Mỹ sớm bỏ cấm vận vũ khí với Việt Nam?

Bản quyền hình ảnh Getty
Image caption Việt Nam sẽ được mua máy bay do thám P-3 của Mỹ?

Gần 40 năm sau khi trực thăng Mỹ đưa những người lính cuối cùng ra khỏi Việt Nam trong một cuộc rút quân nhục nhã, Washington đang tiến gần đến việc dỡ bỏ một lệnh cấm vận vũ khí đối với quốc gia cựu thù này để giúp nước này đối phó với thách thức hải quân ngày càng tăng từ phía Trung Quốc.

Các quan chức cấp cao của Mỹ biết về ý tưởng này nói rằng Washington muốn giúp Việt Nam bằng cách giúp nước này tăng cường năng lực giám sát và phòng vệ bờ biển và cho biết máy bay do thám P-3 không vũ khí có thể là một trong những mặt hàng đầu tiên họ bán cho Hà Nội.

Loại phi cơ này sẽ giúp Việt Nam theo dõi những hoạt động ngày càng mạnh mẽ của Trung Quốc trên Biển Đông – một điểm nóng tiềm tàng trong khu vực vì những tuyên bố chủ quyền chồng lấn nhau của nhiều nước.

‘Chung lợi ích’

Hai quan chức cấp cao của chính quyền Obama cho biết các cuộc thảo luận về việc nới lỏng lệnh cấm bán vũ khí sát thương cho Việt Nam đang diễn ra ở Washington và sẽ có quyết định vào cuối năm nay.

“Tâm lý đang thay đổi và đó là điều mà chúng tôi đang xem xét một cách nghiêm túc,” một trong các quan chức này phát biểu với điều kiện ẩn danh, “Điều mà chúng tôi nhận thấy là (Việt Nam) một đối tác mà chúng tôi có cùng chung lợi ích.”

Một mối quan hệ nồng ấm hơn với Việt Nam mặc dù Hoa Kỳ vẫn có những quan ngại về thành tích nhân quyền của quốc gia này là nằm trong chiến lược ‘xoay trục’ về khu vực châu Á trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị và quân sự của Tổng thống Barack Obama.

Việc dỡ bỏ lệnh cấm vận vũ khí diễn ra sau khi hai nước nối lại dần dần quan hệ trong hơn hai thập niên qua. Việc bình thường quan hệ song phương càng được đẩy mạnh với hàng loạt các cuộc gặp ngoại giao và quân sự cấp cao trong những tháng vừa qua.

Bản quyền hình ảnh AFP
Image caption Việt Nam và Mỹ từ cựu thù đã trở thành 'có lợi ích chung'

Hai vị giám đốc trong ngành công nghiệp vũ khí của Mỹ nói với Reuters rằng họ mong chính quyền Mỹ sẽ nhanh chóng dỡ bỏ lệnh cấm này.

“Hiện giờ người ta đang nói rất nhiều về việc cho phép bán vũ khí cho Việt Nam. Đây là một phạm vi rất hứa hẹn cho chúng tôi,” một nhà quản lý này nói với Reuters với điều kiện giấu tên.

Bộ Ngoại giao Việt Nam chưa có bình luận ngay lập tức.

Sự yếu thế của Việt Nam trước Trung Quốc được thể hiện qua sự kiện hồi tháng Năm Bắc Kinh đặt một giàn khoan khổng lồ tại vùng biển mà Hà Nội tuyên bố nằm trong phạm vi vùng đặc quyền kinh tế rộng 200 hải lý của họ.

Trong lúc Việt Nam bắt đầu tiến hành một chương trình hiện đại hóa quân đội trị giá hàng tỷ đô la Mỹ, năng lực do thám của nước này vẫn hạn chế. Do đó việc Trung Quốc có hành động thăm dò dầu khí như thế mà không thông báo trước khiến cho Hà Nội ngỡ ngàng.

Bắc Kinh đã đưa giàn khoan trở lại vùng biển của họ hồi giữa tháng Bảy.

Hai nước đã xung đột trên biển hồi năm 1988 khi Trung Quốc đưa quân đánh chiếm một số đảo mà Việt Nam nắm giữ trên quần đảo Trường Sa.

Trước đó thì Trung Quốc đã giành quyền kiểm soát hoàn toàn một quần đảo khác trên Biển Đông là Hoàng Sa sau một trận hải chiến với Việt Nam Cộng hòa hồi năm 1974.

Thăm viếng liên tục

Bản quyền hình ảnh elvis
Image caption Ông McCain đang tích cực vận động nới lỏng lệnh cấm bán vũ khí cho Việt Nam

Thượng nghị sỹ Mỹ John McCain, cựu tù binh chiến tranh Việt Nam, người đã dẫn đầu cuộc vận động bình thường hóa quan hệ với quốc gia này, cho biết ông sắp trình bày một đề xuất phi đảng phái để dỡ bỏ một số hạn chế xuất khẩu vũ khí cho Hà Nội.

Ông McCain là một trong số bốn nghị sỹ Mỹ đã gặp gỡ các nhà lãnh đạo Hà Nội và thảo luận về lệnh cấm vận vũ khí vào lúc mà quan hệ Việt-Trung đã ở mức xấu nhất trong hàng chục năm qua.

Sáu ngày sau chuyến thăm của các thượng nghị sỹ, Đại tướng Martin Dempsey, chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, đã có chuyến thăm đầu tiên đến Việt Nam.

Hồi tuần trước, Đô đốc Nguyễn Văn Hiến, tư lệnh Hải quân Việt Nam, đã đến Mỹ để thảo luận về tập trận hải quân chung với giới chức Mỹ.

Ngoại trưởng Việt Nam Phạm Bình Minh sẽ đến Washington vào đầu tháng 10 để thảo luận với người đồng cấp Mỹ John Kerry trong khi Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Chuck Hagel được trông đợi sẽ đến Việt Nam trước khi hết năm.

Ít có khả năng Việt Nam sẽ đi xa đến mức vào quỹ đạo của Mỹ. Chẳng lâu sau các cuộc gặp với các quan chức dân sự và quân sự của Hoa Kỳ, Hà Nội đã gửi một nhân vật hàng đầu trong Đảng Cộng sản đến Bắc Kinh để hàn gắn mối quan hệ đã sứt mẻ giữa hai nước láng giềng cộng sản.

“Việt Nam hiểu rằng Trung Quốc sẽ luôn ở ngay trước cửa mình và muốn có một chính sách đối ngoại độc lập,” Phuong Nguyen, một nghiên cứu sinh ở Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế và Chiến lược ở Washington, nói.

Ông Daniel Russel, trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách Đông Á và Thái Bình Dương, cảnh báo về việc đánh giá quá mức về sự tiếp cận giữa Mỹ và Việt Nam.

‘Không bỏ Bắc Kinh’

Bản quyền hình ảnh Getty
Image caption Quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc đang xấu nhất trong nhiều năm

“Tôi không tin rằng Việt Nam đang muốn đánh đổi mối quan hệ lâu đời giữa hai Đảng mà họ có với Bắc Kinh, dù rằng đã có những lúc nó được điểm xuyết bằng những cuộc chiến khốc liệt, để có mối quan hệ đặc biệt hay đồng minh với Mỹ,” ông Russel nói với Reuters.

Ông nói thêm vị trí chiến lược của Việt Nam là một lý do tốt Mỹ có quan hệ chặt chẽ hơn với Hà Nội và rằng việc nới lỏng cấm vận vũ khí cho Việt Nam ‘không phải là điều dở’.

“Chúng tôi vẫn để mở và xem đây là lợi ích của chúng tôi trong việc giúp những nước như Việt Nam phát triển năng lực giám sát vùng lãnh hải và năng lực hải quân của họ và hy vọng sẽ còn nhiều thứ khác nữa để hợp tác,” ông nói.

Việt Nam là một khách hàng vũ khí lớn của Nga, một đồng minh từ thời Chiến tranh Lạnh.

Nước này đã có hai tàu ngầm lớp Kilo và sẽ được giao chiếc thứ ba vào tháng 11 trong khuôn khổ một hợp đồng trị giá 2,6 tỷ đô la Mỹ ký với Nga hồi năm 2009. Thêm ba chiếc tàu ngầm lớp Kilo nữa sẽ được Nga bàn giao cho Việt Nam trong hai năm nữa.

Tuy nhiên máy bay do thám P-3 sẽ bù vào chỗ còn thiếu cho Việt Nam.

Trên toàn thế giới hiện nay có 435 chiếc P-3 do tập đoàn Lockheed Martin sản xuất hiện đang hoạt động ở 21 nước, theo trang web của Lockheed Martin. Hải quân Mỹ đang thay thế các máy bay P-3 của họ bằng loại P-8 tân tiến hơn do Boeing sản xuất.

Hồi tháng Tư năm 2013, một nhà điều hành ở Lockheed được tạp chí IHS dẫn lời cho biết Việt Nam có thể đặt hàng sáu chiếc P-3 và rằng Chính phủ Mỹ đang ngày càng thiên về ủng hộ đơn đặt hàng này.

Bộ Ngoại giao Mỹ từ chối cho biết Việt Nam đã chính thức có đơn đặt hàng loại máy bay này hay chưa.

Các quan chức chính quyền Mỹ xem việc bán các thiết bị do thám hải quân cho Hà Nội là khởi đầu tốt đẹp cho một chương mới trong quan hệ Mỹ-Việt và xem máy bay P-3 là một ‘lựa chọn hợp lý’, một nguồn tin nói.

Tin liên quan