Dhaabbileen walabummaa Pireesiif falman Itoophiyaatii ari'amuu gaazexessaa NYT balaaleffatan

Rippoortara NYT Itoophiyaa Siimoon Maarkis

Madda suuraa, Simon Marks

Dhaabbileen walabummaa Pireesiif falman gaazexessaan 'New York Times' Itoophiyaa taa'ee gabaasu biyyaa ''ari'amuu'' balaaleffatan.

Committee to protect Journalists (CPJ) fi Reporters Without Borders (RSF) ibsa baasaniin, gaazexessaan barruu Newyork Times Itoophiyaa taa'ee taateewwan naannoo Gaanfa Afrikaa gabaasu Simoon Maarkis mootummaa Itoophiyaan biyyaa ari'atamuu isaa balaaleffatan.

Simoon Maarkis twiitara gubbaatti ergaa maxxanseen ''mootummaan Itoophiyaa yeroo waggaa lamaatti siiquuf ergan biyyattii keessaa tureen booda biyyaa na ari'eera'' jedhe.

''Turtii waggaa lamaatti siiquun MM Abiy Ahimad badhaasa Noobeelii yeroo injifatan abdiiwwan hedduu nama ajaa'ibanii turan irraa eegalee hanga waraana sodaachisaa Tigraayitti gabaaseera'' jedhe gaazexessaa Simoon.

Barruun NYT gabaasa dhimma kanarratti baaseen ripppoortarri isaa Finfinnee ture Simoon guyyaa Kamisaa jechuunis Caamsaa 20, 2021 mariidhaaf waamamee, achii booda to'annoo jala oolfamuu gabaase.

Boodas gara buufata xiyyaara geeffamee sa'aa saddeetiif erga tursiifamee booda balalii halkan qixxee sa'aa 6:30'tti ka'uun biyyaa akka bahu godhamuu ibseera.

Simoon maxxansa isaa tiwiitaraan daa'ima isaa dhiiraa waggaa lamaafi saroota isaa lamatti nagaa dhaammachuuf hiree dhorkamuu barreesseera.

''Aanga'oonni Immigireeshinii manatti deebi'ee wantan qabu akka hinfudhanne qofa osoo hin taane, ilma kiyya waggaa lamaa nagaatti jedhee akkan hin dhunganne fi saroota koo lamaanitti nagaa hin dhaamne na dhorkan.''

Gargaartuu Gulaaltuun bulchiinsaa kan tajaajila idila addunyaa barruu Time's Misheel Sliikmaan, ''mootummaan Itoophiyaa manatti deebi'ee huccuufi paaspoortii isaa akka fudhatu carraa dhorkuun gaazexessaa Simoon Maarkisiin akka yakkamaatti to'achuun biyyaa ari'uun yaadessaadha'' jedhan.

''Amanamuummaa filannoo biyyaalessaa gaggeefamuuf jiruuf jecha, aanga'oonni Itoophiyaa yaalii pireesii walabaa afaan cuqqaluurraa boodatti akka jedhan waamicha goona'' jedhan hooggantuun barruu kanaa.

Barruun Times aanga'ootni Itoophiyaa ''Murtee mootummaati deebii jedhuun alatti'' gaazexessaan isaan biyyattii keessa turuuf hayyamni jireenyaa kennameef xumuramuuf ji'oonni shan osoo hafanii biyyaa akka bahu maaliif akka godhan hin ibsinee jedha.

Pirees Sekireetaariin waajjira Ministira Muummee Billanee Siyyuum gaaffiiwwan dhaabbaticharraa dhiyaateef aanga'oota Immigireeshinii akka gaafatan qajeelchuus gabaaseera.

Mootummaan Itoophiyaa dhimma biyyaa ari'amuu gaazexessaa Simoon hanga ammaa waan jedhe hin jiru.

Gaazexessaan Newyork Times walitti bu'iinsa naannoo Tigraay keessatti dhalate irra deddeebiin gabaasa hojjetuun mootummaan Itoophiyaa dhugaa jiru hin gaabsane jechuun qeeqaa ture.

Bitootessa darbes hayyama hojii gaazexessummaa akka hojjetu kenneefii ture haqeera.

Dhaabbileen mirga gaazexessitootaaf falman maal jedhan?

Dhaabbileen walabummaa pireesiifi dhaabataniifi mirga gaazexessitootaaf falman Committee to protect Journalists (CPJ) fi Reporters Without Borders (RSF) ari'amuu gaazexessaa Simoon balaaleffataniiru.

CPJ'n ibsa baaseen Itoophiyaan ''akeekkachiisaafii ibsa gahaa malee Simoon Maarkisiin ari'uun mootummaan odeessa dhimma Tigraay to'achuuf yaalii godhaa jiruufi gabaasaalee qeeqa baataniif obsa dhabuu kan saaxiluudha'' jedheera.

''Mootummaan Ministira Muummee Abiy Ahimad atattamaan ar'iamuu isaarratti ibsa kennee, hayyama hojii gaazexessaa kanaa deebisee filannoo ji'a dhufu gaggeefamu dursee gaazexessitootni biyya keessaa fi idila addunyaa bilisaan hojjechuu mirkaneessuu qaba.''

Dhaabbatni Reporters Without Borders (RSF) gama isaan ibsa baaseen Rippoortara New York Times Simoon Maarkisiin dabalataan kan Biluumbargiis ari'amuun ''naasisaadha'' jedheera.

''Mootummaan Itoophiyaa ittifufiinsaan gaazexessitoota sodaachisuu dhaabuu qabaa'' jedhe. Waggoota keessatti yeroo duraaf Itoophiyaan rippoortara biyya alaa ari'attee kan jedhu ibsi RSF, dhimma kana ilaalchisee AbbaaTaayitaa Biroodkaastii Itoophiyaa dubbisuuf yaalee akka hin milkoofne ibseera.

Gochi kun gaazexessitoota biyyaa fi kan biyya alaaf ergaa hin taane waan qabuu mootummaan murteessaa jijjiiruu qaba jedhan hooggantuun dhaabbatichaa damee Afrikaa. Walabummaa pireesii biyyootaaf sadarkaa kan kaa'u dhaabbatichi Itoophiyaan waggoota sadiif guddina agarsiiftus bara 2021'tti sadarkaa lama gadi buuteetti jedheera.