Lola Tigraay: Qondaala UN sobaa fi odeessaalee dogoggoraa waa'ee Tigraay biroo

  • Peter Mwai
  • BBC Reality Check irraa
Members of the Amhara militia ride in the back of a pick up truck, in Mai Kadra, Ethiopia, on November 21, 2020. - Amharas and Tigrayans were uneasy neighbours before the current fighting, with tension over land sparking violent clashes. That Mai-Kadra is now being run,at least temporarily, by Amharas provides relief to Amharas, even as it deepens Tigrayan fears of occupation. (Photo by EDUARDO SOTERAS / AFP) (Photo by EDUARDO SOTERAS/AFP via Getty Images)

Madda suuraa, AFP

Kaaba Itoophiyaa Naannoo Tigraayitti muddamni ji'ootaan dura eegale ammallee itti fufuun, gabaasaaleen sarbama mirgootaafi kaanis dhagahamaa jiru.

Waraanni piroppogaandaa gama lamaaniinuu miidiyaa hawaasummaarra faca'u, oduuwwan sobaa fi nama dogoggorsan qabateera.

Qondaala sobaa

Miidiyaan mootummaa, Ejensiin Pireesii Itoophiyaa (EPA) akka gabaasetti, qondaalli olaanaa UN duraanii, barreeffamoota dhimma Itoophiyaa deeggaran maxxansaa ture jedha.

Fuulli Facebook EPA maxxansa Twitaraa maqaa George Bolton (@GboltonUN) jedhuun barreeffame deebisee maxxanse -

''Obboo Bolton'' - xiinxalaa siyaasaa fi qondaala UN duraanii jechuun of beeksisa.

Maxxansaalee isaa keessattis hooggansa Tigraayin ''gara-jabeessa'' ittin jechuun balaaleffata, MM Itoophiyaa Badhaasa Noobelii Nagayaa mo'achuu hima; Ameerikaan lola kana keessaa harka akka hin galfannes morma.

Maxxansi walfakkaataanis fuula Facebook EPA Afaanota Amaaraafi Tigree irrattis baheera.

Rakkoon maxxansaaleen kunniin qaban tokko maali jennaan? - namni ''George Bolton'' jedhamu kun lafarra waan jiru miti.

Namni kun piroofaayilii intarneetarraa biroo kan hinqabneefi UN keessa amma dura hojjechuuf ragaan hin argamne.

Suuraan piroofaayilii namni kun itti fayyadamus tasumaa sobadha.

Suuraan walfakkaatu gabaasa qorannoo Financial Times kan waa'ee fuula namaa hubannoo nam-tolcheen (AI) midhaaffamanii hojjetame keessa jira. Suurichi kompiyutaraan kan kalaqame malee, suuraa dhala namaa lafarra jiruu miti.

Boodarras miidiyaan kun maxxansa isaa hunda waa'ee akkawuntii kanaa hunda haqeera ykn buuseera.

Guyyoota muraasa boodas, fuulli Tiwiitaraa kun suuraa piroofaayiliisaa suuraa Barreessaa Olaanaa UN Antooniyoo Guterezitti jijjiire - maqaansaa garuu kanuma durii @GboltonUN jedhuun jira.

Suuraa dogoggorsaa 'bataskaana jijjige' agarsiisu

Lolli Tigraay keessaa waldaalee dabalatee gamooleen hedduun akka barbadaa'aniif sababa ta'eera.

Haatahu malee, suuraan dubartoota lama gamoo jijjige maddii dhaabatanii kadhachaa turaniifi waldaa Tigraay keessaati jechuun haalaan deddeemaa ture, dogoggorsaadha.

Suurichi Tigraay irraa miti.

Qorannoo gabaabaa suuraa kanarratti taasifneen, suurichi Adoolessa 2018 keessatti Facebook irratti kan maxxanfame tahuu bira geenyeerra.

Kunis lola ammaa kanaan dura oggaa tahu, marsariitii Travel Notes jedhamu akka mul'isutti bakki suuraan kun itti kahes, iddoo Adii Keih jedhamtu Ertiraa keessatti argamtudha.

Bataskaanni bakka kan jiru kunis humnoonni Itoophiyaa waggaa 20n dura, 199tti haleellaa gaggeessaniin miidhaa dhaqqabeedha

Kana malees haleellichaan booda viidiyoo waraabameen arganneerra. Gamoon jijjigeefi kan suuraa irratti argamu sirriitti walfakkaata.

Ijoolleen dheebotan kun Tigraay keessa miti

Suuraan kaan qoqqoodamaa ture ammooo daa'imman lama bishaan boora'aa jilbeenfatanii dhugan agarsiisudha.

Suuraa kanas kanneen qoodan haalli Tigraay keessa jiru hammaachuu itti agarsiisuuf qoodaa turan.

Maxxansi Twitaraa tokko ammoo suuraa kana fakkii kaasuun maxxanseera. Suuricha wajjinis ergaawwan deeggarsa Tigraayif qaban maxxanseera.

Sababni fakkii kana kaaseefis namoota Tigraay keessatti beela'aa jiraniif hubannoo uumuudha jedheera.

Garuu suurichi tasumaa Tigraay irraa miti - kan kaafamee turees bara 2019tti naannoo ollaa kan taatee Afaar keessa ture.

Suuraa BBCn mul'isee kanas fuula feesbuuk irraa oggaa tahu, nama Raqiiqi Baqalaa kan kaampaanii soolaarii Itoophiyaa keessa hijjatuun kaafameedha.

Isheenis suuricha kan kaafte tibba ujjummoo bishaanii soolaariin hojjataniif bakkeewwan adda baasuuf gara naannichaa imalteetti Aanaa Baa'iluulii keessatti ture.

'Qorannoo US' hin gaggeeffamne

Guraandhala keessa dhaabni Aminastii Intarnaashinaal gabaasa baaseen, humnoonni Itoophiyaa fi Ertiraa magaalaa Aksumitti sarbama mirgoota namoomaa raawwachuu ifa godhe.

Himata kana mootummoonni Itoophiyaafi Ertiraa kuffisanii turan.

Kana hordofees gaazexaan mootummaa 'Ethiopian Herald' gabaasa dhiyeesseen, gareen qorannoo Ejensii gargaarsaa Ameerikaa kan tahe (USAID) irraa gara magaalaa Aksum imaluun, ''ajjeechaa jedhamerratti bakka awwaalchaa tokkollee akka hin arganneefi maatii namoota du'anii jedhamanii argachuu akka hin dandeenye'' jedha.

Haa tahu malee, USAID garee qoratu gara Aksumitti akka hin ergine hime.

''USAID taatee Aksumitti raawwate jedhamerratti qorannoo gaggeesse hinqabu, garee qorannoos gara bakka sanaa hin ergine,'' jechuun Twitter gubbaatti ibsa baase.