NATO không có "phương án B" cho Libya

Không có 'phương án B' cho Libya

Bản quyền hình ảnh AFP
Image caption Nato giúp cho phe nổi dậy không bị thua nhưng họ không giành được chiến thắng.

"Bế tắc" không phải là từ quý vị có thể nghe thấy ở nơi công cộng từ miệng của các vị lãnh đạo hay các quan chức phụ trách truyền thông trong Bộ Quốc phòng tại London, theo Jonathan Marcus, phóng viên quốc phòng của BBC.

Tất nhiên là Anh và Pháp đang đứng ở tuyến đầu trong việc thúc đẩy hành động quân sự tại Libya.

Hồi đầu tuần, sau các cuộc đàm phán với Bộ trưởng Quốc phòng Pháp, Bộ trưởng Quốc phòng Anh Liam Fox đã bác bỏ các ý tưởng về tình thế bế tắc quân sự và nói rằng sứ mệnh bảo vệ người dân ở Libya sẽ vẫn được tiếp tục thực hiện.

Ông Fox nói: "Điều quan trọng là chúng ta không đưa ra bất kỳ dấu hiệu từ bỏ nào."

Tuy nhiên, London, Paris và cả các nơi khác nữa sẽ thở phào nhẹ nhõm trước các báo cáo ban đầu nói phe phiến quân đã tiến vào và có mặt quanh thị trấn bị bao vây Misrata.

Phía sau hậu trường, hiện người ta vẫn đang ngày càng quan ngại về độ dài thời gian của chiến dịch, và thực tế là sự hùng biện chính trị dường như đã vượt quá những gì các biện pháp quân sự có thể đem lại.

Giáo sư Tony Cordesman thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế từ Washington, nhìn nhận: "Sứ mệnh chỉ có thể thành công nếu ông Gaddafi và chế độ của ông ta trở thành mục tiêu chính và bị tước quyền lực."

Một trong những nhà bình luận quốc phòng hàng đầu của Mỹ này nói, việc vờ áp dụng vùng cấm bay hoặc tấn công các đơn vị nhỏ lẻ của Libya thì chỉ "là trò hề và là việc sử dụng sức mạnh một cách không hiệu quả."

Một chuyên gia khác, Andrew Bacevich, giáo sư về quan hệ quốc tế tại Đại học Boston, thậm chí còn nói thẳng thắn hơn. "NATO đã tự đẩy mình vào tình trạng rối ren thực sự," ông nói với tôi.

"Lối thoát thì có vẻ khá rõ ràng. Có lẽ là việc muốn đẩy Đại tá Gaddafi ra khỏi cuộc chơi sẽ có nghĩa là phải đối chọi với các lực lượng của Libya," giáo sư Bacevich nói.

"Kể từ khi ông Gaddafi tỏ ra không thể mua chuộc được, ông ta sẽ bị giết chết."

"Tôi cho rằng các nhà lãnh đạo liên minh hiểu điều đó, kể cả khi họ không nói ra lời."

Không lực của Nato cho đến nay đã giúp cho phe phiến quân thoát khỏi cảnh thất bại, nhưng không đủ để đảm bảo giúp họ chiến thắng.

Không lực thậm chí còn gặp khó khăn trong việc phá vỡ cuộc bao vây thị trấn Misrata.

Vũ lực hay ngoại giao?

Nhưng gần như ngay từ đầu, mục tiêu của chiến dịch này đã gây bối rối.

Bản quyền hình ảnh Reuters
Image caption Ông Gaddafi vẫn tồn tại, bất chấp sự yểm trợ của Nato giành cho phe phiến quân.

Nghị quyết của Liên Hợp Quốc, theo đó cho phép sử dụng vũ lực, thì có phạm vi rộng, nhưng chỉ dành cho việc bảo vệ dân thường.

Nó không thể dùng để biện minh cho việc thay đổi chế độ.

Tuy nhiên, một số các chính phủ chủ chốt tham gia vào chiến dịch - không chỉ Mỹ, Anh và Pháp - đã chẳng hề giấu giếm mong muốn việc Đại tá Gaddafi phải ra đi.

Nhà phân tích kỳ cựu về chính sách đối ngoại Hoa Kỳ, Leslie Gelb lo rằng mục tiêu loại bỏ nhà lãnh đạo Libya có nghĩa là các nỗ lực ngoại giao đã không được mấy quan tâm trong việc chấm dứt cuộc khủng hoảng.

Sự can thiệp của các lãnh tụ trong Liên minh châu Phi hồi giữa tháng Tư là một trong những nỗ lực đó.

"Tôi nghĩ họ (NATO) đã bỏ lỡ cơ hội về đề nghị ngừng bắn mà các vị tổng thống châu Phi đưa ra," ông Gelb nói.

"Các lãnh tụ châu Phi đã đề xuất thỏa thuận lệnh ngừng bắn với nội dung quy định quá cụ thể. Lẽ ra NATO cần phản ứng bằng cách đưa ra nội dung bao quát hơn, đặc biệt là sau khi Đại tá Gaddafi đã chấp nhận."

Trong những ngày gần đây, đã có thêm các cuộc không kích của NATO vào các trung tâm chỉ huy tại Libya - là các mục tiêu có thể có mặt nhà lãnh đạo Libya.

Người ta đã không nhìn thyấ ông Gaddafi trong những ngày qua.

Nhiều nhà phân tích tự hỏi liệu nay ông có phải đã trở thành một mục tiêu rõ ràng hay không.

Mong muốn

Nay, tình hình đã ở mức không thể quay ngược trở lại như trước được nữa.

Tất cả mọi người vào lúc này đều đặt câu hỏi: Đại tá Gaddafi có thể bị đẩy khỏi quyền lực hay không, dù bằng cách này hay cách khác?

Lybia thời hậu Gaddafi sẽ ra sao? Liệu rồi một nghị quyết ngoại giao sẽ được thương thuyết ra sao? Liệu một cuộc chạm súng hỗn loạn, trong lúc Đại tá Gaddafi vẫn nắm giữ được Tripoli, sẽ có nhiều khả năng xảy ra hay không?

Tony Cordesman đã đưa ra một số bài học mà ông nghĩ cần được rút ra từ cuộc khủng hoảng này.

"Đừng bắt đầu một lựa chọn quân sự nếu chưa có một kế hoạch tấn công khả thi và tinh thần sẵn sàng sử dụng vũ lực," ông nói.

Ông tin rằng mục tiêu nên là "tổng chi phí nhân đạo của hành động quân sự, chứ không chỉ đơn giản như khi hạn chế những thiệt hại xảy ra do cuộc đình công đơn lẻ. Cần cần nhắc phí tổn với thời gian tính bằng ngày, bằng tuần và bằng tháng đối với các cuộc giao tranh, tính trên tổng dân số."

Nhìn lại thời điểm hồi giữa tháng Ba, khi các chiến dịch trên không bắt đầu, có lẽ không chính phủ nào tham gia chiến dịch lại nghĩ Đại tá Gaddafi sẽ vẫn nắm quyền sau đó hai tháng. Có lẽ người ta đều tin rằng cả ông và chế độ của ông đã tới số.

Nay, điều đó dường như vẫn đang chỉ là chuyện mong muốn.

Dùng vũ lực chưa đủ, như Tony Cordesman khẳng định? Hay bởi đã bỏ lỡ các cơ hội ngoại giao, như lập luận của Leslie Gelb?

Dù bởi lý do gì đi chăng nữa, thì sự việc cũng đã diễn ra không theo như mong đợi của Anh, Pháp và Mỹ.

Khởi đầu bằng chiến dịch trên không, các nước dường như không có cách nào khác ngoài việc phải tiếp tục cách đó.

Mỹ vẫn không công nhận đối lập

Bản quyền hình ảnh Reuters
Image caption Hội đàm giữa đại diện Hội đồng thuộc phe nổi dậy ở Libya và các giới chức Nhà trắng tại Washington.

Hoa Kỳ quyết định không thừa nhận Hội đồng Chuyển giao Quốc gia Libya, một cơ cấu mới thiết lập của phe nổi dậy trong cuộc phản đối chống chính quyền Gaddafi, như chính phủ hợp pháp của nước này.

Tuyên bố này được đưa ra sau chuyến thăm đầu tiên tới Nhà Trắng của một thành viên cấp cao của Hội đồng quân nổi dậy nhằm thúc đẩy hậu thuẫn quốc tế của phe này.

Trước đó, Đại tá Muammar Gaddafi 'chế giễu' quân đội Nato trong một thông điệp âm thanh phát sóng trên truyền hình nhà nước, nói rằng ông đang ở một nơi mà Nato "không thể với tới được".

Truyền thông nhà nước Libya nói 11 giáo sĩ Hồi giáo đã thiệt mạng trong một cuộc không kích của NATO.

Ông Mahmoud Jibril, phó lãnh đạo của Hội đồng Chuyển tiếp Quốc gia (NTC) đóng tại Benghazi, đã gặp gỡ các quan chức Hoa Kỳ tại Nhà Trắng vào hôm thứ Sáu, bao gồm Cố vấn An ninh Quốc gia Tom Donilon.

"Chưa chín muồi"

Trong một tuyên bố, Nhà Trắng cho biết ông Donilon đã nói với ông Jibril rằng Hoa Kỳ coi Hội đồng là "một cơ cấu đối thoại hợp pháp và đáng tin cậy của nhân dân Libya".

Mỹ và Anh đã không công nhận Hội đồng NTC như một chính phủ thực sự của Libya, trái ngược với Pháp, Ý và Qatar.

Phát ngôn nhân Nhà Trắng, Jay Carney, cho biết hôm qua rằng điều này vẫn còn là một bước đi "chưa chín muồi".

Một phát ngôn nhân chính phủ Libya cho biết Đại tá Gaddafi "có sức khỏe rất tốt và tinh thần cao."

Hoa Kỳ nói nhân dân Libya sẽ quyết định chính phủ của họ mà không phải là các thế lực nước ngoài.

Tuy vậy, vẫn có một số khích lệ vào ngày thứ Sáu đối với hy vọng của quân nổi dạy trong việc tiếp cận tài sản của chính quyền Libya.

Ông Carney nói rằng Nhà trắng đã làm việc với Quốc hội để gỡ bỏ lệnh cấm trong số hơn 30 tỷ USD trong các quỹ bị phong tỏa, vì vậy số tài sản này có thể được sử dụng để hỗ trợ quân nổi dậy.

Sáu vụ nổ lớn - được cho là xuất phát từ cuộc không kích của NATO - đã được nghe thấy tiếng động ở thủ đô Tripoli của Libya vào cuối ngày thứ Sáu và đầu giờ sáng ngày thứ Bảy.

Các vụ nổ diễn ra sau khi truyền hình nhà nước của Libya phát sóng thông điệp thu âm của Đại tá Gaddafi vốn tỏ ra 'khinh miệt' đối với liên minh.

Bản quyền hình ảnh Reuters
Image caption Ông Gaddafi chỉ xuất hiện trong thông điệp ghi âm mà không xuất hiện qua hình ảnh trên truyền thông nhà nước.

'Có thể bị thương'

Nhà lãnh đạo Libya Libya cảm ơn những người ở bên ngoài Libya đã "bày tỏ quan ngại sâu sắc và mạnh mẽ, nhiệt tình và tình yêu đối với tôi bằng các liên lạc để hỏi về sự an toàn của tôi sau khi được biết về cuộc tấn công thập tự chinh hèn nhát và phản trắc".

"Tôi nói với những kẻ thập tự chinh hèn nhát rằng tôi đang ở một nơi mà các người không thể với tới được để giết tôi, bởi vì tôi sống trong trái tim của hàng triệu người," ông Gaddafi nói thêm.

"Bất tử sẽ dành cho tử vì đạo, còn ô danh, cái chết và sự nhục nhã sẽ dành cho những kẻ phản bội hèn nhát và đám chủ hèn hạ của chúng."

Ngoại trưởng Italy cho biết trước đó vào hôm thứ Sáu rằng Đại tá Gaddafi có thể đã bị thương trong cuộc không kích hôm thứ Năm nhắm vào tổ hợp Bab al-Aziziya của ông này và ông Gaddafi có thể đã chạy khỏi Tripoli.

Trước đó hôm thứ Sáu, truyền hình nhà nước đưa tin một cuộc tấn công của NATO nhắm vào một khu nhà ở thành phố mạn đông là Brega, và giết chết 11 giáo sĩ, làm bị thương 45 người khác.

Một phát ngôn nhân chính phủ cho biết các nạn nhân là một phần của một nhóm lớn hơn những người đi đến thành phố nằm trong tay của Chính phủ, từ nhiều nơi tại Libya, để tìm kiếm các cuộc đàm phán hòa bình ở thành phố Benghazi do quân nổi dậy nắm giữ.