Waa'ee ajjeechaa Gimbii, Gambeelaafi kaanii paartiin biyya bulchuufi mormitootaa maal jedhan?

MM Abiy (gidduu), MM I/A Dammaqa fi Adam Faaraa

Madda suuraa, Oromia Prosperity Party

Kora isaa gaggeessaa kan jiru Koreen Hoji-raawwachiistuu Paartii Badhaadhinaa ajjeechaa lammiilee nagaarratti raawwatamu kamuuu balaaleffachuun ibsa baase.

Haala nageenyaa yeroo ammaafi tarkaanfii seera kabachiisuu irratti kan mari'ate koreen Paartiin Badhaadhinaa, tarkaanfiin olaantummaa seeraa eegsisuu akka itti fufuuf kallattii kaa'uu ibseera.

Gama kaaniin ammoo, ajjeechaa lammiilee nagaarratti bakkaawwan garaagaraatti raawwatamaa jiran qaamni walabaa gidduu seenee akka qoratee ifa baasu Addi Bilisummaa Oromoo (ABO)fi Kongiresiin Federaalawaa Oromoo (KFO) gaafatan.

Torbee darbe Kibxata Waxabajjii14, 2022 haleellaan Naannoo Gambeelaa namoota 40 caalan galaafate erga raawwatee booda kutaalee lixa Itoophiyaa jiran keessatti yaaddoon nageenyaa hammaateera.

Walitti bu'iinsi hidhattootaafi qaamolee mootummaa gidduutti Gambeelatti eegale magaalota Lixa Oromiyaa kanneen akka Dambi Doolloofi Gimbii keessattis raawwateera.

Godina Wallaggaa Lixaa Aanaa Gimbii Ganda Tolee keessatti haleellaa Sambata darbe (Waxabajjii 18,2022) raawwateen namoonni 300 ol ta'an ajjeefamuu namoonni ijaan argine jedhan ibsaniiru.

Lakkoofsi kun garuu qondaaltota mootummaan kan mirkanaa'e miti.

Ajjeechaa kana hordofee qondaaltota mootummaa biyyattii dabalatee jaarmiyaaleen mirga namoomaaf falman fi mootummaan Ameerikaa dhimmamuun ibsa kennaniiru.

Addi Bilisummaa Oromoo ibsa baase keessatti dhumaatii lammiilee nagaaf hidhattoota mootummaa komate.

''Hidhattoonni mootummaa hidhattoota bosona keessa jiran barbaaduuf jecha lammiilee nagaa humnaan bobbaasuun waraanatti oofaa jiru.

Namoonni waa'ee waraanaa hin beekne humnaan guuramanii gara bosonaa geeffamuun hidhattoota dura akka dhaabbatan taasifamaa jiru,'' jechuun dhumaatii lammiileef sababa dhiyeesse dhaabichi.

Kongireesiin Federaalawaa Oromoo gamasaan, dhumaatii lammiileerratti qorannoon walabaa gaggeeffamuu qaba jechuun ibsa baaseera.

Mootummaan mirga lammiilee eegsisuuf dirqama waan qabuuf itti gaafatamummaa fudhachuu qabas jedheera.

ABO'n ibsa isaa keessatti akka eeretti, wayita qaamoleen mirga namoomaaf falman lammiileen hedduun ajjeefamuu ibsaa jiranitti mootummaan garuu ajjeechaa lammiileerratti raawwatame haalee jira jedhe.

Akka fakkeenyaatti ajjeechaa Abbootii Gadaa Karrayyuurratti Muddee 1, 2021 humnoota mootummaan raawwatame, kan Komishiniin Mirgoota Namoomaa Itoophiyaa ibsa baase, mootummaan hin fudhanne jechuun kaase ibsi kun.

Hidhattoonni yuunifoormii waraana mootummaa Itoophiyaa uffatan naannoo Gambeelaatti nama Oromoo nagaa wayita haala suukanneessaan itti dhukaasanii ajjeesan, akkasumas haleellaa suukanneessaa Godina Addaa Saba Oromoo Naannoo Amaaraa viidiyoon waraabame akka fakkeenyaatti eereera ibsi kun.

Mootummaan Itoophiyaa qubattoota akka caasaa nageenyaasaatti fayyadamuun rakkoo kana dhaleera kan jedhe ABOn kun ammoo dhalattoota naannoo fi qubattoota walitti buusuun lubbuu fi qabeenya hedduu balleessaa jira jedheera.

Kutaalee Oromiyaa gara lixaa, keessattuu Shawaafi Wallaggaa keessatti malli quunnamtii adda cituun dararaa lammiileen keessa jiran qixa sirrii ta'een akka hin hubanne hudhaa ta'eera jedha ibsi kun.

Dabalataan mootummaan miidiyaa harkaa qabu fayyadamee miira hawaasaa dantaa siyaasaa isaaf jijjiiraa jiraachuu kan eere ibsi kun, kun ammoo nageenyaaf balaadha, dhiiga hedduu dhangalaasisa jedhe.

Haleellaan hidhattoonni mootummaafi michoonni isaanii kutaalee biyyattii adda addaa keessatti lammiilee nagaarratti raawwataa jiran biyyattii gooluurra taree Gaanfa Afrikaafillee balaadha jedheera ABOn ibsa isaa keessatti.

Kanaafuu, qaama walabaa qofatu waan raawwatamaa jiru dhugaarratti hundaa'ee qorachuu qaba jedhe ibsichi.

''Qaamni dhimmi ilaallatu hundinuu taateen raawwate kun qaama walabaan akka qoratamuuf tumsuu qabu. Ganda Tolee fi bakkeewwan birootti halleellaan lammiilee nagaarratti raawwatamaa jiru qaama walabaa qofaan qoratamuu qaba.''

Komishiniin Mirgoota Namoomaa Itoophiyaa lammiileen ajjeefamuu ibsee tarkaanfiin hatattamaa fudhatamuu qaba jedhe.

Mootummaan naannoo Oromiyaas mootummaa Federaalaa waliin ta'uun tarkaanfii humna ''Shororkeessaa'' ittiin jedhu irratti fudhachaa jiru cimsee akka itti fufu ibseera.

Qaamoleen seeraan alaa fi hidhatanii lammiilee nagaarratti badii raawwatan gochi isaanii kan fudhatama qabu miti.'' jedhan.

Mootummaan haleellaa raawwateef Waraana Bilisummaa Oromoo 'Shanee' jedhee waamuun himata, dubbi himaan WBO garuu haleellaa kan raawwatan hidhattoota mootummaati jedhan.