Jarman mormituun Pirezedaantii Raashiyaa summeeffamuu mirkaneeffadheera jette

Aleeksi Naavaaliinii

Madda suuraa, Reuters

Namni siyaasaa paartii mormituu Raashiyaa Aleeksi Naavaaliinii keemikaala Novichook jedhamuun summeeffamuu isaaf ‘’ragaa qulqulluu’’ mirkaneessu argannerra jette Jarman.

Namni summii kanaan miidhame kun garee warra pirezedaantii Raashiyaa Putiiniin mormanii keessaati.

Chaansilerri Jarman Angeelaa Merkel yaalii ajjeechaa irratti yaalameen miidhamera jedhanii adunyaan deebiif gara Raashiyaa ilaalaa jirti jedhan.

Mr Naavaaliniin ji’a darbe yeroo naannoo Saayibeeriyaa irra xiyyaaraan imalaa ture dhukkubsachuun gara Jarman magaalaa Berliniitti geeffame.

Yeroo sana of wallaaluun akka malee dhukkubsateera. Gareen isaa ammoo ajaja pirezidaanti Viladmir Putiniin summeeffame jechuun komatu. Kiremilin dubbii kana haalteetti. Dubbii himaan Kiremiliin, Jarman odeeffannoo guutuu akka isaaniif qoodduuf gaafate.

Dubbii himaan ministera dhimma alaa Raashiyaa Maariyaa Zaakaarovaan ammoo namni siyaasaa beekaman Raashiyaa kun summii Novichok jedhamuun summeeffamuu ragaaleen deeggaran hin dhiyaanne jedhan. Ragaaleen eessa jiru, foormulaan isaa meerre, yoo xiqqaate odeeffannoon muraasalle eessa jira? Jedhan.

Keemikalli Nivochok jedhamu kanaan dura bara 2018 UK keessatti kan basaasaan Raashiyaa Serge Iskiripalii fi intalli isaa ittiin summeeffamanidha.

Isaan lubbuun oolanis dubartiin UK tokko kanumaan lubbuunshee darbee ture.

UK’n basaasa humna waraanaa Raashiyaatu gochicha raawwate jechuun himatteetti.

Ministeerri Muummee UK, Booris Joonsan waan nama siyaasaa Raashiyaa irratti amma raawwate jedhame ‘’waan nama qaanessu’’ jechuun balaaleffataniiru.

Mootummaan Raashiyaa Mr Naavalini irratti maaltu akka raawwate ibsa kennuu qaba. Haqni akka argamuuf qaamolee idil-adunyaa dhimmicha tumsan waliin hojjennas jechuun Tiwiitera isaanii irratti barreessan.

Jarman maal jette?

Erga mootummaan Jarman qorannoo summeeffamuu Mr Naavaalinii agarsiisu kutaa qorannoo humna waraanaa biyyattii keessatti taasisuun bu’aa isaa ibsitee Angeelaa Merkel ‘’ amma gaaffilee Raashiyaan qofti deebisu qabutu jira’’ jedhan.

‘’ Gariin Mr Naavaalinii callisiisuuf yaalaniiru. Maqaa mootummaa Jarmaniin waan kana cimseen balaaleffadhas’’ jedhan.

Merkel bu’aan qorannichaa Nato fi michuuwwan Gamtaa Awurooppaa kaaniifis qoodameera jedhanii, deebiin madaalawaa tahe ibsa Raashiyaan kennitu irratti hundaa’uun ni murteessina jedhan.

Mootummaan Jarman akka jedhetti bu’aan qorannichaa haadha warra Mr Navaliinii Yuuliyaa Navaliniyaa fi ambaasadara Raashiyaa Jarman jiraniif ibsamera.

Gamtaan Awurooppaa qorannoon iftoomina qabu mootummaa Raashiyaan akka gaggeeffamu barbaada.

‘’ Warri itti gaafatamummaa isaa fudhachuu qaban gara seeraatti dhiyaachuu qabu’’ jedha ibsi kenname.

Manni mare Nageenyaa US summiin shakkame waan baayyee hamaadha’’ jedhe. Hawaasa adunyaa waliin tahuun warren itti gaafatamuu qaban, akka ragaan akeekutti,deeggarsa maallaqaa waan akkasiif oolu irraa kutuun ni hojjenna jedhan dubbii himaan mana marichaa.

Xiinxala: Saaraa Reenisfordi Gabaastuu BBC Mooskoo

Aleeksi Navaliinii maqaa Putin waamuuf sodaatudha. Hojii siyaasaa isaa balleessuu, himataa fi tarkaanfii dhuma hin qabne, hidhaa fi adabbii cicimaan irratti darbaa turuun dhiibbaa akkamii akka uumuu danda’u agarsiisa.

Kana malees qorannoo farra malaammaltummaa pirezidaanti Puutin dabalatee namoota kaan irrattis gaggeessaa tureen namoota baayyee aarseera. Kanaaf namni rakkoo Mr Navaaliinii kana furuu barbaade jira jechuudha. Hakiimonni Raashiyaa ammoo tasa dhukkubsatee kufuu isaa hin ibsine. Kanaaf gareen isaa gara Jarmanitti fudhachuun waan agarsiisu qaba.

Deebiin Kiremlin ammo waanuma barame gochicha haaluu, burjajessuu taha. Dubbii himaan Putin, Mr Naavaaliniin summeeffamaniiru. Akkas taanaan asitti hakiimonni waan akkasii qoratanii waan irratti hin argineef achuma Jarmanitti tahe jechuudha jedhan.

Mr Naavaalinii maaltu mudate?

Mr Naavaliiniin Toomiski irraa gara Moskoo osoo imaluu dhukkubsate. Deeggartootni isaa buufata xiyyaaraa Tomiskitti burcuqqoo shayee isaa keessa summiin buufamera jedhu. Balaliin gara Moskootti taasifamaa ture gara Omiskitti deebi’uun achitti guyyoota sadiif erga yaalamaa turanii gara Jarmanitti geeffaman.

Namni kun pirezidaanti Putin qeequun baayyee beekamu. Akka biyyatti malaammaltummaa irratti nama duula gaggeessu tahanii garee pirezidaanti Putin ‘’walitti qabama hattootaa fi kanneen dhiiga lammiilee Raashiyaa xuuxan’’ jechuun ibsaa turan. Filannoo irratti akka Putinin waliin hin dorgomneef mallaqa qisasera jedhamuun himatamee dhorkame. Gochichi ijaa bahumsadha malee harka keessaa hin qabu jechuun waakkataa turan.

Keemikaalli Novichook maali?

Keemikaalli kun Sooviyeet Raashiyaadhaan bara 1970 fi 1980 keessa kan hojjetame yoo tahu Narvii miidhuun beekama.

Ergaa narvii irraa bahu akka gara maashaa namaatti hin galle dhorkuun qaamni hedduun akka hojii dhaabe namni sun battala of wallaalee kufu godha. Keemikaalli gariin battaluma kan kuffiisan yoo tahu kaan ammoo sekandii 30 hanga daqiiqaa lamaa fudhachuu danda’u.