Sự đe dọa của dịch cúm heo 2009

Người đeo khẩu trang ở Los Angeles

Thế giới đã chứng kiến nhiều trận dịch trong hai thế kỷ gần đây.

Trận dịch đầu tiên được ghi nhận xẩy ra năm 1889.

Trong thế kỷ 20 có 3 trận dịch.

Trận dịch cúm gà đầu tiên gọi là cúm Tây Ban Nha trong hai năm 1918-1919 trong 18 tháng đã giết 50 triệu người trên thế giới, trong đó có 675.000 người Mỹ trên một dân số 105 triệu người.

Trận dịch cúm tiếp theo trong hai năm 1957-58 giết 70.000 người tại Mỹ và trận dịch năm 1968-69 giết 34.000 người.

Dịch cúm ở Mỹ

Năm 1976 khi một quân nhân tại trại lính Fort Dix ở bang New Jersey chết vì cúm heo, bộ Y tế Hoa Kỳ báo động và tổng thống Ford đã chính thức loan báo với dân chúng Hoa Kỳ qua hệ thống truyền hình toàn quốc rằng, vào mùa thu hay mùa đông năm 1976 sẽ có dịch cúm tại Hoa Kỳ và tổng thống xin quốc hội chuẩn chi 135 triệu mỹ kim để chủng ngừa cho dân chúng.

Dịch cúm không tới như tổng thống Ford cảnh báo.

Và từ năm 1976 trở đi chính phủ Hoa Kỳ và thế giới trở nên thiếu cảnh giác đối với thiên tai này.

Rất may, trước trận dịch cúm heo lần này có hai tiếng chuông báo động.

Trận cúm gà năm 1997 rung lên tiếng chuông báo động lần thứ nhất, và trận cúm SARS năm 2003 báo động lần hai làm cho tổng thống Bush dù đang bận tâm với cuộc chiến tại Iraq cũng phải quan tâm.

Image caption Cơ chế lây lan dịch cúm nay có thêm máy bay và tàu thủy

Ngày 1 tháng 11 năm 2005 tổng thống Bush công bố một chương trình qui mô phòng chống nạn dịch cúm toàn cầu.

Chương trình này dự trù chi phí 7.1 tỉ mỹ kim để chuẩn bị cơ sở vật chất để Hoa Kỳ có thể sản xuất đủ thuốc chủng ngừa cho tất cả người Mỹ trong vòng 6 tháng khi bệnh dịch bùng nổ và người ta biết được loại vi rút nào sinh ra bệnh.

Ngoài ra số tiền 7.1 tỉ mỹ kim còn dùng để thực hiện một chương trình theo dõi sự lan tràn và biến thái của vi rút cúm gà H5N1 là loại vi rút sinh ra bệnh dịch cúm gà tại Á châu và đang lan tràn đến các nước tây phương.

Chương trình phòng chống

Và một chương trình gồm sản xuất đủ thuốc chống bệnh cúm như thuốc Tamiflu của Âu châu đủ cho người Mỹ dùng trong khi chờ đợi thuốc chủng ngừa.

Nhờ chương trình của tổng thống Bush mà hiện nay Hoa Kỳ và thế giới có một tư thế sẵn sàng chừng mực chống đỡ cơn thiên tai cúm heo đang đe dọa trước mắt.

Nhưng dù triển vọng ngăn chận nạn cúm heo hiện nay khả quan đến mức nào, thế giới - theo lời cảnh báo của bà Laurie Garrett, một chuyên viên Hoa Kỳ về săn sóc sức khỏe toàn cầu - cũng không thể khinh xuất mà không làm tất cả những gì cần thiết để giảm thiểu đến mức tận cùng cơ hội của hiện tượng biến thái của vi rút cúm.

Sinh hoạt thế giới trong khung cảnh toàn cầu hóa hiện nay không giúp cho sự ngăn chận sự lây lan của dịch cúm.

Trước hết là cái ăn.

Thế giới cần thịt súc vật chính yếu là gà, heo, bò. Và nuôi súc vật càng nhiều cơ may chung đụng phát bệnh càng tăng cho dù điều kiện chăn nuôi được cải tiến không ngừng.

Trong 20 năm qua sự phát triển kinh tế của Trung quốc và Ấn Độ cho phép người dân (tổng số chiếm 37% dân số thế giới) tại hai quốc gia này tăng lượng thịt tiêu thụ lên 250% (từ 20kg mỗi năm lên 50kg mỗi năm) và làm cho lượng thịt tiêu thụ trên toàn thế giới từ năm 1983 đến năm 1997 tăng 150% .

Thứ hai là sinh hoạt kinh tế và giải trí qua những chuyến bay dân sự hay những chiếc tàu cruise khổng lồ tạo điều kiện lý tưởng để vi rút di chuyển và lây lan nhanh chóng từ nơi này đến nơi khác.

Điều kiện lây lan mới

Image caption Dịch cúm sẽ gây tác hại cho nền kinh tế

Hãy tưởng tượng hình ảnh một chiếc máy bay dân sự khổng lồ chở từ 300 đến 400 hành khách ngồi san sát nhau trong một khoảng không gian khép kín chỉ trong 5 hay 10 giờ đã đi từ lục địa này đến lục địa khác, hay hình ảnh một chiếc cruise chở 3000 hay 4000 khách du lịch sống chung đụng nhiều ngày trong khoang thuyền, chúng ta sẽ thấy được điều kiện sống của chúng ta đã giúp vi rút dịch cúm đến mức độ nào!

Ngoảnh nhìn lại, năm 2003 bệnh SARS xuất hiện tại Quảng Đông (Trung quốc) và trong 6 tháng đã được chận lại do khả năng y khoa thế giới nhưng ảnh hưởng kinh tế của nó không nhỏ.

Tại Mexico năm nay, những biện pháp tích cực và ráo riết của tổng thống Felipe Calderon cùng với các động thái cảnh giác của các quốc gia khác đối với Mexico đã ảnh hưởng nặng nề đến kinh tế Mexico vốn đang suy thoái theo đà suy thoái của nền kinh tế Hoa Kỳ, nhất là lĩnh vực du lịch và xuất cảng thực phẩm.

Nhiều hãng máy bay chấm dứt các chuyến bay đến Mexico.

Khách sạn trống không.

Bảy nước, trong đó có Liên bang Nga và Trung quốc ngưng nhập cảng sản phẩm nông nghiệp của Mexico.

Trong những ngày cuối tháng Tư, thành phố Mexico City thiệt hại mỗi ngày hơn 100 triệu mỹ kim, đồng peso sụt giá 5,5% đối với đồng mỹ kim, và tổng sản lượng quốc gia Mexico giảm 0,3%.

Từ bức tranh đó một trận dịch cúm hoành hành trên thế giới với tầm vóc của trận dịch 1918-1919 kéo dài trong một hay hai năm sẽ rất là lớn lao.

Thiệt hại kinh tế

Image caption Cúm heo sẽ "là mối đe dọa rất lớn nếu khinh xuất"

Theo ước lượng của các chuyên viên kinh tế tài chánh thế giới nếu dịch cúm heo hiện nay lây lan thế giới thì mức tăng trưởng của kinh tế Hoa Kỳ sẽ giảm từ 3% đến 5%, Nhật Bản giảm 8.3%, và Hoa Kỳ sẽ thiệt hại từ 71.3 đến 166.5 tỉ Mỹ kim.

Câu hỏi cốt lõi hiện nay là: Dịch cúm heo có còn là một đe dọa không?

Câu trả lời của bác sĩ Margaret Chan, giám đốc Cơ quan Y tế Thế giới là: Đe dọa rất lớn nếu khinh xuất.

Theo bác sĩ Chan lúc này là lúc thế giới cần tích cực chuẩn bị cho một trận dịch cúm tương lai.

Có một điều là chúng ta chỉ có thể chuẩn bị mà không thể quả quyết rằng chúng ta sẽ ngăn không cho dịch tác hại.

Sự tác hại của nó hoàn toàn tùy thuộc vào tính bất định của hiện tượng biến thái của các chuỗi proteine H và N, hai loại proteine cấu thành vi rút cúm mà không một thuốc chủng ngừa nào hay một thuốc trị nào dự liệu trước.

Sự ngăn chận tác hại một loại vi rút mới tùy thuộc vào khả năng khám phá và thời gian bào chế thuốc chủng ngừa và thuốc chữa.

Hiện nay tại bắc bán cầu mùa hè đến, đe dọa của dịch cúm heo H1N1 giảm dần cường độ, và nó đang tìm đường vào nam bán cầu vì khí trời lạnh ở đó.

Cúm đổi mùa

Vào mùa Thu tới vi rút cúm sẽ trở lại bắc bán cầu và chúng ta không biết nó có biến thái hay không.

Cho nên sự chuẩn bị là tối cần thiết.

Các cơ sở bào chế các thứ thuốc có khả năng chữa trị bệnh cúm gà H5N1 và heo H1N1 như Tamiflu và Relenxa cần làm việc tối đa.

Ngoài ra cần kiện toàn phương pháp đoán định vi rút cúm mới nếu nó biến thái, và tìm tòi phương pháp chế tạo thuốc chủng sao cho nhanh cho nhiều và phân phối thật hữu hiệu.

Sự đề cao cảnh giác là điều tối quan trọng.

Image caption Đề cao cảnh giác là điều tối quan trọng

Mọi triệu chứng bệnh cần được theo dõi và mẫu máu cần được gởi đến các phòng thí nghiệm được trang bị hiện đại để thử nghiệm kịp thời.

Lời cảnh giác của tờ tuần báo The Economist (May 2nd - 8th, 2009) là các chuyên viên sức khỏe đa số ở bắc bán cầu đừng thấy dịch cúm heo suy giảm tại bắc bán cầu mà yên chí rằng đã kiểm soát được dịch.

Nó có thể sẽ trở lại với một sức tàn phá ghê gớm. Và trong trường hợp cơn hồng thủy đến không biết nhân loại sẽ phải trả giá bao nhiêu triệu nhân mạng?

Cũng ở BBC

Kết nối Internet liên quan

BBC không chịu trách nhiệm nội dung các trang bên ngoài