Liqaan Chaayinaa Afrikaa gabroomsuuf moo deeggaruuf?

Abiy Ahimad fi Shii Zhiin Piing Image copyright ANDY WONG/AFP/GETTY IMAGES

Chaayinaan ijaarsa bu'uuraalee misoomaa Afrikaaf liqaa Doolaara Ameerikaa biiliyoona 60 qopheessuu pirezedaanti Shii Shiinping himan.

Pirezedaantichi yeroo Kora Afrikaa Chaayinaa eegalanittidha liqaa kana kan ifoomsan.

Qeeqa qaamolee garaagaraan hariiroo Chaayinaan Afrikaa waliin qabdu ilaalchisee ka'uuf, Shiin hojiilee misoomaa biyyoota Afrikaa deeggaruun isaanii dantaa siyaasaa addaa argachuuf akka hin taanee fi hariirichi fayyadamummaa walqixaa biyyoota lameeniirratti akka hundaa'e himan.

Liqaan biyyoonni Afrikaa hojiilee misoomaa adda addaaf jecha Chaayinaarraa argatan sadarkaa deebisuu hin dandeenyerra gahaa jira jechuun ogeeyyiin qeeqanis hedduudha.

Kora kanarratti hirmaachuuf Beejiingitti kan argaman Pireezidantiin Ruwaandaa Pool Kagaameen, dubbii Afrikaan liqaa chaayinaan liqimfamteetti jedhu fudhatama hin qabu jedhan.

Hariiroon Chaayinaa fi Afrikaas fayyadamummaa waliinii irratti kan hundaa'edha jedhan.

Dabalataan hirmaannaa Chaayinaan Afrikaa keessatti qabdu akka biyyattis ta'u gama gahee Afrikaan addunyaa keessatti qabduun olaanaa tahuu himan.

Amma kora kanatti dhimma baanee hariirichi akka itti fufuufi fayyadamummaan keenyas akka dabalu gochuu feena jedhan.

Pireezidantiin Afrikaa Kibbaa Siriil Ramafosaan ammoo ilaalcha sirni koloneeffannaa haaraan Afrikaarratti fe'amaa jira jedhu fudhatama kan hin qabne akka ta'e korri agarsiiftuudha jedhan.

Chaayinaan waggoota 16 bara 2000-2016tti jiru gidduutti biyyoota Afrikaaf liqaa Doolaara Ameerikaa biiliyoona 126 kennitee akka jirtu Inisheetiiviin Qo'annoo Chaayinaa Afrikaa, Yunivarsiitii Joons Hopkiinsi ni hima.

Harki caalaan Maallaqa kanaa ijaarsa riqichootaa, daandiiwwan konkolaataa, buufata doonii fi Isteediyoomiif kan oole yoo ta'u, kaan ammoo hojiilee daran bu'aa hin qabnerra oolera jedhama.

Goodayyaa suuraa Deeggarsa Chaayinaa biyyoota Afrikaa waggaa waggaan kennitu (2000 - 2016tti), biiliyoonaan

Hanga ammaatti kora Chaayinaa Afrikaarratti hirmaachuuf biyyi jila ishee Beejiingitti hin ergine Iswaatiinii yookaan qara Siwaazilaand jedhamuun beekamtu qofa.

Mootummaan Chaayinaa biyyi hariiroo Taayiwaan waliin qabu, Chaayinaa waliinis hariiroo biroo akka qabaatu hin eeyyamu. Sababni isaas Tayiwaan akka biyyasheetti waan ilaaltuuf.

Yeroo hariiroon Ameerikaa fi biyyoota Afrikaa qabbanaa'aa dhufetti Chaayinaan hariirooshee kallattii hundaan cimsuunshee olaantummaa fudhachuuf akka tahes hayyotni ni barreessu.

Ameerikaan bulchiinsa Tiraampi jalatti hariiroo biyyota Afrikaa waliin qabdu waan cimsaa jirtu hin fakkaattu.

Chaayinaan rakkoo hariiroo daldalaa Ameerikaa waliin qabdu furuufis akka buufata daldalaa guddaa tokkootti Afrikaa fayyadamti kan jedhanis jiru.

Korri Afrikaa Ameerikaa, xumuraa bulchiinsa Baaraak Obaamaa gara xumuraa jalatti akka gaggeefames ni yaadatama.

Kora Waltahiinsa Chaayinaa - Afriikaa (FOCAC) kanarrtti irratti hirmaachuuf gara Chaayinaa kan imalan, MM Itoophiyaa Dr. Abiy Ahimad fi jilli isaaniis, pireezidantii biyyattii Xi Jinping dabalatee MM Li Kegiang waliin mari'ataniiru.

Mata dureewwan walitti dhiyaatan

Odeessa kana irratti dabalata