Quan hệ Mỹ Trung lúc tồi tệ

Bệ phóng tên lửa Patriot ở Đài Loan
Image caption Hoa Kỳ có nghĩa vụ giúp Đài Loan phòng thủ

Một điểm quan trọng cần nhớ về việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan là các vũ khí này được thiết kế là để phòng thủ. Một đạo luật của Mỹ - về Quan hệ với Đài Loan năm 1979 - yêu cầu bất kỳ chính phủ nào đều có thể “cung cấp cho Đài Loan các vũ khí mang tính phòng thủ”. Đây là một lằn ranh phân định giữa Trung Quốc và Mỹ. Nếu Washington bán cho Đài Loan các vũ khí rõ ràng là để tấn công - chẳng hạn tên lửa hành trình hoặc đạn đạo - thì Trung Quốc sẽ hết sức giận dữ và Đài Loan có thể thực sự bị đe dọa.

Đợt bán vũ khí được đề xuất, trị giá khoảng 6,4 tỉ USD, có nhiều tình tiết thú vị xét về cả những gì người ta đồng ý lẫn loại bỏ.

Các vũ khí được bán bao gồm hai tàu dò mìn được tân trang lại, 114 tên lửa Patriot chống tên lửa, 12 tên lửa Harpoon chống tàu, 60 máy bay trực thăng Black Hawk và các thiết bị liên lạc trên tàu. Đài Loan còn muốn mua tám tàu ngầm và 66 máy bay tiêm kích F-16 loại mới nhất. Tuy nhiên, những yêu cầu này cho đến nay vẫn không được đáp ứng. Vì vậy, Hoa Kỳ đã cung cấp, trên thực tế, ít hơn nhiều những gì mà Đài Loan mong muốn, chí ít là cho tới bây giờ. Vượt ranh giới? Điều này nhẽ ra nên khiến Bắc Kinh hài lòng một cách kín đáo. Về mặt công khai, Bắc Kinh không thể tỏ ra bằng lòng, do vậy, phản ứng của họ là mạnh mẽ, vẫn theo những đường hướng lâu nay.

Image caption Báo chí Trung Quốc cáo buộc Hoa Kỳ là 'ngạo mạn'

Do các hệ thống vũ khí mới nhất nằm trong lĩnh vực phòng thủ nên sự tức giận của Trung Quốc là vừa phải và ở một chừng mực nào đó, tỏ ra quen thuộc và nằm trong khuôn khổ.

Trung Quốc đã đình chỉ cuộc đàm phán quân sự với Mỹ. Họ đã từng làm như vậy khi Tổng thống George Bush đưa ra phần đầu hợp đồng bán vũ khí vào năm 2001. Quan hệ sau đó cải thiện khi những tức giận giảm đi.

TQ đe dọa các công ty Hoa Kỳ tham gia vào các vụ mua bán vũ khí bằng một lệnh cấm bán hàng tại Trung Quốc. Họ còn nói về những thiệt hại cho hợp tác trong các vấn đề quốc tế và khu vực. Một phần vụ tranh cãi là do lập luận Đài Loan là một phần của Trung Quốc và do vậy không nên được Mỹ trang bị vũ khí. Trung Quốc còn chỉ ra rằng một thông cáo chung giữa Trung Quốc và Mỹ năm 1982 nói rằng Hoa Kỳ "sẽ giảm dần" việc bán vũ khí cho Đài Loan để đưa tới “một giải pháp cuối cùng”.

Tuy nhiên, người ta chưa vượt qua lằn ranh giới. Do vậy, kết luận chung là tranh cãi này gây bất ổn ở một mức độ nào đó, nhưng không đến mức gây thiệt hại chung cuộc.

Mối quan hệ, do vậy, vẫn là xử lý được, mặc dù đang không bình thường do các bất đồng giữa hai chế độ.

Hiệu ứng dây chuyền

Chính sách cơ bản của mỗi bên là để tránh một cuộc đối đầu trên quy mô toàn diện quanh vấn đề Đài Loan, và vấn đề này về bản chất vẫn được bảo vệ.

Mỗi bên đều có chính sách của riêng mình khi định nghĩa khái niệm "Một nước Trung Quốc".

Trung Quốc vẫn bảo vệ chủ quyền của họ đối với hòn đảo Đài Loan, kể cả đe dọa sẽ sử dụng vũ lực nếu Đài Loan đòi độc lập. Hoa Kỳ thì tuyên bố có quyền bảo vệ Đài Loan trong khi thừa nhận rằng hòn đảo này không thể trở thành một quốc gia độc lập.

Image caption Thỏa thuận giữa Mỹ và Đài Loan là cho các vũ khí phòng thủ, không phải tấn công

Cộng thêm các tranh chấp khác liên quan đến quyền tự do của Google để hoạt động tại Trung Quốc và thâm hụt mậu dịch tiếp tục của Mỹ đối với Trung Quốc - ở mức 268 tỉ USD năm 2008, và 208 tỉ USD năm 2009 theo Cục Thống kê Mỹ - quí vị có thể thấy được mối quan hệ cơm không lành canh không ngọt.

Nhưng những lần quan hệ xấu thường mở đường cho các thời kỳ ổn định hơn. Lần này cũng không có lý do gì để nghĩ khác đi.

Trong lần tranh cãi này, cả hai phía đã đưa ra những phản đối cần thiết được dự kiến trước: Mỹ thì nói về quyền tự do của Google, còn Trung Quốc thì về Đài Loan. Cố vấn An ninh Quốc gia cho Tổng thống Barack Obama là Jim Jones nhận định vào tháng này là Washington và Bắc Kinh thỉnh thoảng làm những điều mà "có thể không làm cho tất cả mọi người hoàn toàn hài lòng". Nhưng ông cũng nói rằng Hoa Kỳ đang "hướng về một mối quan hệ mới với Trung Quốc, là một cường quốc đang lên trên thế giới". Nguy cơ là sẽ có một hiệu ứng dây chuyền ở nơi khác. Hoa Kỳ hiện đang tìm kiếm sự hỗ trợ của Trung Quốc, muốn có thêm lệnh cấm vận của Liên Hiệp Quốc đối với Iran.

Bất kỳ sự hợp tác nào đều có thể gặp rủi ro, mặc dù thẳng thắn mà nói, Trung Quốc vốn dĩ đã ngần ngại từ lâu về vấn đề này, trước khi có các vụ bán vũ khí và trước khi Google lên tiếng phản đối.

Tin liên quan