Waraana Siiriyaa: Eenyutu eenyuun waraanaa jira?

Hidhataa Mormitootaa Bitootessa 19, 2017 Image copyright AFP
Goodayyaa suuraa Qooda fudhattoonni waraana Siiriyaa yeroo gara yerootti dabalaa jira

Walitti bu'iinsi Siiriyaa keessa jiru yeroo maraa Waraana waliinii jedhamee himama, kana jechuun walitti bu'iinsa lammiilee biyya tokkooti jechuudha.

Bara 2011 wayita eegalu warraaqsa lammiileen Siiriyaa diimokiraasii fedhuu fi malaammaltummaa dhabamsiisuf, akkasumas bulchiinsa Pireezidantii biyyattii Bashaar Al-Assad mormuuf taasisaniin ture.

Haa ta'u malee wanti har'a ta'aa jiru fardaaf lafoo dha.

Warraaqsa bira darbee gara waraana biyyootni gurguddoo addunyaa fi gareen finciltoota akka 'Kurds' fi 'IS' keessatti qooda fudhachaa jiran ta'eera.

Jarreen kun Siriyaa keessaa maal gochaa jiru?

Wal xaxaa ta'uyyuu salphisuuf, waraanichi walitti bu'iinsa warra mootummaa Bashaar Al Assad deeggaranii fi morman gidduu jiru dha.

Warra mootummaa Siiriyaa deeggaran:

  • Raashiyaa (haleellaa qilleensarraa raawwachuu fi Mootummoota walta'an keessatti deeggarsa siyaasaa keennuu)
  • Iraan (meeshaa waraanaa, liqaa, gorsa mala waraanaa, loltoota lafoo kennuun deeggarti)
  • Hezboollaa ( Warraaqsa Shiyaa Liibaanon loltoota hedduu kennuun)
  • Hidhattoota Musliimaa Shiyaa (loltoota Iraan, Iraaq, Afgaanistaan fi Yaman keessa filuudhaa)

Warra mootummaa Siiriyaa morman:

  • Tarkii (meeshalee waraanaa, loltootaa fi deeggarsa siyaasaa kennuun)
  • Biyyoota galoo Arab ( Maallaqaa fi meeshaalee waraanaa gumaachuun)
  • Ameerikaa (meeshaalee waraanaa, leenjii fi deeggarsa kennuun)
  • Joordaan (deeggarsa leeccaloo fi leenjii kennuun)

Kanaan dura waa'ee haleellaa Ameerikaan Siiriyaa keessatti raawwataa turte dhageessee?

Haleellaan Ameerikaan Siiriyaa keessatti raawwataa turte qaama duula idil-addunyaa farra IS Fulbaana bara 2014 eegaleeti.

Duula kana keessatti biyyoonni biro akka UK, Firaans, JOrdaan fi biyyoota galoo hedduus hirmaataa jiru.

IS waraana biyyatti keessa jiru daheeffachuun kutaalee biyyattii hedduu gara 'Kaalifeetii' waggoota 3 dura uumeera jedhee labseetti makaa jira.

Image copyright AFP
Goodayyaa suuraa Daa'imman magaalaa Al-bab gadi dhiisan baqataa jiran

Mootummaan Siiriyaa fi Rashiyaanis IS haleelaa jiru garuu duula Ameerikaan dursituu waliin ta'uun miti. Bakki itti akeekni waraanichaa namaa hin ifneef tokko kana.

Akkanatti hubachuutu salphata: Finciltoonni Siiriyaa fi deeggartoonni isaanii mootummaa Siiriyaa fi warra isa deeggaran waraanu. Lamaan isaanii ammo addatti IS waraanu. IS mootummaa Siiriyaa kuffisuuf haa lolu malee, warra mormitootaa waliinis faallaa dha.

Waan dabalataa tokko qofatu hafe.

Warra Kurdis

"Diinni diina kooti michuu kooti" kan jedhamu Siiriyaa keessatti hin hojjetu.

Uummatni Kurdis kan kaaba Siiriyaa keessa jiraatan naannolee to'annoo isaanii jala jiran irratti bara 2014 mootummaa of danda'e labsanii jiru.

Kun kallattii afraffaa akeeka waraanichaa bal'isudha.

Mormitootas ta'e mootummaa Siiriyaa hin deeggarru kan jedhan warri Kurdis, naannoo daangaa Tarkiitti ammo IS'n waraanaa jiru. Sababa kanaafis Ameerikaa irraa deeggarsa waraanaa cimaa argatu.

Tarkiin mataan ishee IS ni waraanti. Haa ta'u garuu diinni diina ishee diinuma isheeti waan ta'eef warra Kurdisis ni waraanti.

Tarkiin hidhattoota Kurdiis YPG jedhamuun beekaman Siiriyaa keessa jiran, akka qaama hidhattoota Paartii hojjattoota Kurdis (PKK) Tarkii waraanaa turaniitti fudhatti.

Image copyright AFP/Getty Images
Goodayyaa suuraa Loltootni Kurdis Ameerikaan deeggaraman, IS fi finciltoota Tarkiin deeggaraman waraanu

Kanaafis jecha hidhattoota Kurdis irratti haleellaa qilleensarraa ni raawwatti. Gareen mormitootaa Siiriyaa naannolee to'annoo Kurdisiin ala jiru keessaa IS'n akka ari'aniif ammo deeggarsa ni laatti.

Qamoleen alaa kun hundi waraana kana keessatti qooda qabaachuun garuu kana qofaaf osoo hin taane faayidaa dhunfaa mataa isaanii biyyattiirraa waan qabaniifi jedhu xiinxaltoonni.

Image copyright AFP
Goodayyaa suuraa Rashiyaan deeggaramuun Bashar Al-Asaad, umurii mootummaa isaa dheeressee jira

Kuun maqaa shororkeessummaa balleessuu, kaan ammoo dahannoo mirga dhala namaa kabachiisuutiin.