Nhìn lại 35 năm thống nhất Việt Nam

TS Claire Sutherland ở Hà Nội

35 năm sau ngày hai miền nam bắc Việt Nam thống nhất, học giả người Anh Claire Sutherland xuất bản công trình nghiên cứu trong hệ thống đối chiếu với tiến trình lịch sử của hai miền đông tây nước Đức thống nhất.

Bắt đầu sách bằng câu chuyện một gánh hàng rong trên đường phố Hà Nội mà TS David Koh từng phân tích ở mức địa phương, TS Sutherland xây dựng thêm góc nhìn quốc gia và khu vực, cùng phương pháp so sánh.

Điểm khởi đầu công trình nghiên cứu này là tính chính danh của chế độ cầm quyền như dấu gạch nối giữa nhà nước và dân tộc, được thể hiện qua nhiều không gian khác nhau, mà tác giả đã khắc họa trong chương đầu tiên.

Tiếp theo là dữ liệu từ cuộc sống đô thị, nội dung trình bày của bảo tàng, và sự mô tả các anh hùng dân tộc trên sách giáo khoa, được dùng để xây dựng các chương sách sau đó.

Bảo tàng Việt Nam tập trung thể hiện một dân tộc từng là nạn nhân của đế quốc Pháp và luôn đấu tranh chống ngoại xâm.

Bảo tàng B52 ở Hà Nội gọi trận chiến chống máy bay Mỹ ném bom năm 1972 là "Điện Biên Phủ trên không", kết nối trực tiếp tinh thần kháng chiến tại thời điểm đó với chiến thắng thực dân Pháp vào năm 1954.

Nay đường phố Hà Nội tiếp tục được trang trí bằng tranh cổ động minh họa cho khẩu hiệu này, như một bức ảnh chụp của TS Sutherland vào tháng Tám năm 2007.

Thống nhất và đấu tranh

Image caption Sách của TS Claire Sutherland được ĐH Manchester xuất bản

Bộ máy tuyên truyền của Bộ văn hóa và thông tin với cơ cấu xuống các cấp cũng tập trung đề cao các giá trị trọng tâm và tính thống nhất toàn vẹn của văn hóa Việt Nam.

Và quan trọng nhất là quan điểm coi lịch sử của dân tộc là lâu đời - longue durée - bắt nguồn từ thời vua Hùng với mốc thời gian xưa nhất là 2.700 năm trước công nguyên.

Các câu chuyện lịch sử thường được qui tụ lại quanh các anh hùng dân tộc như Hai Bà Trưng và Trần Hưng Đạo, có phần nổi bật hơn về tâm linh so với các anh hùng lao động.

Tất cả những hiện tượng tương đương đều được TS Claire Sutherland ghi nhận ở nước Đức trong tiến trình lịch sử thống nhất từ năm 1990 cho đến nay.

Và còn thêm một điểm tương đồng nữa là Việt Nam và Đức đều chưa từng là một nhà nước thống nhất (unified state) lần lượt trước năm 1802 và 1871.

Nhưng cũng cần chú ý đến quá trình di cư của khái niệm qua các nền văn hóa khác nhau, thay đổi nghĩa gốc, mà nhiều tư tưởng phương Tây vào Việt Nam qua con đường Trung Hoa.

Chủ quyền nhân dân (popular sovereignty) được hiểu ở phương Tây như thể chế đại diện cho quyền lợi của người dân nhưng với Việt Nam thì đó là chuyên chính vô sản theo cách hiểu của học thuyết Mác Lê Nin.

Lý thuyết dân tộc

Ngay cả các khái niệm trong tiếng Việt như dân tộc, đất nước, tổ quốc và quốc gia cũng có rất nhiều nghĩa khác nhau khi cần diễn dịch ngược trở lại sang hệ thống khái niệm của các nước phương Tây.

Xuyên qua nhiều phần của quyển sách, TS Claire Sutherland đã tổng hợp rất nhiều lý thuyết liên ngành để giúp người đọc có cái nhìn hiểu rõ hơn về lịch sử cận đại của Việt Nam cùng chế độ đang cầm quyền và mối quan hệ giữa nhà nước và nhân dân.

Nhiều phương pháp và góc nhìn hầu như hoàn toàn mới tại Việt Nam nhưng đang được giới chuyên gia Việt Nam học người nước ngoài sử dụng ngày càng nhiều.

Image caption Lịch sử thống nhất và đấu tranh là quan điểm chính thống

Ca nghiên cứu về Việt Nam cũng giúp soi sáng các lý thuyết đang phổ biến trên thế giới về dân tộc và những hiện tượng có liên quan như trong trường hợp này là chủ thuyết hay quá trình xây dựng dân tộc xoay quanh tư tưởng thống nhất.

Từ sau bộ sách của Benedict Anderson xuất bản năm 1983 về "cộng đồng tưởng tượng" gây nhiều ảnh hưởng trong ngành nghiên cứu các vấn đề dân tộc thì tác phẩm của TS Claire Sutherland là công trình tiếp theo có thể coi là đầy đủ nhất vừa cùng phạm vi và cũng cùng lấy bối cảnh Việt Nam.

Sách do NXB Đại học Manchester xuất bản năm 2010. TS Claire Sutherland đang là giảng viên khoa Chính phủ và quan hệ quốc tế ở Đại học Durham, Anh Quốc.

Tin liên quan

Kết nối Internet liên quan

BBC không chịu trách nhiệm nội dung các trang bên ngoài