Obama tham vọng về thượng đỉnh hạt nhân

Obama
Image caption Tổng thống Obama có tham vọng thúc đẩy kiểm soát bom hạt nhân và bom bẩn tại Thượng đỉnh lần này.

Tiếp theo thành công mới đây trong một hiệp ước cắt giảm vũ khí chiến lược mới ký với với Nga tại Praha, Tổng thống Mỹ Barack Obama đang chủ trì một hội nghị thượng đỉnh an ninh hạt nhân ở Washington DC.

Với 47 quốc gia tham dự, đây sẽ là một trong những hội nghị thượng đỉnh lớn nhất thuộc loại này được nhóm họp tại thủ đô Hoa Kỳ kể từ cuối những năm 1940.

Jonathan Marcus, phóng viên ngoại giao của BBC New theo dõi sự kiện và cho rằng đây diễn biến quan trọng mới nữa trong một chuỗi động thái mà chính quyền Obama hé mở về chiến lược và chính sách hạt nhân của Hoa Kỳ.

Ở trung tâm của nội dung cuộc họp thượng đỉnh, ngoài các vấn đề liên quan tới hạn chế phổ biến vũ khí hạt nhân, là các trọng tâm về nguy cơ phát triển lan tràn của loại vũ khí này và đặc biệt nguy cơ chúng có thể rơi vào tay các nhóm khủng bố. Ông Obama, trong một tổng thể các hành động được liên hệ, đã tiến hành ba bước đi.

Bước một là xác định các nguy cơ và giới hạn phổ biến vũ khí hạt nhân. Bước hai là cuộc gặp giữa ông Obama và đối tác Nga của ông, Dmitry Medvedev, tại Praha, vốn đưa nghị trình cắt giảm vũ khí chiến lược trở lại lịch trình của nó.

Bước ba chính là Hội nghị Thượng đỉnh về An ninh Hạt nhân đang được nhóm họp tuần này ở Washington. Tất cả ba động thái, vẫn theo Jonanthan Marcus, có vẻ nhằm hỗ trợ tăng cường vai trò của ông Obama khi tiến hành bước thứ tư: xem xét lại Hiệp ước Không phổ biến Hạt nhân (NPT) được dự kiến thực hiện vào tháng sau tại New York.

Hiệp ước cũ

Image caption Ông Obama phát biểu trước hội nghị an ninh hạt nhân

Hiệp ước NPT nằm ở trung tâm các nỗ lực quốc tế nhằm ngăn chặn sự mở rộng của các loại vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên nó có vẻ tỏ ra ngày một cũ so với tình hình hiện nay. Cả hai quốc gia Bắc Triều Tiên và Iran đã có những động thái phát triển đi xa so với mức độ dự kiến. Bình Nhưỡng đã từ bỏ hoàn toàn bản thỏa thuận và được dự luận rộng rãi cho là đã xây dựng xong một kho vũ khí hạt nhân quy mô nhỏ. Trong khi đó, Tehran vẫn còn ở trong phạm vi các điều khoản của hiệp ước, nhưng lại từ chối tuân thủ các kêu gọi của Hội đồng Bảo an LHQ về việc ngưng hoạt động làm giàu uranium của họ.

Giữa lúc đó, vẫn thường trực các lo ngại về việc Iran có một tham vọng - mà nước này kịch liệt bác bỏ - là phát triển bom hạch tâm. Nhưng cơ chế hiệp ước NPT còn có các vấn đề khác nữa, vẫn theo Jonathan Marcus. Đó là việc năm quốc gia tuyên bố có vũ khí hạt nhân - Hoa Kỳ, Pháp, Trung Quốc, Anh và Nga - đồng ý để cả Bình Nhưỡng và Tehran nhận được các hỗ trợ nhằm phát triển công nghệ hạt nhân hòa bình, tránh triển khai các chương trình vũ khí nguyên tử riêng. Song nhiều nước trên thế giới tin rằng hai quốc gia này đã không có các động thái đủ mạnh và đủ nhanh để đáp ứng. Do đó, ông Obama muốn xây dựng các hỗ trợ cho cơ chế của NPT, với đổi mới trong kiểm soát được nhấn mạnh - nhưng ông cũng muốn củng cố NPT bằng một loạt các biện pháp bổ sung, mà trong đó thượng đỉnh an ninh hạt nhân là có vai trò quan trọng. Trong quá khứ, cả Pakistan và Bắc Triều Tiên đều sẵn sàng xuất khẩu bí quyết, công nghệ hạt nhân. Ai cũng biết, một bước quan trọng để một nhà nước trở thành sở hữu vũ khí hạt nhân là việc các vật liệu hạt nhân mà nước này cần, có thể chuyển sang để làm một trái bom.

Và một cách thức để thực hiện điều này là phát triển các chương trình đắt tiền nhằm xây các tổ hợp và làm giàu uranium - đây chính là lý do vì sao rất nhiều nước đã nghi ngờ Tehran.

Còn một cách khác nữa là việc mua hoặc lấy cắp các vật liệu hạch tâm cần thiết. Lo sợ 'bom bẩn'

Image caption Các loại vũ khí hạt nhân hủy diệt ngày nay có quy mô lớn hơn rất nhiều so với quả bom tại Nagasaki.

Còn một mối đe dọa nữa không chỉ từ các chính phủ mong muốn sở hữu bom hạt nhân hay các hỏa tiễn đầu đạn hạt nhân.

Đây là một mối quan ngại về các tham vọng hạt nhân tiềm năng của các chủ thể phi nhà nước hoặc các nhóm khủng bố. Mục tiêu của những đối tượng này là làm sao có được một thiết bị hạt nhân nhỏ với các vật liệu phóng xạ có thể giúp để làm ra một vật thể được gọi là "bom bẩn". Bằng cách đó, các phần tử này có thể sử dụng vật liệu nổ thông thường để làm lây lan vật liệu phóng xạ trên một diện tích rộng. Loại "bom bẩn" như vậy có thể được sử dụng để gây ô nhiễm các khu vực chính, các điểm trọng yếu của một thành phố lớn, dẫn đến sự rối loạn quy mô, sự hỗn loạn kinh tế và gây ra vấn đề về sức khỏe lâu dài. Vì vậy, mục tiêu của hội nghị thượng đỉnh này còn là để kiểm soát các cách thức, cơ chế làm cho các vật liệu hạch tâm có thể bị tiếp cận tàng trữ, sử dụng, khai thác để sản xuất bom, plutonim và làm giàu uranium ở mức độ cao.

Và ngoài ra, cũng để hạn chế xu hướng rộng rãi theo đó các nguồn phóng xạ có thể được sử dụng để làm bom bẩn.

Tổng thống Obama có mục tiêu đạt được thỏa thuận, sau khi đưa ra một kế hoạch để bảo đảm tất cả các vật liệu hạt nhân như vậy, được kiểm soát trong vòng bốn năm.

Chưa biết kết quả của cuộc họp thượng đỉnh ra sao, nhưng có vẻ về mặt hình thức, việc nguyên thủ Trung Quốc, Chủ tịch Hồ Cẩm Đào tham dự - là một điểm tích cực ít ra cho quan hệ Trung-Mỹ.

Và dù Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu sẽ không tham dự thượng đỉnh, với lý do được cho là quan ngại tới an ninh, sự tham gia của Ấn Độ, Pakistan, cùng hàng chục các quốc gia khác cũng rất đáng chú ý, và đó ít nhất đã là một điểm mới với ông Obama.

Tin liên quan