Bao lâu nữa máy sẽ làm thay con người?

Máy móc sẽ có khả năng tiếp quản tất cả các công việc của con người trong 120 năm nữa? Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Máy móc sẽ có khả năng tiếp quản tất cả các công việc của con người trong 120 năm nữa?

Người ta thường nói rằng một ngày nào đó máy móc sẽ có thể làm được công việc của chúng ta, nhưng chính xác là khi nào điều đó sẽ xảy ra?

Thế giới được xem là đang trên đỉnh của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, cuộc cách mạng mà máy móc sẽ có thể làm nhiều công việc hiện con người đang thực hiện, và thậm chí nó có thể làm tốt hơn. Đó là một tương lai hứa hẹn hiệu quả cao hơn và các dịch vụ rẻ hơn, nhưng cũng có thể báo trước sự mất việc làm rộng khắp.

Nó làm dấy lên một câu hỏi đáng ngại cho tất cả chúng ta là khi nào một cỗ mày làm được công việc của mình?

Hiện không có được câu trả lời chắc chắn, nhưng một số nhà nghiên cứu trí tuệ nhân tạo (viết tắt là AI, tức Artificial Intelligence) hàng đầu thế giới đang cố gắng tìm hiểu.

Katja Grace, một nhà nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Tương Lai Loài Người của Đại học Oxford, và các đồng nghiệp ở dự án 'Tác Động của AI' và Viện Nghiên Cứu Máy Thông Minh, đã lấy ý kiến 352 nhà khoa học và biên soạn các câu trả lời của họ vào một dự đoán về thời gian mà máy móc sẽ vượt qua con người để làm các công việc khác nhau.

Nhóm đã liên hệ được với nhiều chuyên gia hàng đầu trên thế giới về máy sáng chế, kể cả Yann LeCun, giám đốc nghiên cứu về AI ở Facebook, Mustafa Suleyman ở DeepMind của Google và Zoubin Ghahramani, giám đốc phòng thí nghiệm AI của Uber.

Bản quyền hình ảnh BBC Capital
Image caption Bao nhiêu năm nữa thì một máy có thể làm công việc hơn chúng ta tốt hơn?

Tin vui là nhiều người trong chúng ta có lẽ sẽ được an toàn trong công việc trong một khoảng thời gian nữa. Các nhà nghiên cứu dự đoán với 50% xác suất là máy móc sẽ có khả năng tiếp quản tất cả các công việc của con người trong 120 năm nữa.

"Một trong những điều bất ngờ nhất là sự chậm trễ chung của những dự đoán", Grace nói. "Tôi mong đợi những tiến bộ đáng ngạc nhiên trong máy sáng chế trong những năm gần đây, cộng với thực tế là chúng tôi chỉ mới nói chuyện với các nhà nghiên cứu máy sáng chế, để đưa ra những dự đoán sớm hơn."

Vậy điều này có ý nghĩa gì trong những năm tới và những thập niên tới?

Tăng thất nghiệp?

Bản quyền hình ảnh BBC Capital
Image caption Bao nhiêu năm nữa thì một máy có thể làm công việc hơn chúng ta tốt hơn?

Cuộc khảo sát cho thấy máy móc cũng có thể gấp được quần áo đã giặt vào năm 2021. Vì vậy, nếu bạn làm việc tại một hiệu giặt là, đã đến lúc để từ bỏ chưa? Có lẽ chưa đâu.

Các máy móc có thể gấp quần áo đã tồn tại: các nhà nghiên cứu robot tại Đại học California, Berkeley, đã sáng chế một robot có thể gấp gọn ghẽ khăn tắm, quần jean và áo thun.

Phải thừa nhận rằng robot phải cần gần 19 phút để chọn, kiểm tra và gấp một chiếc khăn duy nhất vào năm 2010, nhưng đến năm 2012, nó có thể gấp một chiếc quần jean trong 5 phút và một áo thun trong hơn 6 phút. Tuy nhiên có lẽ thú vị nhất là robot thậm chí có thể đảm nhận công việc tẻ nhạt ghép bí tất vào đúng cặp.

Mặc dù có tiến bộ này, có thể cần một thời gian nữa trước để robot loại này có thể thay thế con người.

"Tôi hơi hoài nghi về một số lịch trình cho các nhiệm vụ liên quan đến thao tác vật lý," Jeremy Wyatt, giáo sư về robot và trí tuệ nhân tạo tại Đại học Birmingham, nói.

"Hoạt động tốt trong phòng thí nghiệm là một việc, nhưng để một robot có thể thực hiện công việc đó một cách đáng tin cậy trong thế giới thực và tốt hơn con người lại là một việc hoàn toàn khác."

Thao tác các vật thể vật lý trong thế giới thực (hình dung ra phải thao tác cái gì, như thế nào, trong một môi trường ngẫu nhiên và thay đổi) là một công việc cực kỳ phức tạp đối với một cái máy. Các công việc không liên quan đến thao tác vật lý thì dễ truyền đạt hơn.

Robot di động, những thứ như xe tự lái và giao hàng tự động, có thể ở giai đoạn giống như internet vào đầu những năm 1990, Wyatt nói. "Di chuyển các thứ trên thế giới có lẽ phải cần 10 năm nữa."

Trợ lý robot thân thiện của bạn

Trong khi những người gấp khăn tắm hiện không bị mất việc thì có thể có lý do để những người lái xe tải và bán lẻ cần xem xét vai trò của họ trong 2 thập niên tới. Các nhà nghiên cứu dự đoán rằng AI có thể lái xe tải vào năm 2027 và làm việc của dịch vụ bán lẻ vào năm 2031.

Công việc trợ lý bán lẻ, một người thân thiện để giúp bạn tìm một chiếc quần jeans trong một cửa hàng, và cho ý kiến là nó trông thế nào, là một vai trò đòi hỏi những kỹ năng giao tiếp và thể chất phức tạp, và có lẽ việc đó là an toàn ở thời điểm này.

Nhưng khi mà nhiều người mua sắm trực tuyến, AI ở dạng một robot với thuật toán có thể sẽ thay thế các vai trò khác trong việc bán lẻ sẽ có sớm hơn chúng ta nghĩ, Wyatt cho hay. "Hãy nhìn vào số lượng giao dịch hiện nay chúng ta làm trực tuyến mà phần lớn là tự động, đó là một tỷ lệ đáng kể. Và giao dịch này đã sử dụng một lượng hợp lý AI."

Đừng lo sợ, bạn ơi

Bản quyền hình ảnh AFP
Image caption Các nhà nghiên cứu dự đoán rằng AI có thể lái xe tải vào năm 2027 và làm việc của dịch vụ bán lẻ vào năm 2031.

Có lẽ công việc khó khăn nhất để máy móc thực hiện là những công việc phải mất nhiều năm đào tạo để con người tấn tới được. Chúng thường liên quan đến việc ra quyết định trực giác, môi trường vật lý phức tạp hoặc tư duy trừu tượng, tất cả những thứ mà máy tính phải còn phải vượt qua.

Các chuyên gia dự đoán robot sẽ không tiếp quản thay bác sĩ phẫu thuật cho đến năm 2053, trong khi nó có thể phải mất 43 năm để các máy cạnh tranh với các nhà toán học về các bài đăng trên tạp chí học thuật hàng đầu.

Họ cũng dự đoán rằng các máy tính AI có thể sẽ phát hành đều đặn các tiểu thuyết hấp dẫn trên tờ New York Times vào năm 2049.

Trên thực tế, máy móc đã nhúng ngón tay số hóa của chúng vào lĩnh vực này.

Google đã đào tạo ra các AI viết tiểu thuyết lãng mạn và các bài báo tin tức để giúp nó viết một cách sáng tạo hơn, và một robot AI tên là Benjamin có thể viết các kịch bản phim ngắn về khoa học viễn tưởng, cho dù chúng không hoàn toàn hợp lý. Rồi nữa, có công việc của Automated Insights, mà nó tạo ra thuật toán để sản xuất đều đặn ra hàng triệu bài viết về tin tức, tài chính và thể thao cho các công ty như Reuters và Associated Press.

Adam Smith, tổng giám đốc của Automated Insights, cho biết công nghệ này nhằm mục đích bổ sung, thay vì thay thế, cho năng lực chuyên môn của con người. "Báo chí tự động đang tạo ra những nội dung mà trước đây chưa từng tồn tại, nhưng con người vẫn cần để thêm bối cảnh vào những câu chuyện đó."

Tuy nhiên, những câu chuyện này được viết theo một công thức, theo đó thông tin được lấy từ các bộ dữ liệu lớn và được lắp vào khuôn mẫu. Sản xuất tiểu thuyết bán chạy nhất, phong phú về hành văn và với những tình tiết phức tạp hấp dẫn trong cách kể, có lẽ phải khoảng 3 thập niên nữa mới có. Những nỗ lực sử dụng máy móc để chơi chữ một cách sáng tạo thường là bị tối nghĩa.

Thách thức là để AI sản xuất ra những chất liệu mà sở thích của con người có thể chấp nhận được, Wyatt nói. "Chúng tôi thấy rằng bất cứ cái gì, thậm chí chỉ thấp hơn chút ít so với mức con người làm ra, đều không thể chấp nhận được. Thí dụ các chatbot, nó không khác với hiệu năng của con người ... nhưng chúng ta rất nhạy cảm với bất kỳ sự không hoàn hảo nào nên nó thường có vẻ dở một cách ngớ ngẩn."

Grace tin rằng cuộc khảo sát này sẽ là một lời nhắc nhở rằng thế giới đang ở trên đỉnh của sự thay đổi triệt để: "Tôi không nghĩ rằng có bất kỳ nhiệm vụ nào con người có thể làm được mà AI, về mặt kỹ thuật, sẽ không thể thực hiện được."

Nhưng cô tin rằng một số vai trò có thể không bao giờ được thay thế bằng máy móc. Ví dụ, một giáo sĩ trong nhà thờ có thể không bao giờ được thay thế bởi một robot nếu như tín đồ muốn một người đảm đương vai trò này.

"Sẽ vẫn còn có những nhiệm vụ chỉ có thể do con người thực hiện bởi bởi vì chúng ta muốn như vậy," bà nói.

Bài tiếng Anh đăng trên BBC Capital

Tin liên quan