Đằng sau vụ bê bối tình dục Công giáo

Image caption Giới chuyên gia nói không có bằng chứng về liên kết giữa độc thân và lạm dụng

Trong những tháng qua, các cáo buộc và những lời công nhận vụ các linh mục lạm dụng trẻ em đã làm Giáo hội công giáo La Mã rung động đến trung tâm, và nhiều vụ việc tiếp tục nổi lên ở Tây Âu và các nơi.

Vatican tự bảo vệ bằng cách cho rằng đây là vấn đề chung của cả xã hội, và rằng Giáo hội đang có các bước đối phó - lối tiếp cận thường khiến một số người phê bình tức giận và thất vọng, vì họ tin rằng nhiều vụ việc bị cố tình che lấp có hệ thống.

Với các cáo buộc đang tiếp tục nổi lên, không có được ghi chép rõ ràng về mức độ các vụ xâm hại tình dục của giáo hội trên thế giới hay các nguyên nhân của nó.

Nhưng nghiên cứu gần đây và ý kiến của giới chuyên gia cho rằng những người đàn ông bên trong giáo hội cũng không nhiều khả năng lạm dụng hơn những người khác, và sự phổ biến các vụ linh mục lạm dụng giảm rất nhiều trong vòng 20-30 năm qua.

Điều khiến người ta chỉ trích nặng nề là các hành động che giấu và các cáo buộc về cách hành xử đối với các vụ việc.

"Vấn đề thực sự là lạm dụng quyền lực, nhiệm vụ chăm sóc mà các linh mục phải làm đối với các con chiên," bình luận của sử gia Anh, và cũng từng là thành viên của hội giáo sĩ dòng Tên, Michael Walsh.

"Điều đó bị lạm dụng và đó là bê bối lớn nhất, là vấn đề về hệ thống, hơn là chuyện lạm dụng tình dục."

'Vấ đề xã hội'

Nghiên cứu được biết nhiều nhất về lạm dụng tình dục trong các linh mục công giáo La Mã được công bố ở Hoa Kỳ, do Trường John Jay về Hình sự.

Được hội nghị giám mục Hoa Kỳ đặt hàng, báo cáo này được giới thiệu vào năm 2004, hai năm sau khi các vụ việc xâm hại đưa giáo hội vào bước khó khăn.

Nghiên cứu đó xác định là đa số các vụ việc được biết đến ở Hoa Kỳ xảy ra từ hàng chục năm trước, mặc dù mới chỉ được báo cáo gần đây thôi.

Khoảng 4% linh mục Hoa Kỳ và người trợ tế ở các giáo xứ có hoạt động bị cáo buộc là lạm dụng trẻ em trong các vụ việc được ghi nhận trong các năm từ 1950 đến 2002, theo nghiên cứu, mà 75% số ca bị cáo buộc là lạm dụng xảy ra trong khoảng từ 1960 đến 1984.

Các tác giả nghiên cứu này nói họ không có thông tin về lạm dụng tình dục ở các nhóm khác để so sánh trên nước Mỹ, mặc dù nghiên cứu về các hội hướng đạo nam đang được thực hiện.

Nhưng họ nhấn mạnh là các vụ việc liên quan tới các linh mục Công giáo cần được đặt trong khung cảnh rộng hơn về nạn lạm dụng tình dục tràn lan với trẻ em.

Image caption Giáo hội ở một số nước gặp khủng hoảng lòng tin

"Nếu quý vị tính đến con số lớn thanh niên bị ảnh hưởng do chuyện này thì quý vị phải nhìn đây như một vấn đề xã hội bao trùm với nhiều chiều đáng kể," lời một trong số những người nghiên cứu, Margaret Smith.

Ở châu Âu, tin tức về các vụ việc được gia tăng nhanh chóng gần đây, mặc dù các hình thức lộ ra không giống nhau và bức tranh vẫn còn chắp vá.

Lạm dụng 'giảm'

Ở Đức, nơi sinh của Giáo hoàng Benedict XVI và một trong số các nước mà giáo hội đang chịu sức ép nặng nhất, việc bị linh mục lạm dụng lan rộng nhất cách đây vài chục năm - cũng giống như bên Hoa Kỳ - nhưng được kìm lại đáng kể.

Christian Pfieffer, giám đốc Viện nghiên cứu tội phạm độc lập từ vùng Hạ Saxony và cũng từng là một bộ trưởng tư pháp vùng nói rằng khoảng 150 linh mục ở Đức bị cáo buộc lạm dụng tính từ khoảng 1990.

Đó là 0,1% trong số 138.000 linh mục đang hoạt động trên toàn quốc, ông nói - mặc dù ông ước tính con số vụ lạm dụng có cao hơn trong các thập niên trước đó.

"Chúng tôi cho rằng ba phần tư số ca là cũ, từ khoảng thập niên 50, 60 và 70," lời ông Pfieffer, người tiếp cận chính quyền giáo hội Đức để nghiên cứu toàn bộ về câu chuyện này.

Ở Ireland, nơi có khoảng 1.000 nhân chứng nói trong báo cáo Ryan năm 2009 về tình trạng lạm dụng trong các cơ sở công giáo nói rằng họ từng là nạn nhân của lạm dụng, nơi vấn đề lạm dụng cũng nở rộ trong cùng khoảng thời gian tương tự.

"Có một khoảng cách lớn giữa thực tế và các cuộc tranh luận trong dân chúng," ông nói.

"Tôi có thể hiểu rằng người ta giận dữ với giáo hội bời vì sự kinh khủng trong cách đối xử với nạn nhân và cách họ đối xử với người vi phạm."

"Nhưng ý niệm của công chúng cho rằng giáo hội công giáo La Mã ở Đức cũng có cùng vấn đề như ở Ireland hay Hoa Kỳ là sai, vì số lượng thấp hơn rất nhiều."

Nhìn chung, từ năm 2001 đến 2010 Vatican đã xem xét khoảng 3.000 linh mục với 50 năm lùi ngược lại quá khứ, theo các con số mà Đức ông Charles J Scicluna đưa ra hồi tháng trước.

Mặc dù các vụ việc đó rải ra theo chiều địa lý, "hiện tượng đã giảm rất nhiều," ông nói, nhắc đến con số 400.000 linh mục trên toàn thế giới.

'Thách thức' về độc thân

Nhưng trong sự quan tâm đặc biệt của truyền thông, các câu hỏi được đưa ra - đôi khi do chính người Công giáo đề cập - về chuyện có phải cuộc sống của các linh mục đã khuyến khích việc lạm dụng hay không.

Image caption Một số tin rằng vụ bê bối để lộ khủng hoảng về quyền lực bên trong giáo hội

Quan tâm đặc biệt được hướng vào quy định sống độc thân, mặc dù nhiều chuyên gia bác bỏ ý kiến cho rằng đó là nguyên nhân chính gây ra nạn lạm dụng.

"Quy định độc thân có thể bị thách thức nhưng đa số các vụ lạm dụng tình dục không phải là người độc thân," bà Smith nói.

"Chúng tôi thấy 4% [các linh mục] liên quan đến lạm dụng tình dục trẻ em, tức là 96% người sống độc thân không tạo ra nguy cơ đối với lạm dụng trẻ em."

Ông Pfieffer nói rằng ở Đức những linh mục trẻ nói với ông rằng có thể có quan hệ tình dục với phụ nữ nếu họ thực sự muốn - giảm đi nguy cơ thiếu thốn tình dục dẫn đến lạm dụng.

Nhưng ông cũng đưa ra "giả thuyết" về những kẻ lạm dụng tình dục trẻ em - chỉ thể hiện một lượng nhỏ thiểu số các vụ lạm dụng - có thể "trở thành linh mục vì họ muốn được bảo vệ trước những ý tưởng che giấu."

Hồi đầu tháng Hồng y Tarcisio Bertone, bộ trưởng ngoại giao của Vatican, bác bỏ bất kỳ quan hệ nào giữa lạm dụng tình dục và cuộc sống độc thân, nối điều đó với đồng tính luyến ái.

Bình luận đó kéo theo phản ứng tức giận từ các nhóm đồng tính luyến ái, và trong khi nghiên cứu cho thấy đa số các nạn nhân ở Mỹ đều là thiếu niên nam, người ta cho rằng đó là nhóm mà các linh mục có quan hệ nhiều nhất.

"Đa số các vụ lạm dụng tình dục trẻ em nhắm vào các em trai và gái do những người đàn ông có khuynh hướng tình dục nam nữ, và nhiều người có vợ," ghi nhận của bà Smith.

Bà nói được một giám mục hỏi có nguy cơ cao hơn về lạm dụng từ các ứng viên đồng tính luyến ái vào giáo hội hay không, "tôi nói là không, vì nghiên cứu của chúng tôi không xác nhận chuyện đó."

Làm ngơ

Trong khi John Jay vẫn chưa đưa ra báo cáo mới về hoàn cảnh và nguyên nhân tạo ra các vụ xâm hại tình dục ở Hoa Kỳ, nghiên cứu cho đến hôm nay chỉ vào hoàn cảnh thiếu kiểm tra và huấn luyện các linh mục, dựa nhiều vào các nhà tâm lý, bác sĩ tâm thần và luật sư, và một không khí a dua mà những người cả bên trong lẫn bên ngoài giáo hội đều thường nhắm mắt trước các vụ xâm hại.

Trong một lá thư cho người dân Ireland được công bố vào tháng Ba, Giáo hoàng đặt nạn lạm dụng trong bối cảnh "thay đổi nhanh chóng và thế tục hóa xã hội," và nhắc đến "các ý định tốt nhưng không được dẫn đường để tránh trừng phạt".

Nhưng ý kiến về thế tục hóa tạo ra lạm dụng bị chuyên gia Hoa Kỳ Katarina Schuth phản đối, từng nghiên cứu về các nhà tu và gần đây làm việc ở châu Âu.

Bà ghi nhận là các vụ việc có vẻ như giảm vào thập niên 1990s, ngay cả khi quá trình thay đổi xã hội được tiếp diễn.

Bà Smith thì cho rằng chuyển đổi xã hội có giữ vai trò ở Hoa Kỳ, rằng các linh mục "ít được chuẩn bị rõ... và tự phản ứng với những tác động của xã hội mà thập niên 1960 và 1970 đem lại."

Nhưng bà Smith cùng bà Schuth nói hiện các bước đang được áp dụng để tăng cường kiểm tra và huấn luyện.

"Các báo cáo thường đưa ra nguy cơ như thể bây giờ là 1980. Chúng tôi không thấy điều đó ở Hoa Kỳ," bà nói.

Bất kể là bối cảnh và nguyên nhân của các vụ lạm dụng như thế nào, một số cảnh báo là vụ bê bối sẽ tiếp tục âm ỉ trừ khi có thay đổi về cơ chế.

Ông Walsh, người từng là giáo sĩ dòng Tên, nói khủng hoảng uy quyền xuất phát từ "văn hóa giữa các giáo sĩ" - điều mà ông nghĩ được củng cố thêm bằng cuộc sống độc thân cách ly.

"Đó là lý do khiến tôi nghĩ rằng có nguy cơ đối với giáo hội và chỉ có thể thay đổi bằng cách thay đổi chế độ, một thay đổi ở trên cao, bởi vì mô hình Vatican là sự tiếp cận toàn trị đối với Thiên Chúa giáo và các linh mục chỉ tiếp nối."

Tin liên quan