Bom nổ rung chuyển chính trị Nga

Putin
Image caption Thủ tướng Putin nói lực lượng đột nhập sẽ bị "nạo vét khỏi cống rãnh"

Trong lúc nước Nga đang lao vào cơn khủng hoảng an ninh bùng nổ sau vụ đánh bom ở Moscow, các lãnh đạo chính trị cao cấp nhất nay không còn nằm ngoài sự chỉ trích và hoài nghi của truyền thông nữa.

Vài giờ sau vụ đánh bom tự sát hôm thứ Hai, các ga tàu điện ngầm có liên quan ở Moscow đều quay trở lại hoạt động.

Vào buổi chiều, ở ga Lubyanka nơi xảy ra vụ đánh bom đầu tiên, dấu vết từ vụ giết người chỉ là một chuỗi mảnh vỡ lỗ chỗ trên tường đá và gạch dọc nhà ga.

Trên bề mặt, nước Nga có lẽ nhanh chóng vượt qua các cuộc tấn công đó, nhưng bên dưới, một cuộc tranh cãi đang dần sôi sục về ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng an ninh này với đất nước.

Không có ai nhận trách nhiệm, người ta đồn đoán đây là hành động của phe vũ trang gốc Chechen và các đồng minh ở Bắc Caucasus.

Kiểu đánh bom này giống với các cuộc tấn công khủng bố ở Moscow và các nơi khác trên nước Nga trong một thập niên qua.

Sợ hãi bài ngoại

Ở một cấp độ ý chí của chính phủ là nghiêm khắc và không khoan nhượng.

Thủ tướng Vladimir Putin nói "khủng bố sẽ bị xóa sạch", thêm rằng uy tính của các sĩ quan thực thi pháp luật của Nga là "nạo vét" những kẻ đột nhập "ra khỏi hệ thống cống rãnh".

Lời nói của ông cùng âm hưởng với tổng thống Dmitry Medvedev, tuyên bố rằng đó là nhóm "thú vật" và không hoài nghi chuyện "sẽ tìm thấy và dẹp sạch bọn họ".

Ở Canada, trong phiên họp ngoại trưởng các nước G8, bộ trưởng ngoại giao Nga Sergei Lavrov kêu gọi quốc tế ủng hộ cuộc chiến mà ông gọi là chống lại mạng lưới khủng bố toàn cầu.

Có các câu chữ mang âm ưởng nhằm bảo đảm với người dân thường nước Nga rằng chính quyền sẽ không nghỉ ngơi cho đến khi nào đất nước an toàn hơn.

Nhưng đó không phải là kết luận trên báo chí nước Nga.

Trên mạng Internet và trên báo giấy, giới phân tích nói chuyện kiểu khác - về sự khoa trương trong ngôn từ của giới lãnh đạo cho đến sự giấu diếm các sai lầm hệ thống trong quá khứ.

Họ cũng nói về vấn đề khủng bố nội địa - không phải quốc tế - đã được dung dưỡng qua những chính sách nặng tay nhưng thiếu phù hợp và không thích hợp.

Điều đó là sự thật, tổng thống Medvedev đã phí mất chút ít thời gian khi thông báo muốn tăng cường tuật để bảo đảm an toàn giao thông công cộng và giúp các biện pháp chống khủng bố hiệu quả hơn.

Nhưng đó khó có thể nói là gốc rễ hay ngọn ngành của các cơ quan an ninh quốc gia mà nhiều nhà bình luận yêu cầu.

Image caption Tổng thống Medvedev vừa mới tuyên bố chiến thắng quân Chechen hè năm ngoái

Những câu chuyện không nói ra cũng giống như tiếng trống bực bội đánh sau màn che.

'Tiếp cận mềm dẻo'

Nếu đây là khởi đầu của một chiến dịch lâu dài dùng máu để gieo rắc sợ hãi ngay giữa lòng nước Nga thì sao? có thể tạo ra một thảm họa kinh hoàng mới như vụ bắt cóc con tin nhà hát ở Moscownăm 2002 hay thảm kịch Beslan năm 2004?

Ít nhà phân tích đổ tội cho cảnh sát.

Vậy thì một vài cảnh sát tuần tra dưới tàu điện ngầm liệu có nhận dạng được những kẻ tình nghi đánh bom giữa biển người sử dụng hệ thống giao thông công cộng ở Moscow hay không?

Một số người lo rằng sự sợ hãi dâng cao sẽ tạo ra tư tưởng bài ngoại nhắm vào những người không phải là người Nga ở Moscow, đến từ các nước cộng hòa miền nam, đang là những người lao động ban đêm, xúc tuyết và dọn rác thủ đô.

Nhưng sự lên án ồn ào nhất nhắm vào các cơ quan an ninh.

Nhà bình luận trính trên một tờ báo lá cải yêu nước nổi nhất ở Nga là Den nói rằng: "Khi lãnh đạo của cơ quan an ninh liên bang FSB đến nói chuyện với tổng thống về vụ tấn công, tại sao ông ta không nộp đơn từ chức?"

"Và tại sao tổng thống Medvedev lại để ông ta yên?"

Ông nói thêm: "Những kẻ khủng bố cười cợt với mạng lưới an ninh, không chỉ nổ một mà hai quả bom ngay giữa lòng thủ đô và ngay bên dưới mũi họ - Metro Lubyanka ở gần trụ sở họ."

Một cây bút bình luận khác trên một tờ báo phổ biến Komsomolest thì nói: "Đây là thất bại của ngành an ninh trong việc ngăn chặn các kế hoạch khủng bố, và thất bại trong việc ngăn họ thực hiện các hoạt động đó."

"Chúng ta thiếu chú ý đến kẻ thù này, và nên đánh giá quá mức về họ hơn là dưới mức, và giả vờ, như chúng ta đã làm cho đến nay, rằng mọi chuyện ở vùng Caucasus đều yên bình và bình lặng."

Công chúng mất lòng tin

Điều đó giống như là một hố sâu cho tổng thống Medvedev, mà hồi mùa hè năm ngoái chính thức tuyên bố chiến thắng đối với phe nổi dậy Chechen và tuyên bố đã chấm dứt chiến dịch quân sự.

Nhưng chỉ trích ông Putin là một mức sâu hơn, người đã vận động tranh cử lần đầu vào năm 2000 thành công nhờ tư tưởng dân tộc được phục hồi sau cuộc chiến Chechen lần hai mà ông phát động trước đó sáu tháng.

Trong vòng tám năm sau đó, sự kiên quyết chống phe nổi dậy ở vùng Bắc Caucasus qua lực lượng tàn bạo đã là biểu tượng cho nhiệm kỳ tổng thống của ông, mà theo lập luận là đã giúp thay đổi và cực đoan hóa sự nổi dậy.

Có vẻ như tổng thống Medvedev đang cố gắng bù đặp lại chính sách đó.

Image caption Cảnh sát Nga thoát chỉ trích, chủ yếu nhắm vào ngành an ninh

Trong tháng Một, ông cử phái viên mới về Bắc Caucasus, Alexander Khloponin, ra lệnh cho ông ta quan tâm hơn đến việc đối phó với tình trạng nghèo đói trong khu vực và thất nghiệp cao ở giới trẻ.

Ông hi vọng là chuyện đó sẽ đối phó được những sự ḅưc bội đang biến khu vực này thành nguồn nuôi dưỡng khủng bố.

Nhưng một số người tự hỏi liệu chính sách "mềm dẻo" này có thể biến mất trước khi kịp để lại ảnh hưởng gì hay không, vì đang chịu sức nằng của các đòi hỏi đối với lực lượng an ninh phải có biện pháp mạnh đối với bất kỳ nguy cơ nào cho an ninh quốc gia.

Nhiều nhà bình luận nghĩ rằng sự thay đổi đó cỏ thể là bất hạnh, nhưng tờ báo doanh nghiệp Vedemosti thì đưa sự chỉ trích lên thêm một bước cao hơn.

Báo nói không chỉ hệ thống an ninh "tan rã" mà hệ thống chính phủ - nơi quyền lực được chia sẻ không dễ dàng gì giữa tổng thống và thủ tướng - không thể bắt kịp nhịp với vấn đề này.

"Đây không phải là vụ tấn công khủng bố đầu tiên mà chúng ta gặp và không nghi ngờ gì là chúng chả ảnh hưởng gì đến mạng lưới an ninh lẫn ngân sách bí mật nhưng luôn tăng," báo nói.

"Vladimir Putin trước đó nói rằng ông ta sẽ loại trừ khủng bố, nhưng người dân ở Moscow không cảm thấy an toàn hơn."

Ở bất kỳ nước nào thì những lời chỉ trích nối tiếp nhau như vậy chắc chắn sẽ làm chính phủ lo lắng.

Nhưng ở Nga, Internet và báo in có thể đưa ra những lời bình luận ồn ào nhưng, có vẻ, không ảnh hưởng gì đến chính sách quốc gia.

Nơi đó những gì TV nói mới ảnh hưởng hơn, và đó cũng là khu vực mà chính phủ kiểm soát hoàn toàn.

Điều không rõ hiện nay là công chúng bi quan như vậy có ảnh hưởng gì đến các cuộc bàn luận ở cấp lãnh đạo tối cao trong chính phủ hay không.

Một nhà bình luận nói khủng bố ở Nga là vấn đề của Thế vận hội: nếu chính phủ không thể bảo đảm an toàn cho Moscow khỏi các vụ đánh bom tự sát, thì điều đó sẽ ảnh hưởng thế nào đối với Thế vận hội mùa đông 2014 ở Sochi, ngay cửa ngõ Bắc Caucasus?

Những ngày này, thảm họa khủng bố quốc gia không còn khiến báo chí Nga tuần hành quanh chính phủ.

Từ sau cuộc khủng hoảng tài chính ảnh hưởng nặng lên nền kinh tế cách đây một năm rưỡi, Nga không còn tự tin như trước nữa.

Các nhân vật lãnh đạo tối cao như ông Putin không còn được miễn nhiễm khỏi bị chỉ trích, và sự mất lòng tin vào chính phủ lan rộng.

Một quan sát viên thì u ám viết trên tờ Komsomolets rằng bài học rút ra từ thảm họa này là chính quyền và dân chúng tồn tại cách biệt nhau.

"Dân chúng nên tự lo lấy thân, vì chính phủ không thể bảo vệ họ," bài báo kết luận.

Tin liên quan