Tương lai của Khối Thịnh vượng chung?

Image caption Hội nghị của Khối Thịnh vượng chung diễn ra ở Sri Lanka

Thủ tướng Anh David Cameron đang ở thăm Sri Lanka dự cuộc họp thượng đỉnh của Khối Thịnh vượng chung (Khối Liên hiệp Anh).

Cuộc gặp thượng đỉnh đã bị Thủ tướng Ấn Độ, Canada và Mauritius tẩy chay vì cái mà họ gọi là “vi phạm nhân quyền của Sri Lanka”.

Tại Anh, ông Ed Miliband, lãnh đạo đảng đối lập Lao Động, cũng kêu gọi Thủ tướng Cameron tước bỏ chức chủ tịch Khối Thịnh vượng chung của Tổng thống Sri Lanka.

Mới tháng rồi, Gambia, một nước nhỏ ở Tây Phi, quyết định rời bỏ Khối, gọi đây là “định chế tân thực dân”.

Gần một phần ba dân số thế giới, 2.2 tỉ người, là thuộc các nước trong Khối Thịnh vượng chung.

Được thành lập năm 1931, Khối Thịnh vượng chung nay gồm 53 nước, có mục tiêu thúc đẩy phát triển, dân chủ, nhân quyền và hợp tác quốc tế bên trong các nước thành viên.

Hai năm một lần lại có một hội nghị các nguyên thủ trong khối, và sự kiện nổi tiếng nhất của Khối là giải thể thao Commonwealth Games, lần tới sẽ diễn ra ở Glasgow năm 2014.

Các nước trong khối trải dài từ Canada ở phía tây sang Tuvalu phía đông. Kinh tế, văn hóa các nước cũng khác nhau. Năm 2012, GDP đầu người của các nước thành viên dao động từ 61.803 đôla ở Singapore đến 902 đôla ở Malawi, theo Ngân hàng Thế giới.

Điều kết nối nhóm quốc gia đa dạng này là mối quan hệ lịch sử với Anh quốc – đa số từng là thuộc địa của Anh – và cùng sử dụng ngôn ngữ tiếng Anh. Có thể gọi Anh quốc là trái tim của Khối.

Từ góc nhìn của Anh, Khối Thịnh vượng chung có thể đem lại lợi ích như sức mạnh mềm giúp củng cố quyền lợi và giá trị của Anh quốc. Nhưng cơ hội này chưa thành hiện thực và nhiều nước trong Khối không đáp ứng tiêu chuẩn bình đẳng và dân chủ của Anh.

Ví dụ, đồng tính luyến ái vẫn là bất hợp pháp tại 41 trong số 53 nước thành viên, theo tờ báo Guardian. Có nước như Uganda đã bị nhiều chính phủ và tổ chức lên án vì kỳ thị người đồng tính.

Các nhà hoạt động cũng lên án Khối Thịnh vượng chung không làm căng với các thành viên vì vấn đề này.

Nếu một quốc gia bất đồng sâu sắc với Khối về một vấn đề cụ thể, không có cách gì ngăn nước đó rút khỏi Khối, như Zimbabwe đã làm năm 2003.

Thách thức

Còn có những thách thức khác đối diện Khối Thịnh vượng chung hiện nay.

Image caption Thủ tướng Anh David Cameron đến thăm miền bắc với đa số là người Tamil trước khi gặp Tổng thống Sri Lanka

Nữ hoàng Anh vẫn là nguyên thủ đứng đầu 16 nước, và là người đứng đầu tượng trưng của Khối. Cái bóng của chủ nghĩa đế quốc Anh vẫn còn đó. Khi Thủ tướng Cameron phê phán hồ sơ nhân quyền của Sri Lanka, bộ trưởng truyền thông nước này nói không được đòi hỏi nước ông như thể đây vẫn còn là thuộc địa.

Hội nghị hiện nay ở Sri Lanka cũng khiến Khối Thịnh vượng chung trở thành tranh luận quốc gia ở Anh. Một số xem đây là lực đẩy phát triển, người khác gọi nó là cổ lỗ và bất lực.

Ông David Cameron bác bỏ chỉ trích của ông Miliband, nói rằng tham dự, chứ không phải tẩy chay hội nghị, là điều tích cực hơn. Ông tin rằng rốt cuộc Khối vẫn còn nhiều tiềm năng làm điều tốt đẹp.

Mặc dù có chỉ trích và tranh cãi, Khối Thịnh vượng chung cũng khiến thế giới phải quan tâm các vấn đề nhân quyền ở Sri Lanka. Điều này sẽ tăng sức ép buộc Tổng thống Rajapaksa phải có hành động.

Sự kiện thể thao Commonwealth Games, giống như Olympics, có thể đưa các nước, các nền văn hóa đến gần nhau theo cách mà các cuộc họp chính thức không thể làm được. Còn về kinh tế, tạp chí The Economist ghi nhận các nước châu Phi trong Khối giàu có hơn các nước láng giềng không phải là thành viên.

Tương lai

Trước những chỉ trích, liệu Khối Thịnh vượng chung có tương lai đen tối không?

Số lượng thành viên của khối cao hơn so với 20 năm trước. Năm 2009, Rwanda là nước thứ hai, sau Mozambique, gia nhập Khối trong khi không có lịch sử gắn bó nào với Anh.

Image caption Nhiều phụ nữ Tamil tìm cách lên tiếng với Thủ tướng Anh

Báo chí Anh thậm chí đặt giả thiết các nước Francophone ở châu Phi như Gabon cũng có thể gia nhập.

Như vậy, bất chấp chỉ trích, Khối Thịnh vượng chung vẫn tiếp tục thu hút các thành viên mới.

Nhưng liệu hội nghị năm nay có “thành công tốt đẹp”?

Báo Anh Telegraph nói nó vẫn có thể thành công, nhưng với điều kiện Khối hành động với uy tín đạo đức cao và “chứng tỏ thiên hướng mạnh hơn để kỷ luật các thành viên ngoan cố, và từ bỏ ngôn từ ta thán”.

Nếu Anh quốc ủng hộ mục tiêu đó, nước này có thể đem lại sức mạnh và khả năng lãnh đạo cho Khối và khôi phục uy tín đang bị hồ nghi hiện nay.

Commonwealth Games 2018 sẽ được tổ chức ở Queensland, Australia, một nước thân thiết với Anh.

Trong khi đó, cuộc họp thượng đỉnh 2015 dự kiến sẽ diễn ra ở Mauritius. Thủ tướng nước này thuộc số những người không dự cuộc họp năm nay.

Có vẻ như tương lai của Khối Thịnh vượng chung sẽ vô cùng phức tạp.

Tin liên quan