“Cung điện” xa hoa khổng lồ trên biển

The Lusitania, shown here on its arrival to New York City in 1907, was one of the ships which launched the modern era of leisure cruising Bản quyền hình ảnh The Protected Art Archive / Alamy Stock Photo
Image caption Tàu Lusitania khi cập cảng New York City hồi 1907 là một trong những du thuyền sang trọng được đưa vào phục vụ trong thời hiện đại

Khi chiếc du thuyền vượt đại dương lớn nhất thời đó khởi hành chuyến đầu tiên xuyên Đại Tây Dương vào tháng 9/1907, hàng ngàn người đã kéo tới cảng Liverpool để chiêm ngưỡng.

"Con tàu hiện ra trong hình ảnh đầy ấn tượng khi khởi hành, với những ống khói khổng lồ và tỏa ánh sáng rực rỡ tuyệt đẹp," một phóng viên viết.

Tàu RMS Lusitania của hãng Cunard được trang bị động cơ mới khác hẳn so với các đối thủ. Nó đã phá vỡ kỷ lục tốc độ của hành trình vượt đại dương không chỉ một mà những hai lần.

Nghĩa địa ngàn con tàu chìm nơi đáy biển

Pháo đài bay B-52 và sứ mệnh tìm đường lên Mặt Trăng

Lợi hại từ công trình xây dựng lấn biển

Trong những năm từ 1850 đến 1900, ba hãng tàu chở khách của Anh là Cunard, Inman và White Star đã thống lĩnh các chuyến đi xuyên đại dương.

Đến cuối thế kỷ, ngày càng nhiều các dân di cư tìm đường đến Mỹ và sự gia tăng của tầng lớp những hành khách Kỷ nguyên Vàng (Gilded Age) dẫn tới nhu cầu tăng cao trong việc muốn được phục vụ đi lại nhanh chóng và tiện nghi, khiến sự cạnh tranh của các hãng ngày càng tăng.

Bị áp lực từ nhiều hãng tàu châu Âu khác, các công ty Anh Quốc buộc phải thêm vào cơ sở hạ tầng như hồ bơi, nhà hàng trên tàu.

Không khác gì so với các đối thủ ngày nay và cũng như các nhà sản xuất máy bay Airbus và Boeing, mỗi hãng tàu đều chạy đua để làm ra những chiếc du thuyền vượt đại dương lớn nhất, nhanh nhất và sang trọng nhất.

Trong quá trình đó, họ đã tạo ra kỷ nguyên hiện đại của du thuyền sang trọng - và phát triển các sáng kiến và công nghệ mới mà ngày nay vẫn tiếp tục được ứng dụng trong các du thuyền.

Hạng sang

Vào giữa thế kỷ 19, khi mới chỉ có hai đối thủ trên thị trường, tàu hơi nước tiên phong của hãng Inman được ra đời vào năm 1850, đưa công ty này trở thành công ty tàu Anh Quốc đầu tiên thay thế bánh hơi nước bên hông bằng chân vịt - một thiết bị sáu lưỡi gắn chặt quay quanh trục trung tâm.

Với hiệu quả nhiên liệu và tốc độ tăng cường mà thiết bị này đem lại, cộng với thân tàu bằng thép trơn láng bền hơn thân tàu gỗ, hãng Inman tạo dựng vị trí là một công ty không ngần ngại ứng dụng công nghệ mới để vượt lên dẫn đầu.

Những thành phố kỳ quặc không bóng người ở TQ

Đập bỏ thành phố thời Liên Xô xây lại từ đầu

Toilet siêu thông minh ở Nhật Bản

Đối thủ chính của Inman, hãng tàu Cunard, thay vào đó, tập trung vào vấn đề an toàn. "Cách của hãng Cunard là để cho đối thủ giới thiệu công nghệ mới gây tranh cãi và để tự họ phải xử lý những thất bại," Michael Gallagher, nhà sử học của công ty Cunard nói. "Chỉ khi nào công nghệ đó tự chứng minh được mình thì hãng Cunard mới suy nghĩ đến khả năng sử dụng nó."

Bản quyền hình ảnh Shawshots / Alamy Stock Photo
Image caption 'Để đảm bảo an toàn và tiện nghi, hãy sử dụng dịch vụ truyền thống, đáng tin cậy của hãng Cunard Line', nội dung quảng cáo viết hồi khoảng 1875

Nhưng Cunard vấp phải nguy cơ bị cả hai đối thủ cạnh tranh vượt mặt, là Inman và một tên tuổi mới xuất hiện trong cuộc chơi từ năm 1870, hãng White Star với năm chiếc du thuyền vượt đại dương hào nhoáng, được mệnh danh là "khách sạn nổi".

Con tàu 'át chủ bài' của hãng này, RMS Oceanic, hạ thủy vào năm 1871 và sử dụng tổ hợp máy hiệu quả chỉ đốt 58 tấn than mỗi ngày so với tàu Inman thường tiêu thụ 110 tấn than mỗi ngày. Điều này khiến hãng White Star có thêm chi phí để đầu tư vào tiện nghi trên tàu.

Những nhà máy lay lắt và đô thị không thể ra đời ở TQ

Chernobyl: Hơn 30 năm sau thảm họa hạt nhân Liên Xô

Cái chết của một cảng biển Liên Xô

Sự đối lập với hãng Cunard quá rõ ràng. "Nơi tàu Oceanic có bồn tắm thì tàu Cunard lắp đặt bồn rửa mặt; nơi tàu Oceanic có lò sưởi trung tâm thì tàu Cunard đặt bếp lò, và nơi tàu Oceanic có phòng tắm thì tàu Cunard chỉ có bô đi vệ sinh," Gallagher nói. Kiến trúc sư của tàu Oceanic cũng đưa khoang hạng nhất vào khu vực giữa tàu để ít bị chao đảo hơn trên sóng biển.

Trong thời gian từ thập niên 1880 tới những năm 1990, mỗi chiếc tàu mới của White Star đều được gắn Ruy băng Xanh (Blue Riband) - một sự công nhận không chính thức với các du thuyền có thể đạt tốc độ trung bình cao nhất khi vượt Đại Tây Dương.

Để đáp trả, hãng Inman đóng hai chiếc tàu SS City of New York và SS City of Paris.

Chiếc The City of Paris đạt được Ruy băng Xanh nhiều lần nhờ vào động cơ mở rộng gấp ba lần, đắt tiền nhưng sử dụng rất hiệu quả nhiên liệu cùng với chân vịt kép.

Công nghệ này lần đầu tiên được sử dụng trên du thuyền vượt đại dương, và điều đó có nghĩa nếu một chân vịt bị gãy, chân vịt còn lại có thể thay thế. Điều này lập tức khiến nhiều không gian trên tàu được dư ra mà sau đó sẽ là nơi để đặt các cơ sở vật chất sang trọng cho hành khách trên tàu.

Trong khi đó, Cunard mạo hiểm tiến vào thế giới mới của hệ thống viễn thông bằng cách thiết lập trạm không dây Marconi đầu tiên. Trạm này cho phép người điều khiển làn sóng radio chuyển thông tin trên biển đến các tàu của hãng là RMS Lucania và RMS Campania. Hành khách khoang hạng nhất thậm chí có thể đặt trước các khách sạn tại châu Âu từ hệ thống không dây này trước khi tàu cập cảng.

"Kết nối rất quan trọng với hành khách cả trong quá khứ lẫn như bây giờ," William Roka, nhà sử học và giám đốc chương trình công chúng tại Bảo tàng South Street Seaport ở New York nhận định.

Tới năm 1897, Đức bước vào cuộc chơi.

Công ty vận tải Norddeutscher Lloyd tung ra chiếc tàu khổng lồ Kaiser Wilhelm der Grosse - và nó khiến các đối thủ giật mình khi giật được Ruy Băng Xanh khỏi tay Anh quốc sau 52 năm.

Bản quyền hình ảnh MARKA / Alamy Stock Photo
Image caption Phong cách phục vụ bữa ăn theo nhu cầu tại chỗ của hành khách trên các du thuyền sang trọng như ta được chứng kiến ngày nay đã từng có từ thời 1905

Một con tàu khác của Đức, tàu SS Amerika, đã khiến các hành khách giàu có kinh ngạc khi giới thiệu nhà hàng à la carte đầu tiên trên biển: nhà hàng Ritz-Carlton là đứa con tinh thần của chủ khách sạn Cesar Ritz ở Paris và đầu bếp danh tiếng Auguste Escoffier. Nhà hàng này cho phép đặt bữa ăn theo ý họ và ăn tối với bạn bè thay vì phải dự các bữa tối sắp xếp sẵn theo lịch cứng nhắc - đây là sự tiên phong trong các bữa tối riêng tư mà ta có thể thấy ngày nay trên du thuyền.

Cuộc chơi càng trở nên phức tạp hơn khi tỷ phú ngân hàng Hoa Kỳ JP Morgan mua lại các công ty nhỏ và tạo ra một tập đoàn độc quyền về hàng hải và đường sắt tại Mỹ. Năm 1901, White Star trở thành thương vụ mua bán, sáp nhập lớn nhất của ông.

Ngôi đền Hồi giáo rực rỡ nhất thế giới

Nhà Trắng, công trình do người da đen xây

Chuyến hành hương tìm bát phở 'ngon nhất Việt Nam'

Đồng thời, Inman cũng trở thành công ty thuộc sở hữu của Hoa Kỳ sau khi được một công ty Mỹ mua lại năm 1893.

Bỗng nhiên cuộc đua không còn trong phòng họp nữa: giờ đây đóng du thuyền vượt đại dương hàng đầu thế giới là mục tiêu của lòng tự hào dân tộc.

Với vốn vay 2,6 triệu bảng Anh từ chính phủ (tương đương 261 triệu bảng Anh thời bây giờ), hãng tàu Cunard của Anh đã tung ra cặp song sinh khổng lồ, RMS Lusitania và RMS Mauretania. Cả hai tàu đều sở hữu các động cơ hơi nước đầu tiên trong tất cả các tàu du hành khổng lồ.

Để đạt tới vận tốc ổn định 25knots (tương đương 46,25km/h), tàu Lusitania có "68 lò bổ sung, thêm sáu nồi hơi với diện tích làm nóng bề mặt 52.000 sq ft (tương đương hơn 4.830m2), và tăng thêm 30.000 mã lực," tờ New York Times tường thuật. "Nếu không sử dụng tua-bin, ít nhất người ta cần đến động cơ 20.000 mã lực."

Hãng White Star đáp trả bằng ba tàu gồm RMS Olympic, RMS Titanic và HMHS Britannic.

Cũng giống cặp đôi Lusitana và Mauretania, bộ ba của hãng White Star được thiết kế với thân tàu hai lớp và vách ngăn kín. Với các động cơ xoay chiều tiêu chuẩn, các tàu này chậm hơn tàu của hãng Cunard nhưng hơn hẳn về mặt kích cỡ và vẻ thanh lịch.

Bản quyền hình ảnh Classic Image / Alamy Stock Photo
Image caption Phòng tập thể dục lần đầu tiên được đưa ra trên các du thuyền vượt đại dương hồi hơn 100 năm trước, như trong bức ảnh này, được chụp trên tàu Berengaria của hãng Cunard, vẫn là một nét không thể thiếu trong các du thuyền ngày nay

Tàu Olympic và một tàu khác của hãng White Star tên Adriatic thậm chí lần đầu tiên lắp đặt bể bơi trong nhà trên biển. Một du khách khoang hạng nhất "có thể thưởng thức phòng tắm kiểu Thổ Nhĩ Kỳ hoặc bồn tắm nắng; tiêu khiển trong phòng tập thể dục với môn quần vợt hay bơi qua lại trong hồ," một tờ báo miêu tả đầy kinh ngạc.

"Những du khách hạng nhất cũng thấy vui khi gửi bưu thiếp về nhà, có đoạn viết 'gửi đến bạn từ boong tàu lớn nhất thế giới, ước gì có bạn ở đây',"nhà sử học William H Miller Jr. miêu tả.

Thuật ứng xử của người Ba-tư

Phút vui hiếm hoi của 'osin' ngoại ở Hong Kong

'Hòn đảo ma' giữa Hong Kong náo nhiệt

Lịch sử chuyển hướng khi tàu Titanic va vào một tảng băng ngày 14/4/1912 và chìm trong chuyến vượt Đại Tây Dương đầu tiên. Kết quả của thảm kịch là các quy định an toàn hàng hải được cập nhật, và yêu cầu phải có xuồng cứu hộ cho mỗi hành khách và phải trang bị hệ thống radio giám sát 24 giờ (các quy định đó giờ vẫn được áp dụng).

Nhưng những thách thức mới bắt đầu xuất hiện. Thế Chiến thứ Nhất nổ ra vào năm 1914 và các chính phủ châu u trưng dụng các con tàu để phục vụ chiến tranh. Sau đó, một tàu ngầm Đức phóng ngư lôi vào tàu Lusitania ngoài khơi Ireand vào ngày 7/5/1915, làm thiệt mạng hơn một ngàn người trên boong.

Tiếp tục hành trình

Mặc dù có một đợt bùng nổ đóng du thuyền mới sau chiến tranh, luật chống nhập cư của Hoa Kỳ đã giảm số người nhập cư vượt đại dương trong thập niên 1920 - đây là khách hàng chính của các hãng tàu.

"Tàu chỉ sinh ra tiền khi có hành khách lên tàu," David Perry, nhà sử học hàng hải nhận định. "Các công ty cần phải làm gì đó để tiếp tục ra khơi, vì thế họ tạo ra du khách."

Bản quyền hình ảnh Chronicle / Alamy Stock Photo
Image caption Hãng Cunard đã hiện đại hóa tàu Mauretania và sơn thân tàu màu trắng, như trong hình minh họa này, được vẽ hồi thập niên 1930

Hãng Cunard hiện đại hóa con tàu Mauretania và dùng dầu đốt thay vì than (hầu hết các du thuyền đều chuyển qua đốt dầu sau Thế Chiến thứ Nhất), sơn thân tàu màu tối thành màu trắng để phản chiếu ánh mặt trời và đưa tàu đến các vùng nhiệt đới trong chuyến hải hành đầu tiên phục vụ tầng lớp hành khách mới: những du khách người Mỹ muốn có một kỳ nghỉ hè trên biển, đầy ắp những sự hào nhoáng hoài cổ những năm trước.

"Du thuyền khiến cho các công ty tàu hơi nước vẫn có thể tiếp tục sử dụng các tàu vượt đại dương cũ và kiếm thêm thu nhập," Roka cho biết.

Sau thời Đại Khủng hoảng, hãng Cunard và White Star gặp nhiều khó khăn khiến hai hãng phải hợp nhất, và hãng Cunard-White Star ra đời từ đó đã đóng hai chiếc tàu khổng lồ là RMS Queen Mary và RMS Queen Elizabeth.

Để cạnh tranh với các hãng tàu của Đức, Mỹ và Pháp, các nhà thiết kế vội vàng hướng đến sự tiện nghi, như phòng tắm riêng có điều hòa nhiệt độ trong tất cả các phòng ở của khách.

Hãng tàu của Ý Conte de Savoia và Rex đã giới thiệu hồ bơi ngoài trời đầu tiên "với cát thật để hồ bơi trông có vẻ như một bãi biển - hoàn toàn đỉnh cao," Perry nói. Vào năm 1957, số người vượt Đại Tây Dương bằng tàu nhiều hơn bao giờ hết.

Nhưng năm sau đó, lượng hành khách đi lại bằng đường hàng không đã qua mặt con số trên.

"Hãng Cunard nói đi máy bay là sự nhất thời," Miller nói. "Nhưng nếu, như khẩu hiệu công ty nói 'Đến nơi chỉ mới là nửa niềm vui', thì đến nơi nhanh hơn rõ ràng là vui hơn nhiều."

Hàng không và chi phí vận hành đắt đỏ đã hủy diệt các hãng tàu vượt đại dương trong thập niên 1970 - chỉ còn tàu RMS Queen Mary 2 của Cunard vẫn còn thực hiện các chuyến hải hành vượt đại dương đến thời nay.

Dù vậy, những chuyến đi xuyên đại dương trên các du thuyền lớn giờ đã ngày càng trở nên phổ biến. Không chỉ ý tưởng về những chuyến đi nghỉ dưỡng khởi đầu từ thời cạnh tranh cũ mà còn có rất nhiều tính năng đặc thù hiện vẫn được áp dụng trên các con tàu khổng lồ ngày nay.

Các tàu ngày nay vẫn sử dụng động cơ dầu, mặc dù các hệ thống vận hành năng lượng và động cơ giờ ngày càng tinh vi hơn. Tiện nghi hiện đại như tiệm cắt tóc, thẩm mỹ viện, phục vụ ăn uống tự do, hồ bơi và thư viện đều từng được phục vụ từ thời "cung điện nổi" ban đầu. Thậm chí giờ đây thông tin qua internet cũng có phòng kết nối không dây trên những con tàu tuần du vĩ đại.

Nhưng sự tương đồng quan trọng nhất cũng là điều cơ bản nhất.

"Đó là cảm giác trên boong tàu bên dưới chân bạn vẫn hệt như xưa," Perry cho biết. "Đó là sức mạnh biến đổi của một chuyến hải hành trên biển."

Bài tiếng Anh đã đăng trên BBC Future.

Tin liên quan