Mâu thuẫn quan hệ Nga-Mỹ

TT Medvedev và TT Obama
Image caption Quan hệ Mỹ-Nga đang ở vào giai đoạn nhạy cảm

Chưa đầy một tuần trước, Tổng thống Nga Dmitry Medvedev đi thăm các nhà máy ở Silicon Valley, California, háo hức muốn đưa các công ty Mỹ vào cuộc cách mạng kỹ thuật của mình.

Tất cả các cuộc nói chuyện đều được coi là thành công trong "tái lập quan hệ" giữa Washington và Moscow dưới thời Tổng thống Obama.

Nhưng bây giờ các hàng tít trên báo kéo ngược tình hình về mối quan hệ rất khó khăn, cố hữu và có phần ghét bỏ nhau sau vụ FBI bắt một mạng lưới các điệp viên Nga.

Charles Kupchan là giáo sư quan hệ quốc tế tại School of Foreign Service, ĐH Georgetown, tin rằng câu chuyện này "xảy ra trong khoảnh khắc khó xử, ngay lúc Moscow và Washington đang trong quá trình thiết lập lại các mối quan hệ hữu nghị và gia tăng hợp tác chiến lược."

"Tuy nhiên, tình báo - tốt hay xấu - vẫn tồn tại trong chính trị quốc tế," GS Kupchan nói.

"Tiết lộ về mạng lưới được cáo buộc là tình báo Nga cho thấy trước hết là thách thức từ PR đến chính sách tái lập quan hệ, không phải là một phát hiện giúp nhanh chóng cải thiện quan hệ giữa Nga và Mỹ."

'Thời điểm không may'

Jeffrey Mankoff là chuyên viên Nga học ở Hội đồng Quan hệ Quốc tế, đồng ý về ảnh hưởng rộng hơn của vụ việc này nói chung nhiều khả năng sẽ có giới hạn.

"Có những nước bạn bè, nhưng không có các cơ quan tình báo bạn bè," ông Mankoff giải thích.

Image caption FBI muốn lấy lại uy tín

"Sự thể về mạng lưới tình báo và phản gián giữa Nga và Mỹ là di sản của thời Chiến tranh Lạnh và không có nhiều quan hệ với mối quan hệ song phương giữa hai nước trong bất kỳ thời điểm nào," ông nói.

Ông Mankoff nhận rằng "thời điểm của vụ này là không may".

"Nó đe dọa làm lu mờ thắng lợi của chuyến công du Hoa Kỳ hồi tuần trước của tổng thống Medvedev," ông nói.

Ông lập luận rằng có thể sẽ có một giai đoạn ngắn cáo buộc ngầm qua lại, nhưng rồi giai đoạn này sẽ qua.

Đồng nghiệp của ông, Stephen Sestanovich, cũng là một trong số các bình luận gia hàng đầu ở Washington về các vấn đề của nước Nga, cũng tin rằng ảnh hưởng của vụ việc này sẽ có giới hạn.

"Ở cả hai nước, gián điệp và phản gián đều có quan hệ rất lỏng lẻo với ngoại giao. Cả hai chính phủ đều muốn vụ việc không quan trọng quá," theo ông Sestanovich.

Hạ tầng Chiến tranh Lạnh

Để xem quan điểm của Nga về vụ việc này, tôi đã gặp Dmitri Trenin, giám đốc trung tâm Carnegie ở Moscow.

Ông hi vọng ảnh hưởng của vụ việc sẽ ngắn hạn.

Các đối thủ thời chiến tranh lạnh nang đang cải thiện quan hệ.

Nhưng trong quan điểm của ông Trenin, "cả Nga và Hoa Kỳ đều muốn giữ nhiều cơ sở hạ tầng của Chiến tranh lạnh hơn mức cần thiết".

Ông có quan điểm rất hấp dẫn về thời điểm đặc biệt của tuyên bố này.

Trong lúc nhiều bình luận viên Hoa Kỳ đồn đoán về động cơ của Nga, ông tin rằng thời điểm của câu chuyện nói lên nhiều điều.

Ông Trenin nhìn thấy hai nhóm quyền lợi trong vấn đề này.

Nhóm đầu tiên là "những ai ở Mỹ không hài lòng về việc tái lập quan hệ, lập luận rằng Nga có lợi nhiều hơn và muốn làm chậm quá trình này."

Ông Treinin nói nhóm thứ hai là "FBI, muốn đánh bóng lại uy tín sau vụ đánh bom ở Times Square và âm mưu đánh bom Giáng sinh ở Chicago".

Tất nhiên rõ ràng là ở Moscow cũng có các nhóm khác nhau hoạt động.

Như ông Charles Kupchan nói: "Khi đến thời điểm tái lập quan hệ với Hoa Kỳ và Nato, hệ thống hành chính an ninh, quốc phòng và ngoại giao Nga muốn tham gia vào."

"Tổng thống Medvedev có vẻ đang ở vị trí dẫn đầu, kéo một hệ thống quan chức miễn cưỡng đằng sau."

Di sản quá khứ

Image caption GIán điệp là di sản Chiến tranh lạnh

Hồi đầu tháng, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates mô tả chính sách ngoại giao Nga là giống như chứng bệnh "thâm thần phân liệt".

Ý ông muốn nói đến quan điểm mâu thuẫn của Moscow đối với các hoạt động hạt nhân của Iran.

Nhưng liệu nhãn hiệu đó cũng có thể dùng để mô tả chính sách của Nga với chính phủ Obama hay không?

Dmitri Trenin nói: "Tôi nghĩ quan hệ Hoa Kỳ và Nga nói chung cũng là một loại thâm thần phân liệt."

Nhưng điều thực sự làm ông lo ngại là cách mà di sản trong quá khứ xâm nhập vào hiện tại.

Liệu chúng ta có nên thực sự ngạc nhiên về các cáo buộc gián điệp đó?

"Tôi tin rằng có gián điệp Mỹ ở Nga và sẽ còn ở đó thời gian dài, bất kể có tái lập quan hệ hay không," ông Trenin nói.

Ông nói thêm: "Nhưng tôi còn khó xử hơn vì 20 năm sau ngày kết thúc Chiến tranh lạnh, Moscow và Washington vẫn còn là mục tiêu của các tên lửa hạt nhân của cả hai bên."

"Các đầu đạn có thể mang mục tiêu giới hạn trong Chiến tranh Lạnh, nhưng nay nhiều khả năng sẽ giống như ánh sáng từ ngôi sao đang trong quá trình chết kéo dài - chết nhưng nguy hiểm."

Charles Kupchan cũng tin rằng chính sách ngoại giao của Nga có phần thâm thần phân liệt.

Image caption Các nghi phạm gián điệp được mô tả là mang vỏ bọc bình thường

Ông nói: "Từ một phía, Moscow có vẻ thành thực muốn cải thiện quan hệ với phương Tây và tìm vị trí trong cơ cấu châu Âu - Đại Tây Dương."

Nhưng GS Kupchan nói rằng từ phía khác, "chính sách của họ về Gruzia và hệ thống phòng thủ tên lửa cũng như việc dùng nguồn cung cấp năng lượng để ép buộc các nước láng giềng cho thấy khác".

Bất kỳ ai tôi nói chuyện ở Washington hay Moscow đều tự hỏi không biết Hoa Kỳ có trên quĩ đạo của mình có trục xuất các chỉ huy người Nga của ćac điệp viên bị cáo buộc đó không, tức là những nhà ngoại giao vẫn còn hoạt động trên đất Mỹ.

Nếu điều đó xảy ra thì Moscow có thể sẽ đáp lại và cũng trục xuất.

Nhưng sau đó thì nhiều khả năng mọi chuyện sẽ bình ổn trở lại.

Tất cả các nhà bình luận và phân tích đều có chung suy nghĩ, rằng cả quá trình tái lập quan hệ lẫn bệnh lý thâm thần phân liệt trong quan hệ giữa Nga và Mỹ có vẻ sẽ vẫn tiếp diễn.

Tin liên quan