Gosa tumaa shamarran Oromoo bareedinaaf tumatan

Dubartii tumaa ykn haxaroo babbasaa tumatte Image copyright Ana Bar/Facebook
Goodayyaa suuraa Dubartii tumaa ykn haxaroo babbasaa tumatte

Dubartoonni bareedina ofii eeggachuuf jecha waantoota baay'ee raawwatu. Bareedina eeggachuun kunis fuula, nyaara, rifeensa, irga, qeensa yookiin kutaa qaamaa biraa ta'uu ni danda'a.

Shamarran Oromoos bareedina isaan uumaman qaban irrattii dabalataan of bareechuf kan itti fayyadaman keessaa tokko tumaadha. Tumaan kuni Arsii birratti haxaroo jedhamuun beekama.

Haxaroon harka caalu fuularratti kan tumatamu dha.

Eenyutu tumata?

Haxaroo shamarran umuriin isaanii heerumaaf ga'etu tumata. Kan tumatanis fedhiidhuma isaaniini.

Shamarreen haxaroo tumattee heerumaaf qophii akka taate agarsiisa. Kuni immoo shamarreen heerumaaf qophii hin taanes tumachuu hin dandeettu jechuu miti jedhu Aadde Girjaa Annotaan.

Dubartoonni dahanis haxaroo ykn tumaa ni tumatu jedhu Aaadde Girjaan.

Gosoota haxaroo

Aadaa Arsii biratti haxaroo gosa lamatu jira. Isaanis babbasaa fi niqqisii jedhamu.

Haxaroon niqqisii boqoo lamaan irratti tokko tokko fi areeda irrattis tokko bifa tuqaatiin kan tumataniidha.

Haxaroo babbasaan immoo boqoo fi areedarratti sadi sadii kan tumatan. Kanaafuu, shammarran gosa haxaroo babbasaa tumatan lakkoofsaan tumaa sagal qabaatu jechuudha.

Shamarreen haxaroo tumattee dargaggeeyyii biratti jaalala horatti jedhu addee Girjaan.

Haaluma Kanaan dargageessi tokko shamarree haxaroo tumatte tokko yoo jaalate akkana jedhee sirba;

Goodayyaa keetiin bilaalii,

Keessa kaayii hinaarii

Haxaroo keetiin na ilaali" jedhan.

Yookiin immoo dargaggeessi shamarree haxaroo qabdu tokko yoo hawateefi isaa waliin akka taphattu barbaade akkas jedhaan "haxaroo kee babbasaa, raftee jirtii dammaqsaa", jedhee sirba jedhu Aaddee Girjaan.

Tumaa mormaafi nyaaraa

Godina Horroo Guduruu Wallaggaatti immoo shamarran mormaa fi nyaararratti tumatu.

Aadde Buzaayyoo Bokkeen yeroo ijoollummaa umriin isaanii 13 fa'i ta'u kan tumatan yoo ta'u, sababa tumatanif akkanatti dubbatu.

''Yeroo ijoollummaa bareedumaaf jennee tumanna. Osoo hin heerumin dura bareednee teenya. Yeroo tumannu nu dhukkubuus bareedumaaf jenne obsina.''

Bareedinaaf alatti dhukkuba mormarra ba'u isa isaan 'hinniqqii' jedhanii waaman balleessa jedhamee waan yaadamuuf kan tumatan akka jiranis himu.

Akka isaan jedhanitti, tumaa durba ykn shamarreedha malee dubartoonni heeruman hin tumatan.

Kanaafis, dur dubartoonni qoraattii ykn lilmoodhaan daakuu gurraacha eelee duuba jirun tumatu.

Bakki tumatanis ''Mormarraafi nyaararra. Mormarraas hanga lapheetti kan gadi buusanii tumatan jiru. Sarbaa irrattis sadii sararanii karaa duubaa kan tumatan jiru,'' jechuun ibsu.

Meeshaan kee Miidiyaa taphachiisuu hin danda'u
Tumaa fuularraa amma hafaa jiru

Haa ta'u malee, tumaa mormaa, nyaaraa jedhama malee maqaa biraa hin qabu jedhan.

Yeroo ammaa tumaa akkanaa arganii akka hin beekne kan himan Aadde Buzaayyoon, ijoollee isaanii lama illee hin tumsiisne.

''Ijoolleen koo tumatuu haa hafu ana irraayyuu akka isaan duguugan dhabanii boo'aa jiru,'' jechuun ibsu.

Tumaan akka Aadde Buzaayyoon tumatan hafus ammallee ijoolleen durbaa ilkaan isaanii ni tumatu.

Mata dureewwan walitti dhiyaatan

Odeessa kana irratti dabalata