Cập nhật: 09:23 GMT - chủ nhật, 20 tháng 9, 2009

Những ‘nghịch lý’ trong y tế Việt Nam

Tiến sỹ Trần Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và đào tạo Phát triển cộng đồng

"Các chiến lược y tế của Việt Nam hiện nay, theo ý kiến cá nhân của tôi, mang tính chất đối phó vụ việc nhiều hơn là có một chiến lược hoạch định lâu dài trong giải quyết ‘gánh nặng’ bệnh tật của Việt Nam."

Trong bối cảnh chính phủ điều chỉnh chính sách liên quan hoạt động tư vấn, phản biện chính sách của nhiều cá nhân, tổ chức chuyên gia trong nước, nhất là sau sự kiện Viện nghiên cứu tư nhân IDS tự chấm dứt hoạt động, BBC Việt ngữ xin giới thiệu một ý kiến phản biện chính sách trong lĩnh vực y tế của bác sỹ, Tiến sỹ Trần Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và đào tạo Phát triển cộng đồng (RTCCD) để độc giả quan tâm theo dõi.

Trước hết, Tiến sỹ Trần Tuấn, người tham gia nhiều dự án, đề tài và hội thảo về phản biện chính sách công trong lĩnh vực y tế trong nước, cho rằng y tế Việt Nam cần chấn chỉnh một số xu hướng thiên lệch trong chiến lược và chính sách vĩ mô mà lẽ ra phải giải quyết từ lâu, nếu không muốn tiếp tục để chúng tác động không tốt tới phát triển xã hội.

Quốc Phương BBC : Ông có thể giải thích rõ hơn ý này?

TS. Trần Tuấn : Tức là việc giải quyết này phải tập trung nhiều hơn vào các hoạt động dự phòng. Chúng tôi nhận thấy các hoạt động của y tế của Việt Nam tập trung nghiêng nhiều vào giải quyết trong khu vực điều trị.

Chẳng hạn các can thiệp để mổ tim, hay tăng trang, thiết bị củng cố hệ thống bệnh viện, vẫn là để phục vụ điều trị. Trong khi đó, cái cần thiết, quan trọng hơn cả phải là dự phòng, bởi vì chỉ có tập trung nhiều vào dự phòng thì mới phù hợp với một đất nước có nền kinh tế còn nghèo và thiếu nguồn lực.

Tóm lại, phải tập trung nhiều hơn vào các hoạt động này và các phương pháp điều trị ở tuyến cộng đồng. Đây là những điểm Việt Nam làm chưa tốt, chưa được."

Quốc Phương BBC : Ông vừa nói tới sự phù hợp cần có đối với một quốc gia còn nghèo, ông đánh giá thế nào về việc ở nhiều nơi, ngành y tế Việt Nam nhập khẩu các công nghệ, thiết bị hiện đại được cho là khá đắt đỏ thời gian qua ?

TS. Trần Tuấn : Chúng tôi thấy cần lưu ý ở đây khía cạnh có sự tràn lan trong sử dụng các kỹ thuật cao. Đó là một sự lạm dụng kỹ thuật.

Việc nhập và đưa trang, thiết bị mới vào dịch vụ y tế có vẻ là để tạo ra một dấu ấn, một nhìn nhận có sự thay đổi về chất lượng điều trị, đối với cả nhà nước và người dân, ở nhiều nơi. Đây là một hiện tượng mà các bệnh viện đều áp dụng.

Nhưng việc sử dụng và vận hành các trang thiết bị kỹ thuật cao này lại đòi hỏi chi phí lớn và đòi hỏi sau đó việc bù lấp lại đồng vốn bỏ ra. Hay nói khác đi, có hiện tượng người ta cố tình sử dụng trên mức cần thiết các trang thiết bị lớn, tối tân để kinh doanh và để tạo nguồn thu. Và nhìn tổng thể, điều này sẽ tạo ra hiện tượng ‘làm nghèo’ chung cho xã hội do các tổn phí do các chiếu chụp, xét nghiệm v.v… không cần thiết gây ra.

Điều này không chỉ gây hại cho các bệnh nhân nào mà lẽ ra không cần tới chúng, mà còn tác hại tới cả người cung cấp dịch vụ y tế. Bởi vì nó sẽ làm người thầy thuốc lệ thuộc nhiều vào các kỹ thuật hơn là phát triển các kỹ năng lâm sàng, để đi sâu hơn vào tăng khả năng chẩn đoán, phân tích và đưa ra các chiến lược điều trị thích hợp.

Chưa kể sự lệ thuộc như vậy vào kỹ thuật về lâu dài sẽ làm cho ngành y tế Việt Nam phụ thuộc vào máy móc kỹ thuật nhập khẩu bên ngoài.

Những công nghệ này, ai cũng biết, sẽ được thay thế rất nhanh, và do đó thiếu mất sự phát huy chủ động của ngành y tế, đặc biệt là xem nhẹ các phương pháp điều trị từ truyền thống, các phương pháp dự phòng, không dùng thuốc, hoặc sử dụng các nguồn thuốc nam, hay đông y trong nước v.v…

Quốc Phương BBC : Theo ông ngành y tế Việt Nam đã vận dụng hợp lý chưa Nghị định 10 và nghị định 43 về nâng cao tính tự chủ của các bệnh viện ?

TS. Trần Tuấn : Ở Việt Nam tính chất không phân biệt rõ ràng giữa y tế công và y tế tư, chế độ lương thấp đối với cán bộ ngành y đang làm việc trong hệ thống y tế chính phủ, đồng thời việc cho phép họ làm tư, rõ ràng đặt họ vào tình huống theo đó các nhân lực y tế công lại được sử dụng thời gian để làm tư.

Nghị định 10 hay nghị định 43 về nguyên tắc, lẽ ra cần được hiểu tốt hơn là gia tăng tự chủ của các bệnh viện trong khía cạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý. Nhưng các bệnh viện lại tận dụng các nghị định này theo hướng tự chủ về mặt tài chính. Có nghĩa là tự chủ về nguồn thu chi.

Và lúc này, các bệnh viện coi người bệnh là nguồn thu của họ và do đó họ tăng các biện pháp để có thể thu nhiều hơn từ phía bệnh nhân, để giải quyết lợi ích của cán bộ công nhân viên của bệnh viện của họ.

Quốc Phương BBC : Cần làm gì để chấn chỉnh lại cách hiểu có sự sai lệch này trong chính sách và vận dụng chính sách, vốn gây ra tác hại như ông phân tích?

TS. Trần Tuấn : Theo chúng tôi thì phải thiết lập một bộ phận thứ ba, kiểm soát độc lập về trách nhiệm hành nghề y, nếu không, sự lạm dụng trong hành nghề y sẽ rất nghiêm trọng. Đặc biệt, khi đặc thù của dịch vụ y tế, bệnh nhân không thể tự đánh giá được đúng nhu cầu của mình về loại hình dịch vụ y tế, mà gần như hoàn toàn đặt sức khoẻ của mình vào bàn tay và quyết định của thầy thuốc.

Nhân đây, tôi muốn nói là sự không rõ ràng trong chính sách công tư như vậy, có thể làm cho nguồn nhân lực y tế tiếp tục đổ dồn về những nơi người dân có khả năng trả tiền nhiều hơn, như ở thành phố.

Còn những nơi nghèo, những vùng xa xôi, rõ ràng nguồn nhân lực y tế sẽ không có hoặc nếu có, thì trình độ thấp kém hơn rất nhiều, và tạo ra tình trạng mà chúng tôi gọi là mất công bằng trong chăm sóc y tế.

Tiến sỹ Trần Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu, Đào tạo và Phát triển Cộng đồng (RTCCD), thuộc Liên hiệp các Hội khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA)là chuyên gia phản biện trong nhiều đề tài, dự án nhà nước và cấp bộ về chính sách y tế và xã hội. Ông còn là cố vấn, giảng viên trong nhiều chương trình phản biện chính sách công về y tế của Văn phòng Hỗ trợ, Tư vấn Phản biện và Giám định Xã hội (OSEC) thuộc Trung ương Liên hiệp hội.

BBC © 2014 BBC không chịu trách nhiệm về nội dung các trang bên ngoài.

Trang này hiển thị tốt nhất với phần mềm lướt mạng có mở CSS. Nếu không có chức năng này, hoặc phần mềm cũ, bạn vẫn đọc được nội dung trên trang này nhưng không tận dụng được hết các chức năng. Nếu có thể hãy nghĩ đến chuyện nâng cấp phần mềm hoặc mở CSS lên.