Việt Nam: 'Nền kinh tế khát điện'

Image caption Ngành điện VN đầu tư chậm hơn so với nhu cầu.

Việt Nam dự định tăng giá điện kỷ lục khi nhu cầu sử dụng điện rất lớn chưa kể mực nước tại các nhà máy thủy điện của Việt Nam đang thấp.

Trong bài viết ngày 21/02 với tựa ‘Việt Nam chật vật đối phó với nhu cầu sử dụng điện’ đăng trên trang web Industrial Fuels and Power (IFandP), một trang cung cấp tin, phân tích và bình luận cho chuyên viên ngành năng lượng toàn cầu, tác giả Jeremy Bowden đưa cho độc giả góc nhìn tổng quan về thực trạng ngành điện của Việt Nam.

Năm nay, EVN, Tổng công ty Điện lực Việt Nam, cho biết mực nước trung bình tại các nhà máy thủy điện chính của họ khoảng 35% dưới mức bình thường trong bối cảnh bắt đầu bước sang sáu tháng mùa khô.

EVN (từ trước tới nay thường lạc quan) dự báo nửa đầu năm 2011 sẽ mất đi 1.4TWh sản lượng thủy điện so với kế hoạch.

Đồng thời, EVN dự đoán rằng nhu cầu điện quốc gia sẽ tăng trở lại vào năm 2011 tới 117TWh, tương đương 16%.

Tựu chung EVN dự kiến năm 2011 sẽ thiếu hụt điện ít nhất gấp đôi số thiếu hụt năm 2010 là 1.39TWh.

Ông Tạ Văn Hướng, Vụ trưởng Vụ Năng lượng thuộc Bộ Công Thương, cho biết lý do chính đằng sau cuộc khủng hoảng điện năng là do đầu tư đi sau nhu cầu tăng trưởng.

Bản thân EVN luôn đổ lỗi cho giá điện thấp là lý do gây chậm trễ trong việc mở rộng hoạt động cũng như việc họ phải cắt điện và thua lỗ.

Trong năm 2010 EVN lỗ khoảng 8000 tỷ VND (400 triệu đôla), theo chủ tịch hội đồng quản trị của nó.

Khoản lỗ này cộng với các khoản nợ chưa thanh toán và nợ tài chính khác có nghĩa EVN đang lún trong khoản nợ 25,000 tỷ VND.

Vì thép và xi măng?

Giá điện thấp cũng làm tăng nhu cầu sử dụng điện quá mức dự đoan khi các nhà máy thép và nhà máy xi măng nước ngoài sản xuất và xuất khẩu hầu hết sản lượng của mình.

Thép và xi măng sử dụng khoảng 12% sản lượng, theo EVN

Một báo cáo gần đây của Bộ Công Thương Việt Nam cho thấy rằng có khoảng 65 nhà máy thép mới mở ở Việt Nam từ năm 2007, tức là nhiều hơn so với 23 dự án ước tính nêu trong kế hoạch phát triển ngành công nghiệp đã được chính phủ phê duyệt cách đây ba năm.

Mới đây Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã đồng ý tăng giá bán điện bình quân năm 2011 lên 15,28% so với năm 2010.

Theo đó, giá điện năm 2011 sẽ tăng từ 1.058 đồng mỗi kWh lên 1.220 đồng mỗi kWh.

Image caption EVN bị giới chỉ trích coi là độc quyền về giá.

Hiện tại giá điện ở VN khoảng 1000 VND (khoảng 5 xu Mỹ/kWh) thấp hơp nhiều mức 12-15 xu Mỹ/kWh tại nước láng giềng Thái Lan và Campuchia.

Hiện cũng đã có được thỏa thuận về việc đưa ra cải cách chờ đợi từ lâu cho các dự án về xây dựng-vận hành và chuyển giao (BOT) nhằm để làm cho lĩnh vực sản xuất điện độc lập (IPP) hấp dẫn hơn.

Nhưng giá điện thấp không phải là vấn đề duy nhất.

Quan liêu và độc quyền đã làm bộ máy quản lý tập trung dưới sự chỉ đạo của đội ngũ cán bộ học ở Nga về đã trì trệ lại càng trị trệ hơn.

Mặc dù kinh tế định hướng thị trường bắt đầu tạo điều kiện cho giới kỹ trị thâm nhập, nhiều khu vực thiết yếu của nền kinh tế - từ các nhà máy lọc dầu cho nhà máy điện – đã không theo kịp với nhu cầu phát triển của đất nước, gây chi phí lớn cho nền kinh tế.

Trong trường hợp của ngành điện, bàn tay của chính phủ đang bị bó chặt và nhà nước chỉ có thể đứng nhìn tình trạng thiếu điện không thể chấp nhận.

Trong năm 2005 Bộ Công nghiệp tuyên bố mở 15 dự án sản xuất điện độc lập (IPP) cho giới đầu tư nước ngoài. Mục đích là để nâng cao tỷ trọng điện mua từ các IPPs từ 14% năm 2005 lên 33% vào năm 2010. Tuy nhiên, tiến độ đã bị chững lại do bất đồng về giá cả.

Tiếp tục cắt điện?

Thế nhưng, tỷ trọng điện phải đi mua từ các IPPs vẫn tăng tới ngưỡng 33%, chỉ vì EVN cũng không đáp ứng được năng lực của chính mình.

Trong 11 tháng của năm 2010 Việt Nam đã tiếp cận khoảng gần 90TWh điện lưới.

EVN sản xuất 54TWh từ các nhà máy riêng của mình, EVN đã mua gần 30 TWh từ các nhà sản xuất điện độc lập, và nhập khẩu về 5TWh từ Trung Quốc, theo số liệu của công ty.

Bộ Công Thương nói rằng trong năm nay, mục tiêu triển khai các nhà máy mới với một sản lượng 5400MW là điều không thể thực hiện.

Bốn trong số mười dự án theo kế hoạch bắt đầu năm ngoái đã bị trì hoãn đến năm nay, và chỉ 11 trong tổng số 33 dự án được xây dựng đang tiến triển theo đúng tiến độ.

Việc đưa ra các tiêu chí thống nhất cho những dự án xây dựng-chuyển giao (BOT) vào cuối năm ngoái đã gây phấn khích từ các tập đoàn IPP.

Thực trạng có hơn 12GW nhà máy nhiệt điện (đốt than) được dự kiến bắt đầu trong năm nay cho thấy Việt Nam có thể giải quyết tình trạng thiếu điện về trung hạn.

Tuy nhiên, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và các nhà cải cách kinh tế khác có thể phải trả giá cho những cải cách cần thiế trong bối cảnh giá điện tăng cao đột ngột sẽ gây phẫn nộ trong người tiêu dùng.

Hơn nữa, cần phải có cải tổ về bộ máy quản lý một cách nghiêm túc tại EVN nhằm đảm bảo phát triển lành mạnh ngành điện.

Và thậm chí nếu giá được nâng lên 15% hoặc cao hơn, điều này sẽ chỉ giải quyết được về trung và dài hạn vì sự chậm trễ, thiếu hụt khó có thể được đáp ứng.

Điều này có nghĩa là ‘nền kinh tế khát điện’ của Việt Nam không có nhiều sự lựa chọn ngoài việc phải tiếp tục cắt điện, nếu không tự sản xuất được thêm điện, nhất là trong bối cảnh các IPPs đang đòi EVN trả giá cao hơn.