Paakistaan: Ilma mootii UAE fedhii saalaaf simbira baduu geesse adamsu

  • Saaher Baaloch
  • BBC Afaan Urdu
Adamsitoota bara 1980 keessa Abu Daabiirraa dhufan

Madda suuraa, Haji Hanif

Ibsa waa'ee suuraa,

Adamsitoota bara 1980 keessa Abu Daabiirraa dhufan

Bara 1983, qondaaltonni waraanaa lama waajjira dhaabbata konkolaataa kireessu bakka Paasni jedhamu Lixa Paakistaanitti argamutti goran.

Isaan keessaa tokko ''Konkolaataa gaarii qabdaa? Sheekii Arabaa gara Paanjuur geessuu barbaanna?'' jechuun gaafate.

Abbaan qabeenyaas akka qabuufi ilma isaa Haniif jedhamu akka itti agarsiisu itti erge.

Konkolaataan gaafatame ilma mootii Biyyoota Arabaa Gamtoomanii (UAE) jaha keessaa tokko kan ta'an Suroor bin Mohaammad al - Naahiyaaniifi.

Ilmi mootii kuni bakka Panjuur jedhamu kan deemu simbira 'houbara bustards' jedhamtu adamsuufi.

Simbirri kuni immoo baay'inaan xiqqoo yoo taatu, namoonni muraasni foon ishee fedhii saalaa akkasumas gammachuu saalqunnamtii dabala jedhanii amanu.

Sheekichi konkolaataa ilaalaniif jaalate. Kanattis Haniif kan yeroos ganna 31 ture waliin michummaa cimsate.

Yeroo ammaa waggoota 37 booda Haniif namoota masaraa mootummaa UAE irraa waggaa waggaatti gara Paakistaan dhufanii simbira adamsaniif kanneen haala mijeessuuf keessaa tokkodha.

Gosoonni sinbiraa kunniin hanga simbiroo Tarkii jedhamtu geessi. Lakkoofsi isaaniis xiqqaataa jira. Kanaaf, isaan ajjeesuun ammallee dubbii kaasa.

Ta'us, ammallee ispoortiidhaaf adamsamaa jiru.

Kanneen Paakistaan keessa jiraniifi humna cimsatan adamoo dhoksaan waggoota dheeraaf raawwatu kana ni deeggaru.

Biyya galoo galaanaa UAE waliin hariiroo isaanii cimsuuf itti fayyadamu.

Kanneen imala maatii moototaa deeggaran UAE'n hojiifi invastimantii nutti fiddi jedhanii abdatu.

Haa ta'u malee, wanti Paakistaan adamoo kanarraa argattu ifa miti. Kanneen biznasii adamoo keessa jiran jarri maatii moototaa kan adamoo keessa qooda fudhatan gammachuu dhuunfaa isaaniifi jedhu.

Waggaa waggaan baatii Sadaasaafi Guraandhala gidduu Haji Haniif maatii moototaa UAE gara bulchiinsa Balochistaan imalan simata.

Adamoon baranaa osoo hin xumuramiin Haji Haniif qophii adamoo maatii moototaaf taasifamu akka daawwatu BBC affeeree ture.

Madda suuraa, Getty Images

Ibsa waa'ee suuraa,

Foon simbirroo 'houbara' jedhamtu biyyoota Arabaa muraasa biratti fedhii saalaa dammaqsa jedhamee amanana

Barjaan konkolaataa maatii moototaaf qophaa'e kan Paakistaan osoo hin taane kan UAE ofirraa qaba.

Kunis akka Abu Daabi xiqqoo keessaa jiraachu keenya akka yaadannu nu taasise.

Maatiin moototaa adamoof dhufan namoota hedduuf carraa hojii uumaniiru.

Erga waan qaban nu daawwachiisan booda Haji Haniif kan amma umriin isaanii 60 keessa jiru ''bakka keenya jaalattanii'' jedhanii nu gaafatan.

''Akka konkolaataa argatu erga isa gargaarree booda deebi'ee dhufe [ilma mootii]. Bara 1998, abbaan koofi ani sheekichi waan nu amaneef konkolaataa isaa 20 to'achaafi turre.''

Daawwannaan maatii mootichaa namoota naannichaa 35 ta'aniif osoo mootichi adamoof hin dhufin ji'a sadii dura eegalee hojii akka argatan taasiseera.

Kunneen simbirroo leenjisuu, dallaa keessaa bareechuu, uffata miiccuu, qulqulleessuufi konkolaataa eeguu hojjetu.

Namni doqdoqqee qabu kanfalameefi bakka simbirroon adamfamtu jirtu barbaadu ni jira. Kunis, ilmi mootii simbiroo barbaacha akka fagoo hin deemneefi.

Ilmootin dhiiraa Haji Haniif sadanuu yeroo ammaa abbaa isaanii gargaaruuf mindeeffamaniiru.

Paakistaan ifatti miseensota maatii moototaa affeeruu kan jalqabde bara 1973 eegaleeti.

Bara 1989 bulchiinsi naannichaa mootummaa federaalaa Islaamaabaad jiru waliin waliigaluun eeyyama kana akka cimu taasisan.

Kanaanis, bakkeewwan gara garaa UAE, Qataar akkasumas miseensota maatii mootota Sa'udiif qoodaman.

Bara 1970 keessa adamoon simbirroo houbaras jedhamtu torbaniif tura ture. Maatiin moototaa osoo magaalatti hin deebi'in dura simbirroota adamsanii bilcheessanii nyaatu.

Akka kana dura barame taanaan joobiraan simbirroo houbaras jedhamtu akka adamsu ta'a. Akkasumas namoonni dhukaasanii simbira kana adamsu.

Madda suuraa, Haji Hanif

Ibsa waa'ee suuraa,

Yeroo araboonni simbirroo adamsan bilcheessanii nyaatan

Amma garuu sababa adamootiin simbirroo houbaras erga qabamtee booda bakka kanneen adamsan jiranitti joobiraan akka ishee qabu ishee gadhiisu.

Haa ta'u malee, adamoon kuni falmisiisaadha.

Dhaabbanni International Union of the Conservation of Nature (IUCN) jedhamu yeroo ammaa baay'inni simbirroo houbara bustards jedhamtu 50,000 - 100,000 akka tilmaamamu hima.

Yeroo ammaa simbirroo kana galmee kanneen baduurra gahan jedhurras galmesseera.

Barana Paakistaan daawwannaa ilma mootii UAE haalaan eegde. Kunis bara 2020 keessa biyya lammiileen ishee UAE keessa akka hin hojjenne viizaan dhowwameef keessa galuu ishitiini.

Kana jechuun immoo galii hedduu argattu ishee dhabsiisa.

Sheekichi garuu daawwannaafi namoota mindeessuu qofa osoo hin taane bishaan boollaa qotuu, mana barumsaa ijaaruufi kaanis hojjechuun ummata gargaara.