Qormaata cimaa Chaayinaa biyyoota Lixaatti bulchiinsa cimaa fide

Gonfoo harka namaa irra jiru Image copyright Getty Images
Goodayyaa suuraa Kanaafuu, hunduu gonfoo hin ka'atu jechuudha

Namoota mindeessuuf yeroo qormaanni kennamu yaadi isaa nama ga'umsaafi dandeettii hojii sana hojjetu qabu barbaaduudha.

Haa ta'u malee, yaadni akkasi yeroo itti dursi hin kennamiinif ni jira. Yeroo akkanaa wanti murteessaa ta'e eenyun beekta yookiin hiriyyoonni kee eenyu fa'i kan jedhu.

Yoo abbaan kee nama mana ijaaru ta'e ati waa'ee hojii sanaa baruu dandeessa. Namni hojii sanaaf si kaadhimu nama si leenjise ta'u danda'a.

Lafa gurguddaatti garuu kuni rakkoodha.

Bara 1840 hanga 1859'tti Chaarlis Tireveliyaan nama Impaayera Biriitish qabduu maallaqaa ta'un tajaajiluf gorsaa olaanaa ta'e hojjeta ture.

Dandeetti namoota bulchiinsa ummataa jalatti qaxaramanin garuu baay'ee aara ture. Impaayerri Biritish babal'achu isaan walqabatee garuu beekumsaa fi aadaa bakkeewwan addunyaa biroorraa akkatti wantoota haala salphaan keessa bahun danda'amu bareera.

Akkuma Tireveliyaan ragaa bahetti Chaayinaan mataa dhukkubbii isaaf qoricha qabdi ture.

Fakkeenya Bahaa fagoo

Goodayyaa suuraa Qormaanni impaayera Chaayinaa jara Biritish fayyadeera

Jaarraa 7ffaa irraa eegale Chaayinaa keessatti namoonni masaraa mootummaa keessa hojjechuu barbaadan hanga fedhii isaanii wanta hojiin suni barbaadu qabaachuuf dhamahu qabu ture.

Kanaaf immoo jarri Chaayinaa namoonni hojii sana fedhan qormaata keessa bahuu qaban qopheessaniiru.

Kunis 'qormaata impaayeraa' jedhama ture. Namoota baratanif karaatti dafani carraa sadarkaa hojii isaanii guddisan laataafi.

Qormaati kuni osoo hin bari'in eegalee hanga aduun lixxutti ni tura.

Ga'umsa barbaachisan keessaa fakkiiwwan Konfushiyaanii 400,000 qalbiitti qabachuufi 'barreefama kutaa saddeet qabu' yaadachuun barbaachisa.

Isaan alatti qormaanni gochaa akkasumas taaksii fi mala bulchiinsaa of keessaa qaba.

Namoonni kana keessa bahan digirii olaanaa argatu. Namoonni kana argatanis dhibbantaa 1 hanga 2 qofaadha.

Jarri Biritish kanaan waan gammadanif impaayera isaanii bulchuuf akka isaan gargaaru yaadan.

Image copyright Getty Images
Goodayyaa suuraa Qormaanni jalqaba jaarraa 20'tti jijjiiramus qorun itti fufeera. Hojii muraasaaf namoonni heddus ni galmaa'u

Bara 1983, Tireveliyaan piroojektii isaan mootummaa mufachiise booda isa dhagahu eegalan.

Minsitirri faayinaansii dhiyeenya aangootti dhufe, Wiiliyaam Gilaadiston, Tireveliyaan piroppozaala fuula 20 akka qopheessu ajaje.

Tireveliyaan piroppozaala kana keessatti dadhabinaafi bulchiinsi ummataa cimaa akka hin turre kaase. Kanaafis immoo duruma yeroo namoonni mindeeffaman rakkootu jira jedhe waan itti dabalamuu qaban katabe.

Piroppozaalli isaa garuu dafee hin fudhatamne.

Gaafa milkaa'e garuu, sirna namoonni deeggarsa sirnichaaf qabanin osoo hin taane namoonni baratan hojiif akka filataman taasise. Kunis, dargaggoonni barumsaan cimoo ta'an akka filataman godha.

Tireveliyaan fi Gilaadiston hojjettonni barnootaan milkaa'un isaanii hojiif of kennuufi amanamummaa dabala jedhani yaadan.

Namoonni kaan garuu yaada isaa mormu ture. Namni tokko herreegaan waan cimeef waliigaltee iccitii irratti cimaa ta'u dhabuu mala jedhu.

Akka yaada isaanitti, yoo namoonni sirnicha deeggaran yoo mindeeffaman yoo xiqqaate ijoolleen namoota aangoorra jirani amanamoodha.

Aangoo siyaasaallee cimsuuf fayyada. Sababni isaas ijoolleen namoota aangorra jiraniifi kan isaan beekan boodarra nama aangorra jiruf sagalee akka kennan gargaaruu danda'a jechuun amanu.

Dhumarratti

Piroppozaallichi barreeffame waggaa 17 booda hojiirra akka oolu ta'e. Bara 1870, yaadi Tireveliyaan hojiirra ooluu eegale.

Image copyright Getty Images
Goodayyaa suuraa Nama beekun qofti gahaa miti

Kunis Yunaayitid Kingidamitti bulchiinsa ummataa ammayyaaf bu'uura ta'eera.

Hundumaafuu qormaanni ni kennama: ramaddii hojii xiqqaaf salphate guddaaf immoo ni cima.

Kuni hanga yoonaa itti fufeera. Hojimaatni kuni bakkeewwan kaaniifi aadaawwan kaanittillee guddateera.

Yeroo si'anaa hojii argachuuf qormaataafi intarviiwii taasifamun ajaa'ibsifamuu hin qabdan.

Kana jechuun garuu malaanmaltummaan hin jiru jechuu miti.

Mata dureewwan walitti dhiyaatan