Gene Neanderthal 'còn tồn tại'

GS Paabo

Nhiều người đang sống hôm nay vẫn còn lưu giữ các đoạn gene của người cổ Neanderthal, theo một nghiên cứu khoa học gây chấn động.

Phát hiện này khiến nhiều chuyên gia ngạc nhiên, vì các bằng chứng di truyền học trước đây cho thấy người Neanderthal không có đóng góp gì mấy cho nhánh người hiện đại.

Kết quả được đưa ra từ phân tích gene người Neanderthal, một "sơ đồ hướng dẫn" về cấu tạo của người cổ đại.

Từ 1% đến 4% gene người Âu - Á có vẻ như có nguồn từ Neanderthal.

Nhưng nghiên cứu này xác nhận con người đang sống hiện nay đa phần có gốc gác từ một nhóm dân nhỏ từ châu Phi di chuyển đi khắp thế giới.

Lý thuyết được công nhận nhiều nhất về nguồn gốc của loài người, được biết đến như là "Từ châu Phi" (Out of Africa) cho rằng tổ tiên của con người hiện nay - homo sapiens - phát xuất từ châu Phi cách nay khoảng 200.000 năm.

Một nhóm nhỏ người này đã rời lục địa để sống ở các phần khác nhau trên thế giới vào khoảng 50-60.000 năm trước.

Trong lúc đóng góp của gene Neanderthal - tìm thấy trong người từ châu Âu, châu Á và các vùng đảo - có vẻ như là nhỏ, thì con số lại cao hơn các phân tích gene trước đây từng đưa ra.

"Họ không biến mất hoàn toàn. Họ vẫn còn sống chút ít trong chúng ta," lời GS Svante Paabo, từ Viện Max Plank chuyên nghiên cứu Nhân học tiến hóa ở Leipzig, Đức.

GS Chris Stringer, lãnh đạo cuộc nghiên cứu nguồn gốc loài người ở Bảo tàng lịch sử tự nhiên ở London là một trong số những người phác thảo ra lý thuyết "Từ châu Phi", nói với BBC News: "Theo một cách nào đó thì [nghiên cứu này] xác nhận điều chúng ta đã biết, rằng Neaderthal là một nhánh riêng".

"Nhưng, tất nhiên, điều thực sự làm nhiều người trong chúng tôi ngạc nhiên là chỉ dấu cho rằng có một số giao phối giữa người Neanderthal và người hiện đại trong quá khứ."

Phó GS John Hawks từ khoa nhân học ĐH Wiscosin-Madison ở Hoa Kỳ nói với BBC News: "Họ là chúng ta, chúng ta là họ."

"Có vẻ như điều đó có thể xảy ra, nhưng tôi ngạc nhiên về số lượng. Tôi thực sự không mong đợi con số đó cao hơn 4%," ông nói về đóng góp gene của người Neanderthal.

Đoạn mã gene của Neanderthal là thành tựu khoa học vượt bật, là kết quả của nỗ lực bốn năm làm việc của Viện Max Planck của Đức nhưng liên quan với nhiều đại học khác trên thế giới.

Dự án này áp dụng kỹ thuật hiệu quả cao cho phép nhiều đoạn mã được phân tích cùng lúc.

Đoạn mã Neanderthal chứa DNA lấy từ xương của ba xác người Neanderthal khác nhau lấy từ hang Vindija ở Croatia.

Để có được chất liệu gene chất lượng cao từ xác hàng chục ngàn năm đòi hỏi vượt qua nhiều khó khăn.

Các mẫu thử hầu như luôn chứa chỉ một lượng nhỏ các DNA của người Neanderthal cùng với lượng lớn các DNA từ nấm và vi khuẩn sống trên xác sau khi chết.

DNA của chính người Neanderthal được chia thành các đoạn rất nhỏ và thay đổi hóa tính.

May mắn thay là các thay đổi hóa tính đó là quá trình tự nhiên, cho phép các nhà nghiên cứu việt phần mềm để chỉnh lại.

Viết bài trên tạp chí Science, các nhà nghiên cứu mô tả cách họ so sánh chuỗi này với các gene của người hiện đại trên khắp thế giới.

"Quá trình so sánh hai đoạn gene đó cho phép chúng tôi tìm xem gene của chúng ta khác như thế nào so với giống người gần nhất," lời GS Paabo.

Kết quả cho thấy các nhóm gene không phải châu Phi (từ châu Âu, Trung Quốc và Tân Guinea) gần với người Neanderthal hơn là các nhóm châu Phi.

Khả năng giải thích nhiều nhất, theo các nhà nghiên cứu, rằng có một số trường hợp giao phối giới hạn, hay "chuyển gene" giữa người Neanderthal và thủy tổ của người Âu - Á.

Chuyện đó phải xảy ra lúc con người rời châu Phi, khi vẫn còn là một nhóm người đi trước.

Cuộc giao phối đó có thể xảy ra ở Bắc Phi, Cận Đông hay vùng bán đảo Ảrập, theo các nhà nghiên cứu.

Lý thuyết "Từ châu Phi" cho rằng con người đã thay thế người bản địa "cổ xưa" như là Neanderthal.

Nhưng cũng có một số phiên bản khác nhau của lối suy nghĩ đó.

Mô hình bảo thủ nhất cho rằng vụ thay thế này xảy ra mà không có giao phối giữa người hiện đại và người Neanderthal.

Hình thể đặc biệt

Một bản khác cho phép một mức độ đồng hóa, hay thu hút các loại người khác vào kho gene của người hiện đại.

Nghiên cứu mới nhất này ủng hộ mạnh lý thuyết "Từ châu Phi", nhưng loại trừ mô hình bảo thủ.

Nhóm nghiên cứu cũng xác định hơn 70 thay đổi gene đặc biệt đối với con người hiện đại.

Image caption Các nhóm dân Pháp, Hán và một số khác được chọn để nghiên cứu

Các gene đó thể hiện ra ngoài hình dáng, sự phát triển của não, của da và xương.

Các nhà nghiên cứu cũng nhìn vào các dấu hiệu của "đường lướt chọn lọc" - quá trình lựa chọn tự nhiên tạo ra con đường tiến hóa của người hiện đại.

Họ tìm thấy 212 khu vực nơi các chọn lựa tích cực có thể vẫn đang tiếp diễn.

Giới khoa học cũng quan tâm đến việc phát hiện các gene phân biệt con người hiện đại từ Neanderthal vì chúng có thể cho đường tiến hóa của chúng ta lợi thế hơn trong quá trình tiến hóa.

Khác biệt rõ nhất là về hình dáng: bộ xương to và cơ bắp của người Neanderthal tương phản với thủy tổ của con người hiện đại.

TS Hawks bình luận rằng số lượng DNA của người Neanderthal trong gene của chúng ta có vẻ cao: "Điều đó có nghĩa rằng bất kỳ dấu vết nào có thể hữu dụng trong các thế hệ sau vẫn còn ở đây."

"Cho nên khi chúng ta thấy hình thể của họ biến mất, điều đó không chỉ là thay đổi."

Các nhà nghiên cứu trước đây nghĩ rằng châu Âu là một vùng nơi người Neanderthal cùng người hiện đại có nhiều khả năng trao đổi gene nhất.

Hai loại người này từng chung sống ở đây trong vòng khoảng 10.000 năm.

Các tác giả bài viết trên tạp chí Science không loại trừ khả năng có giao phối ở châu Âu, nhưng nói không thể phát hiện được điều đó bằng các phương pháp khoa học hiện tại.

Tin liên quan