Quốc tế chú ý vụ hạt nhân Việt - Mỹ

Chuyên gia các nước, gồm cả Trung Quốc, nhanh chóng đưa ra bình luận sau tin mới nhất về hợp tác hạt nhân Việt - Mỹ.

Image caption Việt - Mỹ đã đồng ý ngăn chặn vận chuyển bất hợp pháp vật liệu hạt nhân

Hôm thứ Năm, báo Wall Street Journal loan tin Hoa Kỳ đang trong giai đoạn đàm phán "cấp cao" để chia sẻ công nghệ hạt nhân với Việt Nam, trong đó có điều khoản mà sẽ cho phép Hà Nội tự mình làm giàu uranium.

Theo bài báo, có những nghị sĩ ở Quốc hội Mỹ chỉ trích rằng thỏa thuận sẽ bỏ qua những yêu cầu nghiêm ngặt áp đặt cho các đối tác ở Trung Đông, vốn bị buộc từ bỏ việc làm giàu uranium nếu muốn hợp tác hạt nhân.

Phản ứng

Wall Street Journal nói rằng cuộc đàm phán do Bộ Ngoại giao Mỹ chủ trì có thể làm Trung Quốc lo ngại, và là ví dụ mới nhất về sự tái tục ảnh hưởng của Mỹ tại Nam và Đông Nam Á.

Sau bài báo này, cùng ngày, Bộ Ngoại giao ở Washington nói Mỹ đang có đàm phán để chia sẻ công nghệ và nhiên liệu hạt nhân với Việt Nam, nhưng từ chối xác nhận có phải sẽ cho phép Hà Nội làm giàu uranium hay không.

Phát ngôn nhân Bộ Ngoại giao Mỹ Philip Crowley nói với giới phóng viên hôm thứ Năm: "Hoa Kỳ và Việt Nam đang tham dự cái gọi là đàm phán 1-2-3 mà sẽ bao hàm công nghệ hạt nhân dân sự."

Nhưng ông Crowley từ chối xác nhận hay phủ nhận tin tức rằng Việt Nam sẽ được phép tự làm giàu uranium ở trên đất của mình.

Nhưng nhìn chung, ông nói "chúng tôi muốn càng ít quốc gia làm giàu uranium trên thế giới" để hạn chế việc chuyển công nghệ sang mục đích làm bom.

Còn tại Bắc Kinh, nữ phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Khương Du nói Trung Quốc "không nắm chi tiết".

Bà nhắc lại quan điểm Trung Quốc rằng mọi quốc gia có quyền sử dụng năng lượng hạt nhân hòa bình, nhưng nói thêm: "Mọi quốc gia cần nghiêm túc thực thi nghĩa vụ ngăn chặn phổ biến (hạt nhân)."

Sang hôm thứ Sáu, báo Trung Quốc China Daily dẫn lời các phân tích gia nước này nói rằng đàm phán hạt nhân Việt - Mỹ sẽ "phá vỡ ổn định quốc tế".

Ông Teng Jianqun, phó giám đốc Hội Giải trừ và Kiểm soát Vũ khí Trung Quốc, cáo buộc Hoa Kỳ "quen áp dụng tiêu chuẩn kép cho các nước".

Ông này nói Washington tưởng rằng đàm phán với Hà Nội sẽ không gây nhiều phản đối vì châu Á khác Trung Đông.

Cũng theo China Daily, ông Li Qinggong, phó tổng thư ký Hội đồng Trung Quốc về Nghiên cứu Chính sách An ninh Quốc gia, tuyên bố: "Chúng ta không thể làm ngơ trước tình hình."

Bài báo nhắc lại việc Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton khi thăm Hà Nội tháng Bảy đã tuyên bố chính phủ Obama sẵn sàng đưa quan hệ Việt - Mỹ "lên cấp độ mới".

Ông Fan Jishe, nghiên cứu gia về Hoa Kỳ thuộc Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, bình phẩm: "Hoa Kỳ đang gia tăng hợp tác với Việt Nam để kiềm chế Trung Quốc. Với Washington, cân nhắc địa chiến lược cao hơn việc không phổ biến hạt nhân."

Ông Teng Jianqun trấn an: "Diễn biến mới nhất chắc chắn không cản đường của Trung Quốc. Thật buồn khi Mỹ vẫn mang tâm địa Chiến tranh Lạnh."

"Mặt khác, Trung Quốc không cần lo lắng hay cất cao giọng."

Tranh cãi

Điểm tranh cãi của thỏa thuận là chi tiết, theo Wall Street Journal, là Mỹ sẽ để Hà Nội tự sản xuất nhiên liệu hạt nhân.

Với các nước muốn hợp tác hạt nhân với Mỹ, chính phủ của Tổng thống Bush và Obama vẫn buộc họ phải từ bỏ quyền làm giàu uranium bên trong nội địa, vốn là quyền được bảo đảm cho những nước ký vào Hiệp ước không phổ biến hạt nhân của Liên Hiệp Quốc.

Năm ngoái, Các tiểu vương quốc Ảrập thống nhất ký thỏa thuận với Mỹ, theo đó, đồng ý mua toàn bộ nhiên liệu hạt nhân trên thị trường quốc tế. Hoa Kỳ cũng đang thương lượng với Jordan và cũng đòi nước này không được làm giàu uranium.

Wall Street Journal dẫn lời một viên chức Mỹ giấu tên nói rằng Trung Đông bị xem là có nguy hiểm hạt nhân nhiều hơn châu Á, vì thế Mỹ "có những tiếp cận khác nhau tùy theo khu vực và quốc gia".

Cũng theo tờ báo Mỹ, ông Vương Hữu Tấn, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử, nói Việt Nam không có kế hoạch làm giàu uranium vì đây là "chuyện nhạy cảm".

Trong khi đó, một viên chức của một nước Ảrập đang tìm kiếm năng lượng hạt nhân cáo buộc Mỹ có "tiêu chuẩn nước đôi" và rằng Washington sẽ khó lòng biện hộ.

Chính phủ Mỹ nhấn mạnh bất kỳ thỏa thuận nào với Việt Nam cũng sẽ đòi cho phép cơ quan nguyên tử LHQ, IAEA, thanh sát cơ sở hạt nhân của Việt Nam để bảo đảm không có mục tiêu quân sự.

Theo tờ báo Mỹ, thỏa thuận sẽ tạo cơ hội cho các công ty Mỹ như General Electric Co. và Bechtel Corp. bán chất liệu và lò phản ứng cho Việt Nam.

Hồi tháng Bảy, tin cho hay Việt Nam và Hoa Kỳ ký biên bản ghi nhớ về ngăn chặn việc vận chuyển bất hợp pháp vật liệu hạt nhân.

Biên bản ghi nhớ nhằm ngăn chặn việc vận chuyển bất hợp pháp vật liệu hạt nhân và các vật liệu phóng xạ khác được ký giữa đại diện Bộ Năng lượng Hoa Kỳ và Tổng cục Hải quan Việt Nam tại Hà Nội.

Trước đó hôm 30/03 Việt Nam và Hoa Kỳ ký thỏa thuận về hợp tác trong lĩnh vực hạt nhân.

Trong thỏa thuận này có các vấn đề như an toàn hạt nhân và sử dụng hạt nhân vì mục đích dân sự, được đánh giá là "cơ sở để tiến tới một cuộc đàm phán cấp Chính phủ về sử dụng hạt nhân cho mục đích hòa bình".

Tin liên quan