Seenaa bineensota to'annaa namootaa jala turanii

Dolloon osoo gara buufata bineensootaa hindhufiin dura Image copyright Born Free Ethiopia
Goodayyaa suuraa Leenca Dolloo jedhamu, wayita to'annoo namaa jala turetti

Bineensoota daggalaa fi simbirroota bakka uumamaan keessa jiraachu qaban irraa adda baasuun haala balaaf isaan saaxiluun akka jiraatan taasisuun yakka dha.

Kana malees seeraan ala biyyaa akka bahanis ni taasifamu. Haaluma seeraan ala biyyaa baasuuf taasifamu kanaan walqabatees, bineensoonni hedduun du'aaf ni saaxilamu.

Haa ta'u malee, haala seera Itoophiyaatiin faallaa ta'een, bineensoonniifi simbirroonni hedduun harka namootaatti rakkinaaf akka saaxilaman taasifamanii jiru.

Bineensoota daggalaa balaa akkanaatiif saaxilaman keessaa tokko leenca.

Barakat Girmaa hojii gaggeessaa buufata 'Insisaat Kottee' jedhamee moggaafameefi naannoo magaalaa Holootaatti dhaabbata tola ooltummaa 'Boorn Firii' jedhamuun to'atamuuti.

Buufanni kun bineensota sababbii to'annaa namootaatiin miidhamaniif kunuunsa taasisaa.

Tibba riiportarri BBC buufaticha keessa dowwannaa taasiseettis, bineensootaa fi simbirroota seeraan ala harka namootaa turan daawwachuu danda'eera.

Bineensonni buufaticha keessa jiran hundinu seenaa dinqisiisaa ta'e kan mataasaanii qabu.

Dolloo

Dolloon yemmuudhuma gara wiirtichaa adeemamu bineensa jalqaba argamu keessaa tokko.

Dolloon naannoo Somaalee bakka Dolloo Oddoo jedhamutti funcaa (sansalata) meetira tokkootiin dukkana keessatti hidhamuun waggoota afuriif dabarsee jira.

Yeroo dheeraaf dukkana keessa turuunisaas, Dolloon akka agartuu isaa dhabu taasiseera. Obbo Barakat akka jedhanitti, jarreen Dolloo kan argatan wayita inni kublee (ilmoo leencaa) turee dha.

Yeroo sanaa kaasee guddachaa deemuus, funcaan morma isaa irraa waan hin geeddaramneefuu foon isaa riguun balaa olaanaaf isa saaxileera.

Kana malees warreen isa to'atan nyaata haftee mana hoteelaa qofa dhiyeessuuf ture. Kunis qaamni isaa akka hir'atuu fi akkasumas refeensi morma isaa irraa akka harca'u taasiseera.

Amma garuu erga gara wiirtichaatti fudhatamee, kunuunsa olaanaa taasifameeniif jijjirama olaanaa agarsiiseera.

Image copyright Berelet Girma
Goodayyaa suuraa Dolloon amma bakka uumamaatti eddoo nagaa qabeessaa fi dalleefame keessa jiraachaa jira

Saafiiyaa

Waggoota muraasaan dura, Naannoo ummattoota Kibbaa bakka Hudataa jedhamutti kubleen (ilmoon leencaa) funcaan hidhamtee harka namootaatti akka argamtu odeeffannoon Boorn Firii bira gahe.

Bakka jedhame sana yoo gahamus, Saafiyaan godoo xiqqoo tokko keessatti hidhamtee argan.

Dhakaa ijoolleen darbatameenis miilli ishee kan fuulduraa cabeera. Wayita sanattis Saafiyaan kilo garaama 27 qofa ulfaatti turte.

Amma garuu Saafiiyaanis Dolloo waliin wiirtuu kunuunsaa sana keessa bilisaan jiraachaa jirti.

Image copyright BornFreeEthiopia

Indiriiyaa fi Jaanoo

Indiriiyaa fi Jaanoon leencoota obbooleeyyan heeyyama pireezidaantii biyyattii duraanii Obbo Girmaa W/giiyorgisiin masaraa biyyaalessaatii gara buufatichaa geeffamanii dha.

Akka hojii gaggeessaan wiirtichaa jedhuttis, bineensoonni gara sanatti geeffaman hedduun isaanii waggoota dheeraaf to'annoo namootaa jala oolu isaanitiin kan ka'e gara daggalaatti deebii'anii jiraachuuf itti ulfaata.

Kanaafuu, haala kallattiin namoota waliin quunnamtii hin qabaanneen garuu bakka uumama fakkaatuufi naannawa dalleefame keessa akka jiraatan taasifamu jedhees jira.

Hamaaqexawwan

Bineensoonnii fi simbirroonni mirga bakka jireenyaa uumaan keenneef keessa jiraachuu sarbamu hin qaban kan jedhu Obbo Barakat, bineensoota mirgi isaanii kun sarbame keessaa hamaaqexni akka argamu na agarsiisee jira.

Hamaaqexni haala bineensota daggalaa kan biraatiin adda ta'een akka beeladotaatti amaleeffamuun mana keessa akka jiraatan taasifamu akka danda'aman Barakat ni dubbata.

Amalli isaanii kunis akka abbootii qabeenyaa biyyoota arabaa biratti baayyee barbaadaman taasiseera. Kanaafuu, bineensooti kunneen akka xiyyeefannaa daddabarsaa seeraan alaa ta'an isaan saaxileera.

Wayita ammaa kanattis hamaaqexawwan 11 wiirtuu 'Insisaat Kottee' keessatti argama.

Kanneen keessaayis, kan wayita karaa seeraan alaatiin gara biyyoota giddu gala bahaatti dabarfamuuf jedhan daangaa irraatti qabaman keessatti argamu.

Akkasumas, sakatta'iinsa abbaa taayitaa galiiwwan itoophiyaatiin konkolaatawwan gara Somaaliilaand deemaa jiran irratti taasifameen hamaaqexawwan argamanis wiirtu kana keessatti argamu.

Goodayyaa suuraa Barakat Girmaa

Lakkoofsi bineensootaa fi simbirroowwan sababii adamoo seeraa fi seeraan alaatiin ajjeefamaniis hedduu ta'u kan dubbatu Barakat, bineensoota kunuunsuu fi eeguun garuu dirqama hundaatii jedha.

Wiirtuun Boorn Firii kunis bineensootaa fi simbirroota balaaf saaxilamuun garas geeffamaniif kunuunsa taasisuun bayyanachiisaa fi dahoo kennaafii jira.

Mata dureewwan walitti dhiyaatan