Shimallis Baqqalaa: "Waancaa Afrikaaf ni dabarra jedheen yaada"

Shimallis Baqqalaa taphataa kubbaa miilaa Itoophiyaa

Madda suuraa, Gallo Images

Tapha gulaallii Waancaa Afriikaa Itoophiyaan guyyaa Roobii Madagaaskaar wajjin taphatte irratti hirmaachuuf torbee darbe Masrii irraa gara biyyaa deebi'e.

Taphattoota kubbaa miilaa garee biyyaalessaa Itoophiyaaf hiriiranii taphachuuf carraa hedduu argatan keessaa tokko, Shimallis Baqqalaa.

Dhalootni fi guddinni isaa magaalaa Hawaasaa ganda Korami jedhamtutti yoo ta'u, akkuma ijoollee kaanii Shimallis fi kubbaan miilaa kan walitti michooman mana barnootaa keessatti.

Yeroo boqonnaa mana barnootaatti qabu, qe'eettis yoo deebi'u qo'annaa dura hiriyyoota ganda isaa waliin kubbaa taphachuun dabarsa ture.

Kilabii bulchiinsa magaalaa Hawaasaa keessatti jiruu kubbaa miilaa pirofeeshinaalaa kan eegale Shimallis, waggoota dheeraaf kilaba Qiddus Goorgisiif taphachaa ture.

Wayita ammaa kilaba biyya Masrii 'Misr Lel-Makkasa' jedhamuuf taphataa jira.

Gaaffilee muraasa waa'ee jiruu kubbaa miilaa isaa gaafanne akka armaan gadiitti nuf deebiseera.

Hiree Masriitti taphachuu akkamiin argatte?

Masrii dhaqee akkan taphadhu carraa kan bane Liibiyaa fi Sudaanitti turtii gabaabaa ani qabuu fi Itoophiyaa keessattis sochiin qabaachaa turedha.

Sudaan ji'a jahaaf taphadheera. Garee biyyaalessaa keessatti ji'a lamaaf qophiirra yeroon ture bakka bu'aan koo amma jiru viidiyoowwan akkan erguuf na gaafachaa ture.

Anis turtii koo biyya keessaa fi alaa viidiyoolee agarsiisan ergeef. Yeroo gabaabaafis ta'u biyyaa bahee taphachuun koo waan na gargaares natti fakkaata.

Gara Kilaba Heetroojekt jedhamuutti viidiyoon koo ergamee leenjisaan kilabichaa, keessumaa ammoo leenjisaa itti aanaan kilabichaa caalatti anatti gammaadee ture.

Finfinneerratti tapha Aljeeriyaa waliin taphanerratti argamanii na ilaalan. Lamaaf tokkoon mo'amnus, sochii kootti waan gammadaniif walii mallatteessuu dandeenye jechuudha.

Jiruu kubbaa miilaa piroofeeshinaalii keetiin yeroon gaarii ittiin jettu yoom ture?

Waggaa lama dura turtii Heetroojekti waliin dabarseedha. Jiruu kubbaa miilaa koo keessatti dursaa garee ta'ee hin beekun ture.

Kanaaf yeroon dursaa garee itti turedha. Biyya koon alatti dursaa taphattoota Kilaba kanaa ta'uun koo waan guddaa ture.

Gahumsa garee biyyaalessaa Itoophiyaa akkamiin argite?

Gahumsi garee biyyaalessaa waggaa waggaatti garaa gartummaa qaba. Baran ani deeme kilaboota 18 turan bara kana ammoo 13'tu jira.

Kun gahumsa Garee Biyyaalessaarratti dhiibbaa mataa isaa qaba. Garuu ammoo yeroo ammaa piriimeer Liigiin keenya kallattiin addunyaarratti mul'achuun isaa waan gaarii fida jedheen yaada.

Kubbaan miilaa fi koronaan akkamiin waliin deemaa jira?

Koronaavaayirasiin erga dhufee booda seera baheen yeroo hunda tapha qabaachuu keenya guyyaa lama dura qorannoo taasifna.

Namni koronaa qabu hin taphatu. Kun Masriittis Itoophiyaa ergan dhufees kaniin argedha.

Madda suuraa, SIMON MAINA

Ibsa waa'ee suuraa,

Tapha gulaallii Waancaa Addunyaa Finfinneetti bara 2013 A.L.I Naayaijeeriyaa waliin taphatame irratti

Waancaa Afrikaaf qophaa'aa jirtu. Itoophiyaan ammoo tapha kanarratti erga hirmaattee waggaa sagal darbeera. Gareen amma jiru kan milkaahu sitti fakkaataa?

Eyyeen, Waancaa Afrikaaf ni dabarra jedheen yaada. Torban darbe tapha michoomaa Maalawii waliin taphanne gahumsaan irra aanne.

Taphattootni ciccimoon kilaboota adda addaarraa garee biyyaalessaatti waamamaniiru.

Taphataan hunduu gahumsa gaariirra jira. Akkuma tapha torbee darbee injifanne, Madagaaskaar waliin tapha qabnus ni injifanna.

Kanaafis sababni isaa taphattoota gaarii fi leenjisaa gaarii waan qabnuufi.

Kanaaf kanneen injifannoon yoo goolabne Waancaa Afrikaaf sababni hin dabarreef maaltu jiraree?

Waggaa torba Masriitti yoo taphattu uummaticha akkamiin argatte?

Hiriyyoota lammii Masrii hedduun qaba. Kilabichaan alattis naannootti hiriyoota nan qaba.

Sirriitti wal dubbifna, hiriyyummaa gaarii qabna. Jireenya koo kubbaa miilaarrattis dhiibbaan narra gahe hin jiru.

Dhimma siyaasaa kaafnee hedduu haasofnee hin beeknu.

Madda suuraa, Gallo Images

Ibsa waa'ee suuraa,

"Waancaa Afrikaaf ni dabarra jedheen yaada"

Yeroo hedduu taphattootni Itoophiyaa biyyaa yoo bahan osoo hin milkaahiin dafanii deebi'u. Sababni isaa maali?

Dhimmi xiin-sammuu jireenya kubbaa miilaa keessatti rakkoo ulfaataadha. Kan biraan dandeettii biyyaa fuunee deemnu achitti ol guddisuu barbaachisa.

Akkas ta'uu baannaan gahumsi ni bu'a. Sun ammoo barbaadamummaa kee hir'isa.

Qormaatni xiqqoo fakkaatu kan dhiibbaa guddaa geessisu jira. Fakkeenyaaf taphataan mana isaatti sooraachuu qaba. Animmoo bilcheessuu hin danda'u ture. Qormaata guddaa natti ta'ee ture.

Biyyaas ni yaadda kanaaf nan deebi'a jechaa kan taphatu deebi'eera. Haga hojiif dhufnetti inni guddaan xiinsammuun jabaachuu fi obsa qabaachuudha. Naamusas gaafata.

Piriimiyeer Liigiin Itoophiyaa bu'aan dabalu jiraa?

Amma Piriimiyeer Liigiin kallattiin televiizhiniin darbuun carraa ilaalamuu dabaluun isaa hin oolu. Itoophiyaa keessa taphattootni kennaa kubaa miilaa qaban hedduun jiru.

Kilabootni taphattoota isaanii akka bahanii taphatan jajjabeessuu qabu.

Kilaba qofa osoo hin taane federeeshiniinis gaafatama mataasaa qaba. Federeeshinichi mootummoota waliin ta'ee waan guddaa hojjechuun irraa eegama.

Fakkeenyaaf biyyoonni biroon taphattoota isaaniif viizaa bilisaa waan mijeessaniif dhaqanii yaalu. Hariiroo hedduu horachuu fi biyyoota Afrikaa waliin dubbachuu qaba.

Bara Waancaa Afrikaaf dabartan garichi maaliif dafee laafe? Moo kan dabartaniyyuu akka carraa ture?

Kilabni jabaan dhibuutu garee biyyaalessaa laaffise. Gareen naannolees ta'e Bunnii fi Goorgiis akkaan jaboo turan.

Gareen biyyaalessaa kan ijaarame carraan osoo hin taane jabinaan ture.

Taphattootnis waan xiqqoon gowwomsamna. Injifannoon xiqqoon nu gowwomsa. Biyyootni waancaa addunyaallee deddeebi'anii injifatan akka Jarmanii fi Biraaziil achumaan cimanii itti fufu.