Al-Qaeda sẽ quay trở lại hay không?

Trùm al-Qaeda, Ayman al-Zawahiri
Image caption Trùm al-Qaeda, Ayman al-Zawahiri kêu gọi tổ chức khủng bố 'trở lại'

Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama hồi tháng Năm nói rằng al-Qaeda đang "trên đường thất bại", nhưng có vẻ như các mối đe dọa khủng bố đã phát triển, với việc Mỹ tạm thời đóng của nhiều văn phòng ngoại giao trên khắp Trung Đông.

BBC giới thiệu quan điểm của cựu phát ngôn nhân Bộ Ngoại giao Mỹ PJ Crowley về lý do.

Mười chín sứ quán Mỹ đã bị đóng cửa sau khi có thông tin gợi ý về một âm mưu khủng bố đã được tiết lộ ra từ một cuộc trao đổi giữa thủ lĩnh al-Qaeda Ayman al-Zawahiri và Nasir al-Wuhayshi, lãnh đạo của al-Qaeda tại Yemen.

Hồi tháng Năm, ông Obama mô tả "tương lai của chủ nghĩa khủng bố" như những âm mưu tái xuất bởi một al-Qaeda nguy hiểm nhưng yếu kém hơn cùng với các chi nhánh cùng các phần tử cảm tình chống lại lợi ích của Mỹ và các cơ sở ngoại giao của Mỹ trên khắp thế giới.

Tương lai đó nay đang diễn ra trên khắp Trung Đông.

Quan ngại chính trị

Phản ứng an ninh bất thường của Mỹ, về căn bản là đóng cửa hầu hết các cơ sở ngoại giao ở khu vực, có thể được đảm bảo. Nhưng nó đi kèm với một tổn phí.

Chiến lược này thừa nhận chủ động thuộc về al-Qaeda và không phải là một phương cách bền vững mỗi khi có "một thông tin lộ ra" bên trong các mạng lưới cực đoan.

Nhưng với những tranh cãi sôi nổi về chính trị sau cuộc tấn công lần gần nhất vào tháng Chín tại Benghazi, Nhà Trắng và Bộ Ngoại giao có ít lựa chọn mà buộc phải đáp ứng dứt khoát.

Việc thu nhận được thông tin từ cuộc trao đổi rất có ý nghĩa. Nó cho thấy rằng không giống như Bin Laden, người tiền nhiệm của mình, ông Zawahiri dường như không quan tâm về việc bị nghe lén.

Ông Zawahiri hiểu những rủi ro của giao tiếp trong thời gian thực tế. Tuy nhiên, ông cũng nhận thức được rằng trong thế giới ngày nay, một dấu vết của một lãnh đạo khủng bố càng nhỏ, thì ảnh hưởng toàn cầu của ông ta cũng càng thấp.

Osama Bin Laden giao tiếp thông qua trung gian, và trong khi ông ta vẫn giữ tầm quan trọng chiến lược , ông ta không tỏ ra thích hợp với những quá trình chuyển đổi mạnh mẽ bắt đầu trong thế giới Ả Rập. Một thời gian ngắn sau đó, ông ta đã chết. Ông Zawahiri chắc chắn nhận ra rằng al-Qaeda đã bị suy yếu trong những năm gần đây.

Sứ mạng kép của Al-Qaeda

Image caption Một nhánh được cho quan trọng của al-Qaeda đang hoạt động ở Yemen

Giả sử có khả năng thực sự đằng sau âm mưu và không chỉ là khát vọng, ông Zawahiri có thể nhìn vào khung cảnh khu vực - một cuộc nội chiến tại Syria, bạo lực giáo phái ở Iraq, bất ổn chính trị ở Ai Cập, một thế chân không về lãnh đạo ở Libya, các quan chức chính phủ lo lắng về trên ghế quyền lực - và ông xem xét tiềm năng cho một sự trở lại.

Tuy nhiên, nhìn thấy cơ hội và tận dụng lợi thế của nó là hai việc khác nhau. Các thành viên al-Qaeda cốt lõi đang chịu áp lực không ngừng. Các quan chức tại Yemen đã gợi ý rằng họ đã phá vỡ một âm mưu đường biển tiềm năng. Hiện chưa rõ liệu đây có phải là một nỗ lực chính, hay chỉ là một trong số rất nhiều lựa chọn.

Tuy nhiên, chính sự thừa nhận công khai về âm mưu làm tăng chi phí cho sự hiện diện của Mỹ ở Trung Đông, một mục tiêu của al-Qaeda.

Các cuộc điện đàm của Zawahiri cho thấy một al-Qaeda mới: các lãnh đạo cốt lõi vẫn đóng vai trò nhưng không còn ở trung tâm của hành động, với khả năng hoạt động mạnh mẽ nhất được thấy ở một phân nhánh của al-Qaeda, al-Qaeda tại bán đảo Ả Rập (AQAP).

Ông al-Wuhayshi đội một lúc hai chiếc mũ, theo tạp chí Long War Journal. Ông vừa là lãnh đạo AQAP và cũng là tổng giám đốc của al-Qaeda.

Không có dấu hiệu cho thấy thông tin tình báo đã được làm cho trở nên nguy kịch vì lý do chính trị. Phản ứng của chính quyền đã nhận được ủng hộ của cả hai đảng ở Washington, với ít mâu thuẫn chính trị sau cuộc tấn công Benghazi vào cuối tháng Chín.

Mắc kẹt ở Trung Đông?

Một lời nhắc nhở thực với thế giới về các mối đe dọa đang diễn ra có thể làm các mối quan ngại rộng rãi về chương trình giám sát toàn cầu thuộc Cơ quan An ninh Quốc gia (NSA) trở nên im lặng.

Chương trình gây tranh cãi như NSA không đóng vai trò trong việc phát hiện âm mưu này. Tuy nhiên, các nhà chỉ trích chắc chắn sẽ chĩa vào cuộc nói chuyện được biết giữa hai lãnh đạo khủng bố như một cách thức chính xác về các mục tiêu mà NSA nên tập trung, hơn là thông tin liên lạc giữa các thường dân vô tội.

Đối với tất cả các cuộc mạn đàm của chính quyền Obama về các trục và các tái lập hướng từ Trung Đông, khu vực sẽ tiếp tục chiếm phần lớn sự chú ý trong chính sách đối ngoại của chính quyền. Cách này hay cách khác, chương quan trọng nhất trong di sản chính sách đối ngoại của ông Obama sẽ được viết ở đây.

Image caption Tổng thống Obama tuyên bố tuyên bố về vụ tiêu diệt Bin Laden hôm 01/5/2011

Âm mưu chắc chắn đã phức tạp hóa cách đặt vấn đề của tổng thống rằng mối đe dọa khủng bố, trong khi vẫn còn mạnh, có thể được quản lý ở một mức độ cảnh giác dưới ngưỡng của chiến tranh.

Chiến lược của ông Obama là trở nên chọn lọc hơn về sử dụng lực lượng quân sự của Mỹ, giúp đỡ các đồng minh như Yemen đối phó với các mối đe dọa bên trong biên giới của họ (một yêu cầu cao nếu tính tới cho khả năng quản trị hạn chế của Yemen) và dựa trên thông tin tình báo tốt cùng việc cải thiện phòng thủ để phá vỡ âm mưu lớn trước khi chúng trưởng thành.

Vài tuần tới sẽ là một thử nghiệm nghiêm khắc về phương pháp này. Không có tin tức gì thêm sẽ là một thành tựu đáng kể.

Ông Obama gợi ý hồi tháng Năm rằng cuộc chiến chống lại al-Qaeda, như tất cả các cuộc chiến tranh, sẽ chấm dứt vào một thời điểm nào đó. Nhưng lời kêu gọi vừa rồi của ông trùm Zawahiri gợi ý rằng ông Obama sẽ không được ở một vị trí để tuyên bố "nhiệm vụ đã hoàn thành" trong bất cứ một thời điểm sớm sủa nào.

PJ Crowley là cựu trợ lý Ngoại trưởng Mỹ và hiện là Giáo sư tại Học viện Ngoại giao và Truyền thông Toàn cầu của Đại học George Washington.

Tin liên quan