Nga và Mỹ kí hiệp ước vũ khí hạt nhân

Hai lãnh đạo ở Praha

Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama và tổng thống Nga Dmitry Medvedev ký hiệp ước vũ khí hạt nhân lịch sử tại thủ đô Praha của Cộng hòa Czech.

Hiệp ước cam kết hai đối thủ Chiến tranh Lạnh sẽ giảm số lượng đầu đạn hạt nhân chiến lược xuống thành 1.550, tức là thấp hơn 30% so với mức trần hiện tại.

Hiệp ước cũng giới hạn việc triển khai các "dàn phóng" - dùng tên lửa đạn đạo hoặc máy bay ném bom hạng nặng - không vượt quá con số 700.

Hiệp ước này sẽ thay thế Hiệp ước giảm vũ khí chiến lược START được ký hồi năm 1991.

Sau khi đạt thỏa thuận, tổng thống Obama đã hoan nghênh hiệp ước như là thỏa thuận kiểm soát vũ khí phù hợp nhất trong gần hai thập niên qua.

"Với thỏa thuận này, Hoa Kỳ và Nga - hai cường quốc hạt nhân lớn nhất trên thế giới - cùng gửi thông điệp rõ ràng về điều chúng tôi muốn dẫn dắt," ông nói.

Hiệp ước phải được thượng viện Mỹ và Duma của Nga thông qua.

Phòng thủ tên lửa

Các lãnh đạo Mỹ và Nga ký hiệp ước New Start vào buổi trưa tại Lâu đài Praha, tức là phủ tổng thống Cộng hòa Czech.

Theo hiệp ước mới, mỗi bên sẽ được phép lưu kho 1.550 đầu đạn, khoảng 30% thấp hơn con số 2.200 qui định trước đây vào năm 2002 trong hiệp ước tên là SORT, đặt mục tiêu đến năm 2012.

Qui định mới cũng sẽ cho phép tổng cộng không nhiều hơn 700 hệ thống tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, tên lửa đạn đạo bắn từ tàu ngầm, và máy bay ném bom hạng nặng trang bị vũ khí hạt nhân.

Giới hạn mới về hệ thống triển khai đầu đạn chưa bằng một nửa con số trần trước đây là 1.600 - mặc dù mỗi máy bay ném bom hạng nặng được tính như là một đầu đạn bất kể có thể được trang bị nhiều bom hay tên lửa.

Hôm thứ Ba, ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov nói hiệp ước New Start đánh dấu "một mức tin tưởng mới" giữa hai nước.

Ông nói hiệp ước Start trước kia, sẽ hết hạn vào tháng Mười Hai này, được "sinh ra từ Chiến tranh Lạnh" và chứa đựng nhiều điều "phân biệt đối xử" đối với Nga.

Ông Lavrov ghi nhận rằng hiệp ước mới đặc biệt công nhận mối liên hệ trực tiếp giữa vũ khí hạt nhân tấn công và hệ thống phòng thủ tên lửa, và cảnh báo Nga có thể rút lui nếu cảm thấy bị các kế hoạch của Hoa Kỳ đe dọa.

"Nga sẽ có quyền từ bỏ hiệp ước Start nếu số lượng và chất lượng của kho vũ khí chống tên lửa chiến lược của Hoa Kỳ bắt đầu ảnh hưởng đáng kể đến hiệp quả sức phòng thủ chiến lược của Nga," ông nói thêm.

Image caption Số "dàn phóng" không vượt quá 700

Các quan ngại của Nga về các kế hoạch của Washington muốn đặt hệ thống tên lửa ngăn chặn ở Ba Lan và đài radar ở Cộng hòa Czech đã khiến hiệp ước mới bị chậm trễ.

Tổng thống Obama đã ngăn ý tưởng này hồi tháng Chín.

Ông Lavrov nói kế hoạch hiện tại của Washington - bao gồm hệ thống tên lửa ngăn chặn ở Rumania - có vẻ chấp nhận được.

Nhà Trắng nói hi vọng và mong đợi Thượng viện Hoa Kỳ sẽ thông qua hiệp ước này trong năm nay.

Để thông qua cần có 67 phiếu ở Thượng viện, tức là cần phải có đại diện từ đảng Cộng hòa bỏ phiếu.

Hạ viện Nga, tức là Duma, cũng phải thông qua hiệp ước này, nhưng trong bối cải Kremlin ủng hộ, thì việc thông qua dự kiến sẽ chỉ là hình thức.

Viễn kiến giải giáp

Phóng viên ngoại giao BBC Jonathan Marcus đang có mặt ở Praha, nói rằng ý nghĩa thực sự của thỏa thuận này là ghi nhận sự ấm lên trong quan hệ giữa Nga và Mỹ và có thể báo trước động tác cứng rắn hơn của Nga đối với chương trình hạt nhân của Iran.

Hiệp ước cũng ghi điểm cho chương trình giải giáp của ông Obama, mà ông hi vọng sẽ được tăng sức trong đợt kiểm tra Hiệp ước phi vũ khí hạt nhân vào tháng sau, theo phóng viên nhận định.

Việc xem lại hiệp ước có đến 40 năm tuổi này có vẻ như là trụ cột trong chính sách của tổng thống Mỹ ngăn vũ khí hạt nhân lan tràn.

Tuy nhiên, thêm nhiều cắt giảm đáng kể về vũ khí hạt nhân tầm xa đòi hỏi nhiều năm thương thảo với Nga, vốn không chia sẻ viễn kiến giải giáp đầy tham vọng này của ông Obama, theo phóng viên nói.

Vũ khí hạt nhân trên thực tế ảnh hưởng rộng hơn trong bài toán an ninh của Nga trong bối cảnh vai trò của họ trong suy nghĩ chiến lược của Hoa Kỳ đang thêm giới hạn, phóng viên nói.

Hôm thứ Ba, tổng thống Obama tiết lộ chương trình khảo sát hạt nhân Hoa Kỳ, giảm bớt khu vực mà Hoa Kỳ có thể dùng vũ khí hạt nhân.

Lần đầu tiên Washington loại trừ việc đáp trả hạt nhân đối với các tấn công sử dụng vũ khí qui ước, hóa chất hay sinh học.

Tuy nhiên, các nước sẽ chỉ tránh được Hoa Kỳ tấn công nguyên tử nếu tham gia Hiệp ước phi hạt nhân, mà Iran và Bắc Triều Tiên nằm ngoài.

Tin liên quan