giàu nhanh?

Ở nước giàu chưa hẳn dễ phát triển?

Ngoài ra, khi trao những chức vụ kỳ lạ cho nhân viên khi họ đã ổn định ở một vai trò mà họ sẽ tiếp tục làm, như ở Google và Make-A-Wish, thì điều này hoàn toàn khác với việc quảng cáo một vị trí mà chưa ai từng nghe nói hay hiểu gì về nó.

Vì thế khi một công ty chuyên cung cấp thú cưng quảng cáo tìm vị trí "ninja thời gian" thay vì nhân viên quản trị nhân lực hoặc thư ký văn phòng, thì ta cần phải hỏi tại sao.

Theo một nghiên cứu của công ty chuyên tư vấn về vấn đề bồi thường Pearl and Meyer của Hoa Kỳ, khoảng 8% các công ty được nghiên cứu nói rằng với họ thì chức danh không phải là thứ được dùng để "xác định vai trò của nhân viên".

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Nội dung quảng cáo tìm 'sư phụ phát triển phần mềm' có lẽ sẽ khiến ứng viên tìm việc cảm thấy khó hiểu, nhất à với các cổ động viên môn bóng bầu dục

Nếu áp dụng vào những doanh nghiệp có nhân viên ở Anh Quốc, thì điều này có nghĩa hơn 100.000 người đang sử dụng các chức danh mà vì lý do nào đó không mô tả được một cách đúng đắn là các ứng viên cần phải làm gì.

Chúng ta cũng có thể thông cảm ít nhiều. Sự đa dạng quá mức và tốc độ thay đổi chóng mặt ngày nay khiến cho thời gian tồn tại của những chức danh giản dị, phản ánh đúng công việc như chức vụ "giám đốc marketing" chỉ còn rất ngắn.

Có quá nhiều sự kết hợp các kỹ năng cho các chức danh tổng quát. Nhưng những chức danh khó sử dụng và không khả thi được tạo ra trong những nơi này đang gây ra vấn đề.

Website tuyển dụng Indeed.com tin rằng những hậu tố vô nghĩa như "ninja", "ngôi sao nhạc rock", "bậc thầy" đi kèm với cụm từ miêu tả rõ ràng như "dữ liệu", hoặc "viết mã" - trông có vẻ vô hại với những người đã rành việc - nhưng thực ra rất xa lạ.

Chúng cũng có thể khiến những chuyên gia có chuyên môn cao trong ngành bị coi như trẻ nít.

Trang Indeed.com dựa trên các cụm từ tìm kiếm trên trang web của họ để nghiên cứu xu hướng chung, và đưa ra kết luận rằng mọi người tìm kiếm các chức danh phù hợp với kỹ năng chứ không phải với giá trị của họ. Vì thế, nếu chức danh công việc không thể truyền đạt ít nhất điều gì đó về đặc tính của công việc, nhà tuyển dụng cuối cùng sẽ để lọt những ứng viên tiềm năng.

Không phù hợp

Thậm chí những chức danh đã ổn định cũng có thể gây hiểu lầm.

Chẳng hạn như hồi tháng 6/2017, các nhà tuyển dụng lớn như Sky, Ovo Energy và American Express nằm trong số hàng ngàn nhà tuyển dụng đăng quảng cáo tìm vị trí "Sư phụ phát triển phần mềm" (scrum master) - một chức danh phát triển phần mềm - tương tự mô tả công việc như giám đốc dự án.

Nhưng một nghiên cứu đại diện quốc gia trên 1.000 người Anh trưởng thành, nghiên cứu này tôi có hỗ trợ, nhận thấy rằng 75% những người được hỏi nghĩ "scrum master" là một chức danh công việc bịa đặt, hoặc không biết chắc liệu nó có thật không. Nghiên cứu nhận thấy một số trong rất nhiều vị trí công việc trong ngành công nghệ được quảng cáo không chỉ vô nghĩa với người ngoài, mà thực ra còn được coi là "không phù hợp".

Trong thực tế, đa số mọi người tham gia nghiên cứu không thể chỉ ra được sự khác nhau giữa những vị trí công việc trong ngành công việc và những chức danh mà nhóm nghiên cứu bịa ra, một số chức vụ được tạo cảm hứng từ danh xưng trong trò chơi điện tử.

Cloud Master (Sư phụ Mây), mọt trò chơi khó hiểu của Sega Master System, được đón nhận là "nghe có vẻ thật hơn" so với chức danh "sư phụ phát triển phần mềm "(scrum master), "hacker phát triển" và "kỹ thuật viên phát triển đầy đủ" - tất cả đều là những việc có thật có thu nhập cao. Nếu một chức danh công nghệ cao và được công nhận là không có gì khác biệt với tên trò chơi điện tử với đa số mọi người, thì khoảng cách hiểu nhau có ý nghĩa.

Sự nhiệt tình với những chức danh công việc nghe có vẻ kêu nhìn khá hay ho khi ghi trên danh thiếp lại có thể gây rắc rối cho nhà tuyển dụng và cả ngành công nghiệp. Nếu ứng viên không hiểu công việc đòi hỏi gì khi họ nhìn vào tên chức vụ, liệu chúng ta có thể đổ lỗi cho họ vì không hứng thú?

Điều này không tốt cho cả ứng cử viên và các ngành công nghiệp.

Việc không thuộc nhóm "ai cũng biết" đã là một rào cản to lớn cho việc tiếp cận và phát triển trong hầu hết những ngành công nghiệp được nhiều người lựa chọn.

Màu sắc đôi giày bạn đi dưới chân có thể khiến cho thời gian bạn còn trụ được trong ngành tài chính chỉ còn đếm được từng ngày. Hoặc việc tốt nghiệp một học viện công nghệ nào đó có thể sẽ không giúp bạn có một khởi đầu thuận lợi khi bước chân vào ngành công nghệ, nơi mà sẽ có nhiều người 'đá đểu' bạn rằng chỉ những trường đại học danh tiếng mới là nơi duy nhất có thể trang bị đầy đủ cho bạn những kỹ năng cần thiết để cống hiến.

Những chức danh không dễ hiểu gây ra một ảnh hưởng tinh vi. Và nếu có điều gì mà những ngành nghề đáng mơ ước của chúng ta cần giảm đi, thì đó chính là những chức danh đó.

Sir Cary Cooper là giáo sư tâm lý và sức khỏe nơi công sở tại Trường Kinh doanh Alliance Manchester, Đại học Manchester, và là giáo sư thỉnh giảng tại Trường Quản trị tại Đại học Lancaster.

Bài tiếng Anh đã đăng trên BBC Capital.

Tin liên quan