Dubartoota Itoophiyaa miidiyaalee hawaasaa Chaayinaarratti ‘rakasa’ jedhamuun dhiyaatan

Miidiyaaleen hawaasaa kanneen lamaan lammileen Chaayinaa biyya alaa jiraatanillee bal’inaan ni fayyadamu

Madda suuraa, Getty Images

Chaayinaatti miidiyaalee hawaasaa bebbeekamoo jiran keessaa kanneen viidiyoon gaggabaaboo ta’an irratti dhiyaatan DouYin (TikTok) fi Kuaishou jedhaman guyyaatti namoota miliyoonaan lakka’amaniin daawwatamu.

Meediyaaleen hawaasaa DouYin (TikTok) fi Kuaishou jedhaman kunneen kan hojjetamaniif akka gita TikTok ta’anii tajaajilaniif yoo ta’an kampaanii tokko jalatti bulu.

Miidiyaaleen hawaasaa kanneen lamaan lammileen Chaayinaa biyya alaa jiraatanillee bal’inaan ni fayyadamu.

Kanaaf, lammileen Chaayinaa Itoophiyaa keessa jiran dubartoota Itoophiyaa waliin DouYin (TikTok) fi Kuaishou osoo fayyadamanii arguun waan baramaa ta’aa dhufeera. 

Viidiyoowwan sanaan maaltu agarsiifamu? Maal jedhamu?

BBCn viidiyoowwan bal’inaan miidiyaalee hawaasaa Chaayinaa irratti qoodaman miidiyaa hawaasaa biroo irratti qoodamanii argeera.

Viidiyoowwan kanneen irratti namoonni lammummaan isaanii Chaayinaaa ta’an dubartoota Itoophiyaa waliin t’uudhaan afaan Chaayinaa kan ta’e Mandariinii fayyadamuudhaan jechoota gara garaa yeroo irra deebiin jechisiisan agarsiisu.

Itti dabaluunis, ibsa yeroo kennaniifi darbee darbee yeroo tuqan agarsiisu.

Viidiyoowwan kanneen irratti hiika jechoota afaan Chaayinaa Mandariiniitiin jedhaman waajirri BBC Beejing jiru hiikeera.

Viidiyoo tokkoffaa

Madda suuraa, Miidiyaa Hawaasaa

Viidiyoo kana irratti dubartiin surree(fiddoo) bifti isaa roozii ta’eefi T-shartii adii uffatte karaa duubarraan osoo waraabamaa jirtuu mul’atti.

Namni viidiyoo kana waraabus dubartii kana qolee(gatiittii) ishee tuqaa takkaa dhaabbattee fuula ishee akka agarsiiftuuf, yeroo biroo ammoo akka deemtu gochuudhaan afaan Mandariiniitiin ibsa kenna.

Dubartiin lammii Itoophiyaa kun daandiirra guyyaa deemaa kan jirtu yoo taatu, naannawaa ishee suuqiiwwan daldalaa akkasumas sochiin namootaafi geejjibaa ni mul’ata.

 Ibsa waan afaan Mandariiniitiin dubbatamee hiika akka jedhu qaba:

“Mee ishee ilaalaa! RMB kuma sadii [maallaqa Chiiyanaa ittiin bitanii gurguran] sirriitti baasti.

Miidhagina uummattoota Chaayinaa waliin walitti dhiyaatu qabdi. Weerarri asitti hedduu yaaddessaa miti.

Warra ‘Ashishang’ barbaaddan hundaaf! Jecha [Ashishang] jedhuuf waajirri BBC  Beejing jiru hiika sirrii argachuu dhabus akkaataafi haala keessatti gale keessatti hubachuuf akka carraaqametti taanaan, hiika ‘warra baar gamatti dhaluu barbaadaniif’ jedhu qaba.

Viidiyoo lammaffaa

Viidiyoon kun kallattiidhaan kan tamsa’aa turedha. Mana tokko keessatti namni lammii Chaayinaa ta’e tokko jalqaba dubartii isa waliin kaameraa dura dhaabatte tokko quba harka isaatiin quba harka dubartii kanaa keessa galfatee harka ishee akkuma qabatee jirutti mul’ata.

Itti aansuudhaan afaan Madariiniitiin ishee gaafachaa afaanuma sanaan akka deebii kennituuf [eyyeen ykn lakki kan jedhu] taasisa. Dhaabbatee gara kaameraatti ilaalaa ibsa isaa itti fufa.

Kanarra darbuun dubartii biroo kara fuula kaameraatti akka seentu gochuun quba isaa quba ishee keessa galfatee gaaffii inni gaafatuuf mataa ishee raasaa deebii yeroo kennitu ni mul’ata.

Isaan booda ammoo dubartoota lamaan akkuma hammateen ibsa kenna.

Gaaffii afaan Chaayinaatiin dhiyaatuuf, deebiin kennamuufi ibsi lammii Chaayinichaa akkas kan jedhudha.

Namicha Chaayinaa: Mana ni barbaaddaa?

Dubartittii Itoophiyaa: Hin barbaadu!

Namicha Chaayinaa: Dhuguma kee jettee?

Dubartittii Itoophiyaa: Eyyeen!

Namicha Chaayinaa: Maallaqa omaa hin barbaadduu?  

Dubartittii Itoophiyaa: Hin barbaadu.

Namicha Chaayinaa: Dhuguma kee jettaa?

Dubartittii Itoophiyaa: Eyyeen

Gara kaameraa ilaalaa ibsa kennu.

Madda suuraa, Miidiyaa hawaasaa

“Ishiin kun dubartiin kun dubartii Afrikaati. Gosaawwan boodatti hafoo ta’an keessatti jaalallee saawwaan jijjiirrachuun ni danda’ama. Addunyaa ammayaa kana keessatti konkolaataa, manaafi gonfa mushirrootiif kaffaluun hin barbaachisu.

“Hoggantoonni Chaayinaa hedduun asitti gaa’ela ijaarrattanii ijoollee horachaa jiru. Ijoolleen dhalatan akkuma kiyya bifti isaanii adiidhaa. Yeroo guddachaa deemaniifi dabalaa deeman xiqqoo ni gurraacha’u.“

Dubartii Itoophiyaa biroo gara kaameraatti fiduudhaan gaaffii wal fakkaataa gaafachuudhaan yeroo deebii kennitu ni mul’atti.

[Gara daawwattootaatti gala galuudhaan] namni ishee jaallateeru jiraa? Isheen kun lakkoofsa tokkodha. [Quba itti qabee agarsiisaa]. Isheen kun ammoo lakkoofsa lamaffaadha. Warri lakkoofsa tokko barbaaddan ‚tokko‘ jedhaa barreessaa. Lakkoofsa lama warri barbaaddan ammoo lama jedhaa barreessaa. 

“Namni isaan barbaadu jiraa? Konkolaataa, manaafi maallaqa hin gaafatan. Yeroo ammaa Chaayinaatti jaalallee argachuudhaaf kuma dhibbaan nama gaafatu, “ jedha.

Dabalataanis Itoophiyaa keessatti baasii hanga kanaa baasiin kan hin barbaachifneefi meekaappii tokko malee miidhagina uumamaa akka qaban qama isaanii tutuqaa ibsa.

Tamsaasa kallattichaa irratti ijoolleen ol adeemoo ta’anis gaaffii gaafatanii ibsiifi deebiin ni kennama.

Yeroo wanti kun hundi raawwatamuu garuu dubartoota Itoophiyaa viidiyoo kana irratti mul’atan arguudhaan waraabamuu kana fedhii isaaniitimoo dirqamanii akka ta’e mirkaneeffachuuf BBC hin dandeenye. 

Viidiyoo sadaffaa

Tamsaasni viidiyoo miidiyaa hawaasaa kallattii kun Afrikaa keessatti magaalaa guddoo Itoophiyaa Finfinnee irraa akka ta’e himameera.

Viidiyicha irratti dubartiin lammii Itoophiyaa taate tokko lammii Chaayinaa kallattiidhaan tamsaasu fuula dura dhaabbattee wanta inni afaan Chaayinaatiin isheen jedhu irra deebiyaa dubbatti.

Isheetiin duubarraan ammoo sarara hiriira fakkaatu irraan dubartoonni sadii mooraa viidiyoon kun itti waraabamu keessaa ni mul’atu.

Isaan boodaa gara dubartoota kanaatti agarsiisuun ibsa taasisa. Umurii, hojjaa, ulfaatinsa, hojiifi Chaayinaa deemuu akka barbaadan gaafachuudhaan deebii isaanii afaan Chaayinaatiin ni hiiku.

Erga kana godheen boodas hordoftoota tamsaasa kallattii sana horodofan keessaa maqaa waamuudhaan  wanta barbaadan argachuudhaaf tajaajila maamilaa dubbisuu/argachuu akka danda’an dubbata. Kanaanis hojii namoota walitti fiduu irratti akka hojjetus eereera.

Miidiyaa hawaasummaa Chaayinaa DouYin jedhamu kanarratti tamsaasawwan viidiyoo kallattiin darban erga xumuramaniin booda deebisanii argachuun hin danda’amu.  

Sababa kanaan viidiyoowwan kunneen DouYin irratti deebiyanii argachuun hin danda’amu.

Viidiyoowwan BBCn ilaalee kan dubartoonni Itoophiyaa bifa ‘gabaaf’ dhiyaatan fakkaatuun rabsame kana kan argachuun danda’ame yeroo kallattidhaan tamsa’aa turetti waraabamee miidiyaa hawaasummaa biro irratti erga rabsameen boodadha.

Lammileen Itoophiyaa Chaayinaa jiraatan maal jedhu?

Chaayinaatti miidiyaawwan hawaasaa DouYin (TikTok) fi Kuaishou  jedhaman irratti dubartoonni Itoophiyaa bifa kabaja isaanii xiqqeessuun akka irratti dhiyaatan lammiin Itoophiyaa Chaayinaa jiraatu akka maqaan isaanii hin eeramne barbaadan tokko BBCtti himaniiru.   

Lammiin Itoophiyaa akka afaan Chaayinaa dhageessu dubbatte kun miidiyaalee hawaasaa kanneen irratti “[Itoophiaanonni] dhaabbiifi bifa isaanii ilaalaa jechuun taayitii [uufata maxxantuu] itti uffisanii wanta namatti hin tolle agarsiisu,” jechuun ibsiteetti.

“Akka dubartii Itoophiyaa tokkootti, akka dubartii afaan Mandariinii danda’u tokkoottis yeroon wanta kana argu baayyiseen aara,” jechuun yaada ishee BBCtti himteettilammiin Itoophiyaa biroon.

Dubartiin kun akka jettutti, dubartoonni Itoophiyaa viidiyoowwan kanneen irratti mul’atan  afaanicha ni hubatu jettee akka hin amanne eeruudhaan, wantan dubban irratti dabalataan gochi isaanii kan nama qaanessudha jetti.

“Baayyinaan [teessuma, mudhiifi bakkawwan qama saalfii] isaanii tuttuqaa agarsiisu. Keessumaa tokko tokko ammoo daldala godhanii ilaalu. Itoophiyaa yoo dhuftan dubartoonni mimmiidhagoon ni jiru, walitti isin fidna jedhu. Nama aarsa,” jechiin ibsiti.

Keessumaa lammileen kutaa Itoophiyaa uffata uffachuun baayyee hin mul’anne keessa jiraatan bifa kabaja isaanii xiqqeessuun viidiyoon irratti akka hojjetamaa jiru namoonni yaada isaanii BBCtti himan lamaan ibsaniiru.

“Viidiyoowwan gara warra Hamar deemamuun hojjetaman tokko tokko hedduu nama aarsu. Ani aadaa isaanii sana nan jaalladha, nan kabajas. Isaan boodatti hafummaa keenya agarsiisfuutti ilaalu. Dubartoonni harma isaanii, dhiironni ammo qama saalaa isaanii agarsiisaa deemu jedhu,” jechuun komii qaban ibsu.

Warri Chaayinaa maal fayyadamu?

Dhaabbanni DouYin fi TikTok bulchu Baayitdaans jedhamu kampaaniiwwan tekinooloojii addunyaa kanaa baayyee galii guddaa qaban keessaa tokkodha.

Kampaaniin kun bara darbe keessa qofa bu’aa dolaara biliyoona 58 argateera.

Haaluma wal fakkaatuun miidiyaa hawaasaa viidiyoo Chaayinaa baayyee jaallatamu Kuaishou jedhamu bara kana keessa ji’a sadii keessatti qofa dolaara biliyoona 3 buufachuu isaa beeksiseera.

Kanaaf, dhabileen miidiyaaleen hawaasaa Chaayinaa keessatti hedduu jaallataman hogganan kunneen viidiyoowwan kallattiin tamsa’aniifi fe’amaniif maallaqa kaffalu. Kanaan alattis, keessumaa DouYin sirna ittiin namoota viidiyoo hojjetaniif maallaqa ittiin kennu ni qaba.

“[Chaayinoon Itoophiyaa keessa taa’anii viidiyoo kana hojjetan] hanguma daawwattoota argataniin waan isaaniif kaffalamuuf wantota hin malle godhu. Kunis eenyummaa, bifa gogaa, saalaafi biyya haala hin taaneen dhiyeessuudhaan faayidaa argachuudhaaf yaalu jetti dubartiin lammii Itoophiyaa Chaayinaa jiraattu.

Viidiyoowwan qabiyyee akkasii qaban Itoophiyaa keessatti qofa osoo hin taane biyoota Afrikaa biroottis hojjetamanii miidiyaalee hawaasaa Chaayinaa irratti heddummaataa dhufuu isaanii itti dabaluun ibsiteetti.

Viidiyoowwan kana fakkaatan miidiyaalee hawaasaa irratti heddumminaan baratamaa dhufuun isaa warra fayyadaman biratti waa’ee lammilee Itoophiyaa hubannaa hin taane akka qamaatan uumuufi babal’isuu akka danda’us eerteetti.

Keessumaa viidiyoowwan Itoophiyaa keessatti waraaban eeraman kunneen dubartoota Itoophiyaa kan rakasiisuu,  gara Itoophiyaa yoo dhufan salphaatti akka argachuu danda’an fakkeessuurra darbee, bifa biyyattii kan xureessuua akka ta’e Itoophiyaanonni kun miira aariin dubbatu.

“Warri Chaayinaa kun nuun dubartoota Itoophiyaa, dubartoota Afrikaa… callisanii karaaduma irraa akka waan fudhataniitti itti fakkaatu… Nuun dubartoonni osoo qarshiin nu hin sossobu ta’ee, gogaan isaanii addachuunis osoo nu hin goyyoomsu turees gaariidha. Akkas gochuun isaanii kaayyoo nu salphisuuti,” jechuun gorsa of eeggannoo dabarsiti.

Namoota dhimmi kun isaan yaaddessee yaada isaanii BBCtti himan kanneen dabalatee lammileen Itoophiyaa Chaayinaa jiraatan dhimmicha Imbaasii Itophiyaa Beejing jirutti himaniiru.

Dhimma kana irratti yaada isaanii akka kennaniif BBCn kan gaafate Chaayinaatti Ambaasaaddarri Itoophiyaa Ambaasaaddar Tashoomee Togaa, odeeffannoo akka hin qabne himaniiru. Garuu Imbaasichi dhimmicha akka qulqulleeffatu himaniiru.