Thách thức cho ban lãnh đạo mới

Vinashin

Trong khi Đại hội Đảng XI đang diễn ra tại Hà Nội, giới chuyên gia nói nhiều về các thách thức kinh tế mà một ban lãnh đạo mới sẽ phải tập trung đối phó.

Đài BBC nói chuyện với Tiến sỹ Nguyễn Minh Phong từ Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế-Xã hội Hà Nội, một trong những người đã đóng góp nhiều ý kiến cho Đảng trong thời gian vừa qua.

TS Nguyễn Minh Phong: Thực ra trong các dự thảo Cương lĩnh, Báo cáo Chính trị và Chiến lược Kinh tế trình Đại hội Đảng, các thách thức đặt ra cho ban lãnh đạo mới cũng đã được đề cập.

Ở đây tôi xin lược quan một vài thách thức chính: trước hết là phải tạo ra được sự đột phá về thể chế, và không chỉ trong thể chế kinh tế. Phải tạo ra một sự đột phá toàn diện và nói theo tinh thần Đại hội Đảng XI thì đây là đại hội của sự hội nhập toàn diện chứ không còn chỉ là hội nhập về kinh tế nữa.

Thế cho nên đây là sự đột phá về kinh tế-chính trị để tạo đồng thuận xã hội trên tinh thần dân chủ hóa cao hơn và sự cởi mở, hội nhập quốc tế cao hơn.

Thứ hai nữa, là phải tạo ra đột phá mạnh mẽ về phát triển nguồn nhân lực trên ba khía cạnh là khoa học - kỹ thuật, tay nghề công nhân và lao động lãnh đạo, tức là những nhà quản lý doanh nghiệp.

Tiếp theo tôi nghĩ có thêm thách thức đổi mới về cơ sở hạ tầng: cơ sở hạ tầng mang tính chất hướng ngoại để hội nhập và liên thông tốt hơn và cơ sở hạ tầng nông thôn.

Việt Nam cũng phải tiếp tục bài toán tái cấu trúc kinh tế theo hướng phát triển hiện đại và bền vững, chuyển đổi phát triển bề rộng sang bề sâu.

Thách thức lớn cuối cùng xuyên suốt nhiệm kỳ tới là đảm bảo sự ổn định đất nước về kinh tế, chính trị và an ninh-quốc phòng. Đây là thách thức lớn nhất và cũng là nhiệm vụ quan trọng nhất của ban lãnh đạo mới.

BBC: Ông có nhận xét thế nào về dự thảo Cương lĩnh đại hội mà trước đó đã được đưa ra lấy ý kiến người dân?

TS Nguyễn Minh Phong: Về cơ bản thì yêu cầu của các văn kiện Đảng vẫn là bảo đảm tính thống nhất giữa các nhiệm kỳ.

Nhưng lần này chúng tôi thấy có một số điểm nhấn mới. Thứ nhất là coi phát triển bền vững là mục tiêu xuyên suốt và quan trọng. Đây là điểm rất mới.

Thứ hai là xác định yêu cầu làm sao để Việt Nam trở thành quốc gia dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh là mục tiêu cao nhất, là thước đo cho những đúng sai của chính sách, nếu không thực hiện được thì phải thay thế và thay đổi.

Những điểm mới này đang tạo ra áp lực chịu trách nhiệm cho ban lãnh đạo cũng như các chủ trương chính sách mới.

Ngoài ra còn một số điểm nhấn nữa, thí dụ như khẳng định vị trí của kinh tế tư nhân, coi kinh tế tư nhân như động lực quan trọng. Ở đây chúng tôi chỉ góp ý là cần coi kinh tế tư nhân như động lực ngày càng quan trọng, nếu không nói là quan trọng nhất trong thời gian tới, và thu hẹp vai trò kinh tế nhà nước chỉ chủ đạo trong những lĩnh vực nào đó cần thiết thôi.

Các văn kiện cũng đưa ra một số điểm mới khác, thí dụ như về công nghệ phát triển theo chiều sâu, tham gia tốt hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu...

Tôi nghĩ là sẽ có các sự điều chỉnh dần dần đề phù hợp hơn với phương châm hội nhập toàn diện, nhất là sau khi Việt Nam sẽ chính thức được công nhận là nền kinh tế thị trường.

Ổn định là trọng tâm

BBC: Thưa ông, trong cuộc họp báo cuối năm, Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng có nói hai nhiệm vụ quan trọng trước mắt là ổn định kinh tế vĩ mô và kiềm chế lạm phát. Chính phủ Việt Nam sẽ thực hiện hai nhiệm vụ này như thế nào?

TS Nguyễn Minh Phong: Năm 2011 được cho là năm lấy ổn định làm trọng tâm và kiềm chế lạm phát làm chủ đạo. Chúng tôi cho đây là hướng đi đúng và phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững.

Để thực hiện điều này, ngay từ đầu năm Chính phủ đã có những chỉ đạo khá quyết liệt, thí dụ như từ nay tới Tết Nguyên đán đã có chỉ thị các địa phương dự trữ, bình ổn, kiểm soát giá cả và không tăng giá các mặt hàng nhà nước quản lý, rồi ổn định tỷ giá và bảo đảm cung-cầu vv...

Đây là các biện pháp cần thiết và chắc chắn có tác dụng trước Tết. Thế nhưng sau Tết thì Nhà nước sẽ đứng trước bài toán khó là song song với việc ổn định giá phải thực hiện lộ trình giá thị trường cho các mặt hàng mà hiện Chính phủ đang bình ổn như than, điện...

Image caption Ông Phong nói Chính phủ Việt Nam đã có một số bài học đắt giá

Điều này sẽ làm bùng phát nhiều hiệu quả tiêu cực nếu không thực hiện đồng thời các giải pháp khác, như cạnh tranh tự do, tăng liên thông thị trường, kiểm soát lũng đoạn, phối hợp các chính sách tài chính-tiền tệ-công thương.

Chúng tôi cho rằng không nên quá kỳ vọng vào mục tiêu lạm phát mà Chính phủ đề ra. 7%-7,5% là mục tiêu lý tưởng, mục tiêu chính trị, nhưng trên thực tế thì chúng ta thấy áp lực lạm phát năm 2011 còn cao hơn năm 2010, cho nên thực hiện mục tiêu là hết sức khó khăn.

BBC: Ngoài những mục tiêu có tính chất tình thế như kiềm chế lạm phát đã nói ở trên, còn có đòi hỏi về cải cách hệ thống, đường hướng. Điều này được đặt ra như thế nào đối với ban lãnh đạo mới, thưa ông?

TS Nguyễn Minh Phong: Đây là điều mà người dân rất kỳ vọng, vào sự thay đổi mang tính tốt đẹp hơn, đồng thuận cao và dân chủ hơn, tạo ra kết quả tốt hơn.

Nhưng còn đặt ra như thế nào, thì còn phụ thuộc thành phần cụ thể và tư tưởng chỉ đạo của ban lãnh đạo mới. Mặc dù họ phải tiếp tục thực hiện theo đúng nghị quyết của Đảng và chủ trương của Nhà nước, nhưng dấu ấn cá nhân, hay dấu ấn của các bước ngoặt tình thế vẫn có thể có.

BBC: Xin nói tới các bất cập của kinh tế Nhà nước, sự sụp đổ của doanh nghiệp nhà nước tiêu biểu là Vinashin. Liệu điều đó có nguy cơ lặp lại hay không, thưa ông?

TS Nguyễn Minh Phong: Bài học về vụ Vinashin đã được rút ra, nhiều lãnh đạo như bộ trưởng kế hoạch-đầu tư đã từng khẳng định sẽ không bao giờ lặp lại trường hợp như thế nữa.

Chúng tôi cũng hy vọng và thậm chí cho rằng cần phải biến đó thành mệnh lệnh quốc gia: tức là nếu còn xảy ra trường hợp như vậy thì ban lãnh đạo phải chịu trách nhiệm chứ không còn có thể đổ lỗi cho cơ chế. Bởi vì điều này đã được nhận thức, cảnh báo và cam kết, các tập đoàn cũng đã có thời gian để "làm sạch" tài chính của mình.

BBC: Vậy thì vai trò của kinh tế nhà nước thời gian tới sẽ được nhìn nhận như thế nào?

TS Nguyễn Minh Phong: Từng bước một sẽ cần có sự điều chỉnh. Trong bài viết mới nhất của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng hôm 03/01 về phát triển kinh tế và tái cấu trúc kinh tế 2011-2015 có điểm rất quan trọng về phân biệt sự chủ đạo của kinh tế nhà nước và doanh nghiệp nhà nước.

Kinh tế nhà nước vẫn là chủ đạo, vì nó còn bao gồm không chỉ doanh nghiệp, mà còn có tài nguyên khoáng sản, hoạt động ngân sách, đầu tư của nhà nước và các hoạt động đầu tư công khác. Như vậy tỷ trọng của nó dĩ nhiên vẫn sẽ rất lớn.

Còn doanh nghiệp nhà nước sẽ từng bước có sự thu hẹp, điều chỉnh để không còn chủ đạo trong tất cả các lĩnh vực nữa, cũng như không còn độc quyền kinh doanh trong nhiều lĩnh vực, giảm tỷ trọng, giảm độc quyền, tăng tính bình đẳng về hạch toán kinh tế ngang các thành phần kinh tế khác nhất là trong các lĩnh vực kinh doanh vì lợi nhuận.

Từ điều chỉnh này, dần dần sẽ có thay đổi, chuyển sang có sự phát triển hơn nữa về các lực lượng xã hội tương ứng với các lực lượng kinh tế và rồi là điều chỉnh ít nhiều trong các thể chế chính trị tương lai.