Chuyện đặt tên khu phố Việt ở San Jose

Tên gọi Little Saigon cuối cùng đã được giữ nguyên
Image caption Cờ phướn ghi Little Saigon được chăng suốt dọc hai bên đường trong khu thương mại của người Việt

Hôm 3 tháng 3 vừa qua cử tri Khu Vực 7 ở Thành Phố San Jose đã quyết định không bãi nhiệm Nghị Viên Madison Nguyễn trong một cuộc bầu cử đặc biệt. Số phiếu ủng hộ cô Madison chiếm 55%, chống đối 45%.

Sự việc có cuộc bầu cử đặc biệt là một tiến trình dài bắt nguồn từ việc thành phố chọn đặt tên cho một khu thương mại để vinh danh những đóng góp của người Việt ở San Jose từ hơn 30 năm qua.

Tên gọi và nguyện vọng cộng đồng

Nghị Viên Madison Nguyễn, dân cử gốc Việt duy nhất trong hội đồng thành phố, đề nghị tên phố là Saigon Business District và được thành phố chấp thuận trong phiên họp ngày 20.11.2007, bất kể sự có mặt của hơn một nghìn người Việt tham dự và trong 300 ý kiến phát biểu, 90% muốn có tên Little Saigon.

Việc bãi nhiệm được khởi xướng từ sau phiên họp này. Chuyện đặt tên đã gây sóng gió chính trị khiến Nghị Viên Madison và Thị Trưởng Chuck Reed ít xuất hiện hơn trong cộng đồng Việt. Nhiều người bày tỏ bất mãn nhắm vào Nghị Viên Madison Nguyễn vì họ cho rằng cô đã không phản ánh nguyện vọng người Việt trong Khu Vực 7, nơi có 97 nghìn cư dân với 28% là gốc Việt.

Đã có nhiều cuộc biểu tình trước toà thị chính, lúc đông lên đến trên 5 nghìn người và cũng đã có người tuyệt thực để phản đối. Nghị viên Madison bị cáo buộc không đứng về phiá dân mà lại chọn tên phố theo đề nghị của một thương gia gốc Việt đang bỏ tiền xây dựng một khu thương mại trên đoạn đường được đặt tên, nguyên thuỷ có tên là Vietnam Town Business District mà cô Madison đã đưa vào nghị trình thảo luận của thành phố từ giữa năm 2007 trong khi thiếu sự tham khảo rộng lớn với cộng đồng người Việt.

Lựa chọn dung hoà?

Sau khi ghi nhận thêm những ý kiến, Nghị Viên Madison chọn tên Saigon Business District theo cô là một sự dung hoà của nhiều tên khác được đề nghị, dù thăm dò chính thức của cơ quan phát triển thành phố cho thấy trong số những danh xưng được đề nghị thì Saigon Business District đứng chót, trong khi Little Saigon được ủng hộ nhiều nhất.

Đầu năm 2008 tranh luận bênh chống Little Saigon bùng nổ lớn khiến San Jose rơi vào cơn khủng hoảng chính trị. Cuối cùng, đầu tháng Ba 2008 thành phố đã quyết định huỷ bỏ tất cả những quyết định đã có về việc đặt tên khu phố thương mại Việt Nam.

Nhưng nhiều người vẫn tiếp tục đòi hỏi có phố Little Saigon ở San Jose như nhiều nơi khác, từ quận Cam lên đến San Francisco, đã được chính quyền công nhận, cấp ngân quỹ xây dựng và phát triển.

Cuối cùng thành phố chấp nhận chọn danh xưng Little Saigon, cho phép xây dựng cổng chào, treo phướn dọc hai bên đường tạm thời trong ba năm, nhưng ngân quỹ do cộng đồng người Việt và tư nhân đóng góp. Trong vòng thời gian đó thành phố sẽ ban hành chính sách, luật lệ để chính thức công nhận Little Saigon.

Xung đột gay gắt

Nhưng quyết định tạm thời đó không làm thoả mãn những người muốn có tên Little Saigon. Ủy ban bãi nhiệm đã xin đủ chữ kí theo luật định, ít nhất 12% số cử tri của Khu Vực 7 đăng kí bầu cử, để yêu cầu thành phố tổ chức bầu cử.

Trong cuộc vận động bênh và chống bãi nhiệm, Nghị Viên Madison có sự ủng hộ của hai dân biểu liên bang, các nghị viên và thị trưởng San Jose, hiệp hội cảnh sát, nghiệp đoàn lao động. Phiá ủng hộ bãi nhiệm tuy không được nhiều dân cử hỗ trợ, nhưng với 5 nghìn chữ kí yêu cầu bãi nhiệm đã thu được, ủy ban tin là họ có sự ủng hộ của quần chúng.

Trong vụ việc này truyền thông Việt ngữ cũng chia làm hai bên bênh chống. Riêng tờ San Jose Mercury News qua nhiều bài xã luận đều không tán đồng việc truất nhiệm Nghị Viên Madison Nguyễn.

Cuộc vận động đã diễn ra sôi nổi, đủ các thông tin bôi xấu nhau được loan truyền như trong bất kì cuộc tranh cử nào ở Mỹ. Với mạng lưới thông tin điện tử toàn cầu, nhiều tin tức lẫn tin đồn được thổi phồng lên để bảo vệ hay tấn công nhau.

Cuối cùng thì lá phiếu của cử tri là tiếng nói quyết định sau cùng. Nghị Viên Madison Nguyễn sẽ tiếp tục công việc dân cử cho đến sang năm, khi hết nhiệm kì và nếu muốn tiếp tục phục vụ dân cô sẽ phải tái tranh cử.

Cuộc bầu cử bãi nhiệm vừa qua là một vết thương cho cộng đồng người Mỹ gốc Việt ở San Jose, nhưng đó cũng là một dấu mốc đánh dấu sự trưởng thành của cộng đồng trong sinh hoạt chính trị dòng chính.

Với 13 nghìn phiếu bầu trong số 31 nghìn cử tri đã đăng kí, tức 42%, đây là tỉ lệ cử tri tham gia bầu cử cao so với những kì bầu cử đặc biệt khác chỉ trên dưới 30%. Điều này chứng tỏ sự việc rất được quan tâm, dù cử tri đứng về phiá nào.

Bỉnh bút Scott Herhold của báo San Jose Mercury News, một người không ủng hộ việc bãi nhiệm, trong bài bình luận về kết quả đã khen Nghị Viên Madison có khả năng vận động để chiến thắng, nhưng ông cũng cho rằng trong vụ việc này lỗi một phần cũng là do cô đã không hiểu đúng những cảm xúc gắn liền với cái tên Little Saigon của nhiều cử tri gốc Việt mà còn ngoan cố chống lại.

Bây giờ thì ý dân đã định. Vấn đề còn lại là vết thương có được hàn gắn và chóng lành để cộng đồng mạnh tiến hay không?