Suuraan 'black hole' yeroo jalqabaaf mul'ate

Black hole Image copyright EHT
Goodayyaa suuraa Suuraa qaawwa duwwaa 'black hole' isa jalqabaa: Gaazii bifa calaqqee qabuun marfamee argama

Qorattoonni hawaa suuraa 'black hole' yeroo jalqabaaf kaasan. 'Black hole' kun gaalaaksii fageenya hedduurratti argaman keessa jira.

Kiilomeetira biiliyoona 40 dheerata-bal'ina dachee dachaa miiliyoona sadi ta'a jechuudha.

Saayintistoonni iddoo akkaan rifaasisaa ittiin jedhan. 'Black hole' kiilomeetira tiriliyoona miiliyoona 500 dachee irraa fagaata.

Kanaafuu ogeeyyiin suuraa kaasan gareedhaan teleskoppii saddeet networkiidhaan addunyaa bakkee garagaraarraa walitti hidhuun suuraasaa kaasuu danda'aniiru.

Teleskoppiiwwan saddeet kanneen wal quunnamsiifamuun suuraa kana kaasan 'Event Horizon Telescope (EHT)' jedhamu.

Yaada haala kanaan suuraa kaasuu kana kan dhiyeesse Yuuniversitii Nezerlaandis Radboud keessa kan barsiisan Pirofeesar Heino Falcke yaada BBC'f kennaniin 'black hole' gaalaaksii MH87 jedhamu keessatti akka argamu ibsan.

"Wanti nuti argine sirnoota soolaarii jiran hundumaa bal'inaan kan caaluudha" jedhan.

"Ulfaatinni isaa kan aduu si'a biilyoona 6.5 ta'a. 'Black hole' isa ulfaatinaan gita hin qabne ta'a jennee yaadna. Wanta guddaa fi sodaachisaa hawaa kana keessatti argamuun gita hin qabneedha''

Akka Pirofeesar Falcke jedhanitti ifi qaawwa kana marsee jiru urjiiwwan biroo biiliyoonaan lakkaawaman irraa kan argamu ni caala waan ta'eef fageenya haganaarraa mul'achuu danda'e.

Qarqarri ykn fiixeen geengoo bifa gurraachaa qabuu kun karaa ittiin gaaziin qaawwa sana keessa ittiin seenuudha, humna harkisaa akkaan guddaa qaba, ifallee sassaabee ofitti galcha.

Image copyright DR JEAN LORRE/SCIENCE PHOTO LIBRARY
Goodayyaa suuraa Qorattoonni hawaa biroon ammoo kun black hole ta'uu ni shakku

Qorattoonni hawaa kanneen biroon garuu argannoo kanarraa shakkii akka qaban dubbachaa jiru.

Kan amma 'black hole' jedhamee gaalaaksii M87 jedhamu irratti mul'ate suuraa sobaati jedhu.

Urjiitu walitti heddummaatee wayita saffisaan sochootu fageenyarraa suuraa akkanaa uuma malee kun 'black hole' ta'uu ni shakkina jedhu.

Black hole maali?

  • Black hole jechuun kutaa duwwaa kan homaa keessatti hin mul'anne, ifallee dabalatee jechuudha.
  • Garuu akka maqaasaa duwwaa osoo hin taane wantoota akkaan gurguddoo ta'an bakka xiqqootti walitti heddummaatanii harkisa hamaa ta'e uuman of keessaa qaba.
  • Black hole sana marsee kan ifee mul'atu 'the event horizon' jedhama. Iddoon kun iddoo bira hin ga'amneedha. Kanaafuu harkisa black hole dandamachuun hin danda'amu.
  • Kun waan bira hin ga'amnedha. Dhumasaa namni arguu hin danda'u.

Suura amma ifa ba'e kana argachuuf saayitistoonni 200 ta'an teleskoppiiwwan networkiidhaan walitti hidhaman gara black hole M87 tti qabuun waggoota kudhaniif sakatta'aa turaniiru

Mata dureewwan walitti dhiyaatan

Odeessa kana irratti dabalata