Ba thách thức trong vấn đề đô thị hóa năm 2017

The world is rapidly industrialising, which demands smart city planning and smart, sustainable urban design Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Thế giới đang được công nghiệp hóa nhanh chóng, và điều đó đòi hỏi các thành phố phải được quy hoạch một cách thông minh có thể tồn tại bền vững

Bên cạnh những vấn đề phổ biến như thay đổi khí hậu hoặc xoá đói giảm nghèo, liệu chúng ta còn phải đối mặt với các thách thức lớn nào trong năm 2017? BBC Future đã tìm đến nhiều chuyên gia để có được câu trả lời.

1. Làm sao để giúp các thành phố phát triển bền vững và cải thiện đời sống cho cư dân ở đó?

Gần như mọi khu phố tại Hoa Kỳ đều có quy hoạch - 30 năm trước điều này không tồn tại.

Vấn đề này đang được làm tốt hơn nhờ các phần mềm có khả năng xây dựng những cơ sở dữ liệu khổng lồ với khả năng hiểu rõ từng khía cạnh của không gian được xây dựng.

Hiện nay không ai biết điều gì đang xảy ra ở trung tâm Manhattan. Chúng ta không biết bao nhiêu phần trăm là văn phòng, bao nhiêu phần trăm dành cho bán lẻ. Chúng ta không có những dữ liệu này 15 năm về trước, và chúng ta cũng không có phần mềm cũng như máy tính đủ mạnh.

Năm con số quyết định 100 năm tới

Lợi hại từ công trình xây dựng lấn biển

Những ngôi nhà ma ám thời hiện đại

Vì vậy, khi một thành phố hoặc một quận nào đó muốn bỏ ra một khoản đầu tư lớn trong tương lai, họ có thể thảo luận với nhau rằng, 'hãy xây dựng trạm tàu điện Second Avenue. Nó sẽ tốn 5 tỷ đôla và dưới đây là doanh thu từ lợi ích kinh tế cũng như thuế mà chúng ta sẽ nhận được, dựa trên cơ sở dữ liệu này…"

Chúng ta sẽ học cách để hoạch định, xây dựng và cấp vốn cho các dự án cần thiết tốt hơn. Hiện nay tất cả mọi kết luận vẫn còn dựa trên phỏng đoán.

Chúng ta đang ngày càng đủ khả năng để nhận ra rằng đâ là lợi ích kinh tế và tài chính của một dự án nào đó, và đâu là những hậu quả nằm ngoài ý muốn, như kẹt xe hoặc vô gia cư. Tất cả những công cụ này sẽ giúp ích cho việc quản lý.

-- Chris Leinberger, nghiên cứu gia Chương trình Chính sách Đô thị, Viện Nghiên cứu Brookings

Cuộc chiến nhằm đạt được sự phát triển bền vững sẽ thành hoặc sẽ bại ở các thành phố. 150 triệu người chuyển lên sống ở các thành phố mỗi năm. Đến năm 2050, khoảng hơn 7 tỷ người sẽ sống ở các thành phố này (chiếm 80% dân số thế giới), và các thành phố sẽ thải ra 75% tổng lượng khí thải toàn cầu.

Cơ sở hạ tầng của các thành phố thường được giữ cố định trong hàng thập kỷ, nếu không muốn nói là hàng thế kỷ.

Thế nhưng các nhà quy hoạch cần đầu tư ngay từ bây giờ, trong bối cảnh công nghệ nơi chúng ta sống, làm việc và giải trí đang thay đổi nhanh chóng. Bên cạnh đó cách chúng ta tiếp cận với các toà nhà, phương tiện công cộng, năng lượng và xử lý chất thải cũng đang thay đổi rất nhanh. Hàng nghìn các thành phố hạng hai trên toàn cầu đang tăng trưởng rất nhanh. Tuy nhiên tại đây các thị trưởng, các nhà quy hoạch thành phố, lại thường không có nhiều kiến thức về quy hoạch đô thị. Thường thì những thành phố này phải hợp tác với nhau để phân bổ dịch vụ một cách hiệu quả.

-- Homi Kharas, nghiên cứu gia và phó giám đốc Chương trình Toàn cầu của Viện Nghiên cứu Brookings

Tình trạng thay đổi khí hậu cũng làm gia tăng các thách thức mà người nghèo phải đối mặt. Việc sử dụng không gian thể hiện rất rõ điều này. Không gian của mỗi người cần có khả năng bảo vệ họ trước những điều kiện khắc nghiệt và bất ngờ. Các giải pháp cần đi từ cơ cấu cho đến gốc rễ.

Các chương trình do chính phủ các nước cung cấp hiện nay chỉ giải quyết vấn đề ở bề mặt. Các chương trình này có mục tiêu hỗ trợ người dân gia cố nhà cửa để phòng hờ các yếu tố về thời tiết.

Tuy nhiên cộng đồng người nghèo vẫn thiếu nguồn lực và khả năng tận dụng tối đa các công nghệ này - những công cụ phổ biến trong thi công bền vững.

-- Nootan Bharani, trưởng nhóm quản lý thiết kế Place Lab, Đại học Chicago

2. Các khu vực phát triển nhanh cần làm gì để tăng hiệu quả?

Hầu hết người dân châu Phi sẽ sống tại các thị trấn và thành phố vào năm 2050.

Các nhà tư vấn về quản lý cũng như nhà đầu tư quốc tế liên tục cho rằng quy trình đô thị hoá là một trong những yếu tố khiến việc đầu tư vào châu Phi trở nên vô cùng hấp dẫn. Tuy nhiên điều này không hoàn toàn đúng.

Bản quyền hình ảnh Artem Vorobiev

Để các thị trấn cũng như các thành phố có khả năng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện đời sống người dân, các biện pháp quy hoạch sáng tạo, hiệu quả hơn cần được đưa ra.

Bên cạnh đó, cần có nhiều sự quan tâm đến việc cung cấp các mặt hàng công cộng thay vì sự ưu tiên chỉ cho tầng lớp thượng lưu hiện nay.

Trước hết, người dân phải được tham gia. Việc kêu gọi sự tham gia từ cộng đồng trong việc thúc đẩy các sáng kiến về phát triển ở những khu ổ chuột đã luôn mang lại hiệu quả nhiều hơn so với việc áp đặt các chính sách từ thượng tầng.

Thứ nhì, công nghệ hiện nay cũng có thể được áp dụng để hỗ trợ việc quy hoạch - ví dụ như những dữ liệu được thu thập bằng điện thoại di động và các hình ảnh vệ tinh.

Thứ ba, những cư dân thành phố - các cử tri - có thể hành động để buộc những người đại diện cho mình phải làm nhiều hơn.

Yếu tố quan trọng cuối cùng là quyết tâm của bộ máy chính trị. Đây là yếu tố lâu nay vẫn thiếu vắng, thế nhưng bên cạnh đó cũng không thiếu những tấm gương các thị trưởng cũng như lãnh đạo thành phố có khả năng mang lại hiệu quả.

-- Edward Paice, Giám đốc Viện Nghiên cứu châu Phi

3. Làm sao để thích nghi với việc xe hơi xuất hiện ngày càng nhiều?

Dù công nghệ có đạt được nhiều thành tựu đến đâu đi nữa thì chúng ta vẫn cần nghĩ về cách sử dụng không gian ở các thành phố: Các xe tự động cũng như các xe mà mọi người đi chung nhau cũng chiếm nhiều không gian như xe thường, dù chúng đang chạy trên đường hay đỗ bên vỉa hè.

Ở những nơi xe hơi bị ghét bỏ

Trong tương lai, các đô thị cần được thiết kế để tăng cường không gian sinh hoạt chung, vốn là yếu tố cần thiết cho việc xây dựng các mối quan hệ xã hội.

Bản quyền hình ảnh Anthony Ghnassia

Không gian để giao tiếp và kết nối thường không được đưa vào các giải pháp kỹ thuật của đô thị.

Các giải pháp này đang không nhận được đủ sự quan tâm - chúng ta cần thận trọng xem xét liệu chúng sẽ thay đổi hình dáng và thiết kế của các thành phố trong tương lai ra sao.

Quan trọng hơn cả chúng ta cũng cần hiểu chúng sẽ cách ly mình ra sao. Dù gì đi nữa, công nghệ, nếu giới hạn khả năng giao tiếp của con người, cũng chỉ đang tạo ra nhiều vấn đề khác thế chỗ những vấn đề mà nó giúp giải quyết.

-- Shin-pei Tsay, Giám đốc điều hành Viện nghiên cứu Gehl

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hàng năm có khoảng 1,2 triệu người thiệt mạng do tai nạn giao thông. Đây là quy mô ở mức độ báo động.

Các chuyên gia an toàn giao thông cho rằng 90% các trường hợp tai nạn có thể được loại bỏ khi công nghệ xe không người lái được tận dụng tối đa.

Các nhà lập pháp, các tổ chức cảnh sát cũng như những chuyên gia khác lại cho rằng chúng ta không nên đặt công nghệ xe không người lái lên trên vấn đề an toàn. Tuy nhiên cũng như tất cả các thảm hoạ khác, chúng ta cần cho tận dụng tối đa các giải pháp.

Mặc dù phải hành động một cách thận trọng, chúng ta cũng không nên để những người có lợi ích đối với xe có người lái làm chậm sự phát triển. Chúng ta cần hợp tác để thúc đẩy việc sử dụng xe không người lái. Việc đạt được điều này dù chỉ sớm hơn một ngày cũng có thể cứu được 3.000 tính mạng.

-- Larry Burns, cựu phó chủ tịch nghiên cứu và phát triển tại General Motors

Đây là ba trong loạt 12 câu hỏi lớn mà nhân loại phải đối diện trong năm 2017. Các câu hỏi khác gồm:

Bài tiếng Anh đã đăng trên BBC Future.

Tin liên quan