Firaans duguuggaa sanyii Ruwaandaa 'odoo agartuu ija qabatte' jedhe gabaasi

Waxabajjii 1994: Loltoota Fireench hidhattoota Huutuu bira taraa jiran

Madda suuraa, AFP

Ibsa waa'ee suuraa,

Waxabajjii 1994: Loltoota Fireench hidhattoota Huutuu bira taraa jiran

Firaans duguuggaa sanyii Ruwaandaa bara 1994 keessaa "itti gaafatamummaa ulfaataa fi humnaa olii" qabdi jedha gabaasni hayyoota seenaa Fireench.

Garuu ammoo duguuggaa sanyii kana irratti hirmaannaa ykn tumsa Firaans ragaa agarsiisu hin arganne.

Komishiniin ogeeyyii seenaa gabaasa pireezidantii Firaans Imaanu'eel Makirooniif dhiyeesseen, Firaans qophii duguuggaa sanyii kanaa "odoo agartuu ija qabatte" jedhe.

Duguuggaa sanyii fiinxaleeyyiin warra saba Huutuu, warra saba Tuutsii fi warra Huutuu kanneen ilaalcha fiinxaleessummaa hin qabne irratti raawwataniin yoo xiqqaate namoonni 800,000 guyyaa 100 keessatti ajjeefamaniiru.

Gareen hayyoota seenaa kun galmee qondaalota Fireench yeroo sanaa qorate.

Baroota dheeraaf dhimma duguuggaa sanyii kanaarrtti Firaans komachaa kan turte Ruwaandaan gabaasichi simachuu ibsite.

Mootummaan Ruwaandaa gabasichi "duguuggaa sanyii warra Tuutsii irratti raawwatame irratti qoodni Firaans akkam ture kan jedhurratti waliigalteerra gahuuf tarkaanfii barbaachisaadha" jedhe.

Bara 1994 baatilee Eeblaa fi Waxabajjii jidduu wayita duguuggaan sanyii sun raawwatu biyyattii bulchaa kan ture nama saba Huutuu ture.

Booda finciltoonni warra Tuutsii pireezidantii ammaa Pool Kaagaameen hogganamn 'Rwandan Patriotic Front' (RPF) fonqolchaan aangoo qabatan.

Gabaasni amma bahe kun Firaans yeroo sana warra Huutuu biyya bulchaa turan waliin hariiroo qabaachaa turuu mul'ise.

Kunis pireezidant Imaanu'eel Makiroon qorattoonni kun galmee pireezidantii, dippiloomaatotaa, waraanaa fi tikaa yeroo sanii akka qoratan hayyama kennuu hordofeeti.

Namootni 15 pireezidanti Makiroon muudaniin kan qorataman galmeewwan kunneen pireezidantiin Firaans yeroo sanaa Firaansuwaa Mitaraand nama Huutuu yeroos Ruwaandaa bulchaa ture Juvenaal Habiyaarimaanaa waliin hariiroo jabaa qabaachaa akka turan mul'ise.

Duguuggaan sanyii kun Eebla 6 bara 1994 xiyyaarrii Juvenaal Habiyaarimaanaa feetee imalaa turte finciltoota Tuutsiin rukutamte namichi ajjeefamuu hordofeeti kan eegale.

Loltoonni Firaans Waxabajji bara 1994 UNn gara Kibba-Lixa Ruwaandaa bobbaafaman.

Ergamni isaanii wal falmisiisaadha. Zoonii namoomaa kan loltootaan tikfamu labsuun namoota hedduu du'a jalaa baraaranis, deeggarsi isaanii barfatee kan qaqqabe ta'uufi kanneen nama ajjeesaniif dawoo ta'uun qeeqamu loltoonni kunneen.

Namoonni galmee kana qoratan akka walaba ta'an jedhamee namoota amma dura waa'ee Ruwaandaa qorachaa turan miti.

Bara 2015 pireezidantiin Firaans yeroosii Firaansuwaa Ooland galmeewwan kunneen qoratamanii uummataaf ifa akka godhaman waadaa galanii turan.

Haa ta'u malee manni murtii dhimmoota heeraa biyyattii galmeewwan kunneen iccitummaan isaanii eegamee akka turan murteesse.

Mootummaan Ruwaandaa qooda Firaans duguuggaa sanyii kana keessatti qabdu ilaalchisee gabaasa kan ofii isaa akka baasu beeksiseera.