Đột phá sau cuộc họp ở Geneva

  • 24 tháng 11 2013
Image caption Iran tham gia đàm phán với Mỹ, Anh, Nga, Trung Quốc, Đức và Pháp

Thỏa thuận được Iran ký với Mỹ và năm nước khác tại Geneva hôm 24/11 là thành tựu ngoại giao quan trọng nhất giữa Washington và Tehran sau hơn 30 năm lạnh giá.

Sự kiện hôm Chủ nhật là đỉnh cao của cuộc chạy đua ngoại giao từ tháng Chín, trong đó có cuộc điện đàm 15 phút giữa Tổng thống Mỹ Barack Obama và Tổng thống Iran Hassan Rouhani, được bầu hồi tháng Sáu.

Thỏa thuận có giá trị trong vòng sáu tháng, trong khi các bên còn tìm kiếm thỏa thuận lâu dài.

Theo thỏa thuận, Iran sẽ hạn chế các hoạt động hạt nhân trong vòng sáu tháng để đổi lấy việc trừng phạt quốc tế được giảm bớt.

Trọng tâm của văn bản ký kết là mức độ làm giàu uranium của Iran. Nay Iran cam kết giữ cấp độ làm giàu không quá 5%.

Nó sẽ cho phép Iran làm nhiên liệu cho lò hạt nhân duy nhất do Nga xây ở Bushehr, nhưng không đủ để làm vũ khí.

Iran cũng nói sẽ ngừng việc xây một lò phản ứng nước nặng ở Arak,

Văn bản tại Geneva hứa cho phép thanh tra Liên Hiệp Quốc tiếp cận nhanh và rộng hơn các cơ sở tại Iran.

Iran đồng ý cung cấp “tiếp cận hàng ngày” cho các nhóm của Cơ quan nguyên tử năng quốc tế (IAEA) tại hai địa điểm làm giàu chính: Natanz và Fordo.

Natanz, cách Tehran khoảng 160 dặm, là cơ sở làm giàu chính. Fordo, xây bên trong một ngọn núi cách Tehran 60 dặm, được Iran tiết lộ lần đầu năm 2009.

Iran cam kết giải thích mọi lo ngại ghi trong các nghị quyết của Hội đồng Bảo an về chương trình hạt nhân.

Một địa điểm quan trọng là căn cứ quân sự Parchin bên ngoài Tehran. Nơi này bị nghi có chứa mật đạo dưới lòng đất liên quan chương trình hạt nhân, mặc dù Iran phủ nhận.

Thanh tra Liên Hiệp Quốc đã hai lần thăm nơi này, nhưng muốn có lần thứ ba.

Image caption Đây là đột phá ngoại giao quan trọng cho Mỹ và Iran

Phản ứng

Tổng thống Mỹ Barack Obama nói tại Washington: “Nói một cách đơn giản, các điều khoản cắt đứt con đường khả dĩ nhất của Iran để làm bom.”

Về ngắn hạn, có lẽ thỏa thuận có lợi cho Tổng thống Iran Hassan Rouhani hơn.

Iran có thể nhận lại 1.5 tỉ đôla từ lợi nhuận buôn vàng và kim loại quý, và được phép chuyển 4.2 tỉ đôla từ tiền bán dầu qua đường biên giới.

Quyết định cho phép chương trình làm giàu uranium của Tehran được tiếp tục giúp ông Rouhani không bị lên án ở trong nước.

Tại Mỹ, những người bảo thủ gọi thỏa thuận là sự mềm yếu còn đồng minh của Mỹ, Israel, đã lên án nó kịch liệt.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu gọi đây là “sai lầm lịch sử”.

Nhà Trắng ước tính lợi ích kinh tế của Iran là khoảng 7 tỉ đôla, chỉ là “một phần rất nhỏ” của thiệt hại do trừng phạt trong vòng nửa năm.

Tin liên quan