'Barnoota malee barumsaaf deddeebi'uu'

Mana barumsaa Daakaa, Baangilaadish keessa Image copyright World Bank
Goodayyaa suuraa Da'imman miliyoonoti hubannoo bu'uuraa fi lakkoofsa illeen barachaa hin jiran

Addunyaa irratti ijoollee fi dargaggoota 10 keessaa jaha barnootaan sadarkaawwan ogummaa barumsa bu'uraa osoo hin geenye kufaa jiru jechuun, gabaasni dhaabbanni Motummoota Gamtoomanii cimsee akeekkachiise.

Dhaabbatichis argannicha akka 'ajaa'ibaa' fi kan haala 'yaaddoo barnootaa' mul'isuutti ibseera.

Xiyyeeffannoon deeggarsa addunyaa baay'een keessattu kan biyyoota hiyyeeyyii Afriikaa Saaraan gadii fi naannawa waraanaatti argamaniif hir'ina mana barnootaa qofa irratti ture.

Qorannoon UNESCO'n dhiheenya kana bahe garuu manneen barnootaa keessatti hir'inni qulqulinaa jiraachu akeekkachiiseera. Ijoolleen umurii isaanii barnootaaf gahe miliyoona 600 ta'an ogummaa bu'uuraa herreegaa fi dubbisuu hin qaban jedha.

Garaagarummaa Olaanaa

Biyyoota Afrikaa saaraan gadiitti, daa'immanii fi dargaggeeyyiin %88 ta'an beekumsa bu'uuraa dubbisuu osoo hin horatiin umurii gaheessaa qaqqabu.

Biyyoota jiddu galaa fi Kaabaa Eeshiyaatti ammoo, %81 kan ta'an sadarkaa barnoota gahaa hin qaqqaban.

Gabaasichis uummata baratee fi beekumsa qabu malee hawwiin guddina dinagdee fi hawaasummaa kamiyyuu dhugoomuu akka hin dandeenye akekkachiseera.

Image copyright World Bank
Goodayyaa suuraa Qulqullinni manneen barnootaa fi fedhiin barsiisu qorannoo caalu barbaachisa, gabaasichi akka eeretti.

''Daa'imman kunneenis mootummaa fi hawaasa isaanii jalaa kan dhokatan ykn gargar bahanii miti. Daree keessa taa'anii jiru,'' jette Silvia Montoyaa UNESCOtti daarektarri dhaabbata Istastiksii.

Rakkoon osoo ''homaa hin baratiin mana baruumsaa deemuu'' kunis gabaasa Baankii Addunyaa torban kanaa keessatti eeramee jira.

Qo'attoonis daa'imman Keenyaa, Taanzaaniyaa fi Yugaandaa keessaa waggoota muraasaaf mana barnootaa keessa turan ida'uu fi jecha salphaalleen dubbisuu akka hin dandeenye himeera.

Maaltuu balaallefamuuf?

Qorannoon Baankii Addunyaa dhimmoota bu'aa gadaanaa kanaaf gumaatan ilaale:

  • Daa'imman baay'een barachuuf qophii tokko malee mana barumsaa gahu
  • Baay'eenis hir'ina nyaataa fi dhukkubbii akkasumas dhabaa fi hiyyummaa jireenyaa qabaachuun barnootaaf gara mana barumsaa qaamaan dhaqu.
  • Barsiiftoonni baay'eenis ofii isaanittu haalaan kan hin barannee dha.
  • Biyyoota Afriikaa saaraan gadiittis barsiiftoonni waan sirriitti hin kafalamneef rakkina hojiirraa hafuu ni mul'ata.
Image copyright World Bank
Goodayyaa suuraa Baankiin Addunyaa biyyoota mana barnootaa keessatti baayyee qoruu barbaadaniidha jedheera

Dureen Baankii Addunyaa Pool Roomar haga turtiin barattooti baay'een mana barumsaa keessatti taasisan bu'aa qabeessa hin taanetti haalli simannaa dhugaa hojiirra oluu qabaata jedhaniiru.

Mata dureewwan walitti dhiyaatan