'Cuộc săn lùng cộng sản trong BBC'

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Trụ sở Broadcasting House của BBC tại trung tâm London hồi 1961

Các hồ sơ từ thời thập niên 1950 vừa được công bố đã cho ta biết về việc chính phủ Anh theo dõi BBC nhằm phát hiện những người cộng sản và những người có cảm tình với Liên Xô, theo đó cho thấy bất chấp áp lực mạnh mẽ từ một dân biểu, giới chức đã không tiến hành thanh trừng các đối tượng bị nghi vấn.

Hồi tháng 6/1952, một dân biểu thuộc đảng Bảo thủ thúc giục Thủ tướng Winston Churchill điều tra các hoạt động cộng sản tại Anh quốc.

"Chúng ta có những kẻ phản bội trà trộn bên trong," Sir Waldron Smithers viết, "và tuy ủng hộ quyền tự do ngôn luận nhưng tôi thấy những kẻ đó cần phải bị đối xử như những kẻ phản bội."

Lá thư được giữ tại một trong các bộ hồ sơ của ông Churchill, nay được Cục Lưu trữ Quốc gia công bố, ngoài 60 năm kể từ ngày được viết ra.

Lá thư lẽ ra cần được giữ kín "vô thời hạn", theo một ghi chú viết trên tấm bìa nâu phía trên.

Các sử gia tin rằng đó là bởi việc công bố nội dung thư khiến cho MI5 quan ngại - chỉ mới vài năm trước các hồ sơ về thời Chiến tranh Lạnh của cơ quan tình báo này mới được công bố công khai.

Hồi 1952, Smithers đã thúc giục thủ tướng phải thành lập một "ủy ban chủ trì bởi một thẩm phán hoặc một luật sư cao cấp người Anh... người có thể tiến hành một cuộc điều tra quy mô về các hoạt động của đảng viên cộng sản và sau đó báo cáo cho Ngài".

Bản quyền hình ảnh Rex Features
Image caption Sir Waldron Smithers thuộc đảng Bảo thủ kêu gọi Thủ tướng Winston Churchill phải điều tra các hoạt động cộng sản tại Anh quốc

Đây là thời kỳ Thượng nghị sỹ Mỹ Joseph McCarthy còn đang là động lực đứng đằng sau các cuộc điều trần đình đám, gây tranh cãi về việc có sự xâm nhập của các đảng viên cộng sản vào Hoa Kỳ, đặc biệt là trong lĩnh vực dịch vụ công, hay không.

Hồi 1947, Smithers đặt câu hỏi tại Quốc hội là thủ tướng (khi đó là Clement Attlee của đảng Lao động) có "thành lập một ủy ban trong Hạ viện về Các hoạt động Không phải của người Anh, tượng tự như Ủy ban Các hoạt động Không phải của người Mỹ" không. Chính phủ đã khước từ thẳng thừng.

Smithers hỏi liệu những người cộng sản có bị đặt ra ngoài vòng pháp luật và các khoản quỹ của họ liệu có bị tịch thu không. Một lân nữa câu hỏi của ông bị bác bỏ.

Cộng sản xâm nhập BBC?

Năm năm sau, Smithers đã đặc biệt lo lắng về việc có những người có cảm tình với cộng sản làm việc trong BBC: "Trong trường hợp có chiến tranh hoặc có một cuộc khủng hoảng lớn... những người này, với kiến thức sâu sắc về cơ chế hoạt động truyền thông, có thể chỉ trong nửa tiếng đồng hồ đã có thể cắt đứt hệ thống dây dẫn và gây hư hại nghiêm trọng, làm hại tới hoạt động truyền thông."

Ông đã nêu ra một danh sách các nhân viên BBC mà ông cho là những người cộng sản hoặc có cảm tình với cộng sản, mà hầu hết đều làm việc tại Ban Tiếng Nga.

Trong số này có một "ông Goldberg", người mà Smithers mô tả là một "người Do Thái... người kiểm soát việc lên nội dung các chương trình và là một người cộng sản".

Anatol Goldberg khi đó là Trưởng Ban tiếng Nga, một người quan trọng và có nhiều ảnh hưởng.

Image caption Cựu trưởng ban BBC Tiếng Nga Anatol Goldberg là một người có tầm ảnh hưởng

Churchill đã quan ngại tới mức gửi ra lá thư cùng các cái tên cho MI5, thông qua Bộ Nội vụ, để điều tra thêm.

Cơ quan này hồi âm và nói thủ tướng không cần phải lo lắng.

"Theo quan điểm đã được cân nhắc kỹ lưỡng của Cơ quan An ninh, ảnh hưởng của những đảng viên cộng sản tại BBC là rất nhỏ và không tạo ra mối đe dọa an ninh nghiêm trọng nào."

MI5 điều tra

Trong nhiều năm, MI5 đã điều tra các nhân viên BBC.

Xem thêm Sự khác biệt giữa các đơn vị tình báo của Anh: CGHQ, MI5 và MI6

Họ tin rằng tổng số chỉ có 147 người gồm cả đảng viên cộng sản, bị nghi là đảng viên cộng sản và có cảm tình với cộng sản, trong tổng số 12.200 nhân viên.

Bộ trưởng Nội vụ tin rằng một cuộc điều tra lớn như đề xuất của Smithers "có thể sẽ gây ra thế khó xử, mất mặt khá lớn mà chẳng để làm gì".

MI5 nêu ra một cách riêng rẽ quan điểm của mình về danh sách đen của Smithers.

Không có bằng chứng nào cho thấy bất kỳ ai trong số đó là đảng viên cộng sản. Anatol Goldberg, họ nói, đã có liên hệ với một người là đảng viên cộng sản hồi 1950, người được hãng tin Xô-viết tuyển dụng, nhưng ngoài ra ông không có hoạt động hay liên hệ gì khác.

Peter Fraenkel, cựu Trưởng ban BBC Tiếng Nga, biết rất rõ về Anatol Goldberg.

"Đó là một người nói chuyện rất hấp dẫn," ông nói. "Một trong những người hấp dẫn nhất tôi từng biết."

Ông không ngạc nhiên gì về chuyện Goldberg từng liên hệ với các phóng viên người Nga tại London - đó là một phần công việc, còn bản thân ông ấy không phải là người cộng sản, theo Fraenkel.

Image caption Cựu trưởng ban BBC Tiếng Nga Fraenkel nói ông Goldberg có cách tiếp cận khôn ngoan, tế nhị

Fraenkel nói Goldberg không bao giờ nói về các vấn đề của mình với MI5, nhưng nhận biết được rằng một số người cảm thấy ông đã lên tiếng quá nhẹ nhàng. Theo Fraenkel thì Goldberg đã có cách tiếp cận khôn ngoan, tế nhị: Ông lắng nghe mọi người rồi đặt cho họ câu hỏi kiểu như: "Làm cách mạng là để nhằm đem lại cái này, cái này, cái này... việc đó đã được thực hiện như vậy chưa?"

Cách tiếp cận của Goldberg đã thành công.

BBC Tiếng Nga được cho là đã được khán giả tin cậy hơn so với các đối thủ cạnh tranh do Mỹ tài trợ, tuy tất nhiên là khi đó đã không có sự khảo sát xếp hạng đáng tin cậy nào được thực hiện.

MI5 và Bộ Ngoại giao Anh cũng thành công phần nào - vào 1957 Anatol Goldberg bị gạt khỏi chức trưởng ban nhưng vẫn tiếp tục làm nhà bình luận.

Fraenkel nói rằng người tiền nhiệm của ông trong vị trí trưởng ban BBC Tiếng Nga, cựu nhân viên MI6 Alexander Lieven, có quan điểm thủ cựu về các đồng nghiệp tại MI5.

Ông Lieven khuyên Fraenkel là không nên tin vào sự điều tra của họ mà nên dựa vào chính các nhân viên người Nga của mình, những người sẽ nhanh chóng "đánh hơi" thấy nếu có ai đó xâm nhập vào.

'Giám sát thay vì loại bỏ'

Churchil không hoàn toàn thấy thuyết phục trước các nỗi lo lắng của Smithers. "Tôi có thể bảo đảm rằng ông đã đánh giá quá cao ảnh hưởng của Cộng sản và rằng đã có các kế hoạch thích hợp để đối phó nếu xảy ra bất kỳ đe dọa nghiêm trọng nào."

Image caption Thủ tướng Churchill đã gửi thư cho Sir Smithers nhằm trấn an nỗi lo lắng về ảnh hưởng của cộng sản trong BBC

Tuy nhiên, cá nhân thủ tướng vẫn tiếp tục quan tâm đến vấn đề này.

Một năm sau ông đã yêu cầu Bộ trưởng Nội các Norman Brook kiểm tra xem có bao nhiêu đảng viên cộng sản và những người có cảm tình với cộng sản còn làm việc cho BBC.

Con số được đưa ra là 100 người, trong đó có 60 nhân viên nắm giữ các vị trí khá thấp.

Trong số 40 nhân viên cao cấp, có 31 người làm việc tại bộ phận hải ngoại.

Brook nói rằng Tổng giám đốc BBC khi đó, Sir Ian Jacob, nhận thức được "các rủi ro" về việc những người này có thể tìm cách gây ảnh hưởng tới nội dung truyền thông, nhưng "ông chắc chắn theo dõi để nhận ra bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy chuyện đó xảy ra - ông ấy đương nhiên được hỗ trợ để biết đích xác các nghi phạm là ai, nắm giữ vị trí nào trong BBC".

Cả tổng giám đốc BBC và Bộ trưởng Nội vụ đều phản đối chính sách "tiễu trừ" bởi họ lo sợ rằng việc sa thải nhân viên vì lý do niềm tin chính trị của người đó sẽ gây ra "một cơn bão chính trị gây hại nhiều hơn là làm lợi".

Jean Seaton, tác giả cuốn Pinkos And Traitors viết về các chính trị gia và BBC, tin rằng đây là một cách tiếp cận rất Anh - giám sát thay vì đưa họ vào sổ đen.

Tin liên quan