Ameerikaan qondaalota mootummaa Itoophiyaa irra qoqqoobbii Viizaa kaa'uuf jetti

Baqattoota Itoophiyaa naannoo Tigiraay bahuun kaampii baqattootaa Um Raquba keessatti walitti qabaman, Sudaan kutaa Gedaref keessa, Guraandhala19, 2021

Madda suuraa, HUSSEIN ERY/AFP VIA GETTY IMAGES

Ibsa waa'ee suuraa,

Baqattoota Itoophiyaa naannoo Tigiraay bahuun kaampii baqattootaa Um Raquba keessatti walitti qabaman, Sudaan kutaa Gedaref keessa, Guraandhala19.2021

Bulchiinsi Joo Baayidan lola naannoo Tigiraayiin yakka raawwatameera jedhame hordofuun qondaalota mootummaa Itoophiyaa fi Eertiraa irratti qoqoobbii viizaa kaa'uuf akka jedhu qondaalonniifi miseensotnii kongireensii dhimmicha beekan Imaammata Alaa biyyattiitti himan.

Tarkaanfiin kun erga Kamisa darbe seeneetiin US, 'Resolution' wixinee loltoonni Eertiraa akka bahan, deeggarsi namoomaa akka dhiyaatuuf hulaan banaa tahuufi siyaasa biyya keessaa ilaallatu irratti yaada furmaataa ibsu sagalee guutuun dabarsanii booda dhagahame.

Dhorkaan viizaa kun haala MM Abiy lola naannoo Tigiraay itti ilaalaa jiraniifi yaaddoo dhiyeessii gargaarsa namoomaa naannicha jiru hawwaasni adunyaa qabuuf deebii gahaa kennuu dhabuu isaaniif yaaddoo guddaa qabaachuuf agarsiiftuudha jedhame.

Miseensonni kongireensiifi qondaalonni dhimmicha itti dhiyeenyaan beekan Joo Baayidan karaa biraas MM Abiy irratti dhiibbaa taasisuuf akka karoora qaban himan.

Dhiibbaa eeraman keessaa tokko Ameerikaan deeggarsa humna waraanaa Itoophiyaaf gootu adda kutuu, sagantaalee Baankii Adunyaafi Dhaabbata Maallaqaa Adunyaa biyyicha keessa jiran irrattis xiyyeeffachuu akka tahe ibsa gabaasni kun.

Qondaaloni kunneen akka jedhanitti yakka haleellaa naannoo Tigiraay keessatti raawwate ilaalchisee qondaalota Itoophiyaa yookaan Eertiraa irratti qoqoobbiin darbuu akka danda'u mariin gaggeeffamaa jiraachuu himan. Garuu murtoo xumuraa irra hin gahamne.

Dhorka viizaa kana irratti odeeffannoon nama dhuunfaa uummatatti kan hin beeksifamne yoo tahu, ogeessotni tokko tokko ammoo loltootaafi ajajoota waraanaa Itoophiyaa fi Eertiraatii hanga qondaalota siyaasaa kaaniitti hammachuu akka hin oolle himu.

Eenyufaa irratti xiyyeeffatame isa jedhu ilaalchisee ministerri dhimma Alaa US deebii kenne hin qabu. Akkasumas Imbaasiin Itoophiyaa Waashingitan DC jirus dhimma kana irratti ariitiin yaadnikenne hin jiru.

Aangoo qabatanii ji'a jalqabaa isaaniitti Joo Baayidan MM Abiy waliin marii adda addaa gaggeessuun lolli naannoo Tigiraay akka dhaabbatu, loltootni Eertiraa akka naannicha bahaniifi gargaarsi namoomaa akka dhaqqabuuf gaafataniiru. Baayidan miseensota Seneetii murteessoo jedhanis garasitti mariif ergaa turan.

Erga lolli naannoo Tigiraay keessatti jalqabeen as dhiibbaa Ameerikaan Itoophiyaa irratti gochaa jirtu dabalaa kan dhufe yoo tahu, naannoo Tigiraay keessatti loltootni Itoophiyaa fi Eertiraa lammiilee nagaa irratti haleellaafi yakka waraanaa raawwachuu hin hafne gabaasotni jedhan erga bahaa dhufaniiti.

Dhorkaan viizaa kun hariiroo biyyoota lameenii waggaa dheeraa ture bifa isaa jijjiiruu mala. Bulchiinsi Joo Baayidan erga marii gaggeessanii boodas deebii MM Abiy haalicha ilaalchisuun kennaniin akka yaadda'an hima gabaasni kun.

Mootummaan Itoophiyaa qeeqa qabinsa lolichaa ilaalchisuun irratti ka'aa ture mormuun , loltootni yakka hojjetan itti gaafatamu jedhe. Dhaabbatni Mootummoota Gamtoomanii ammoo qaamonni lolicha keessatti hirmaatan gama hundaanuu yakka waraanaa raawwachuu hin hafne jedhe.

Jimaata darbe Rooyitarsi akka gabaasetti, mootummaan Itoophiyaa loltoota sadii yakka gudeeddii fi ajjeechaa lammiilee nagaa irratti raawwatan jedhe himachuun kaanis qorannoo irra jiru.

Ameerikaan Baha Afrikaa keessatti Itoophiyaa akka michuu ishee yeroo dheeraatti ilaalti, garuu qoqqobbiin viizaa kun imaammatni isaanii kun yeroo jalqabaaf mallattoo jijjiirama imaammataa Finfinnee irraa bahaa jiraachuu eeru taha jedhe Kaameeruun Huudsan, Dippilomaatiin duraanii fi amma Mana Maree Atilaantikitti qondaala nageenyaa kan tahan.

''Kun Gaanfa Afrikaatti jijjiirama istiraateejii guddaadha, biyya fedha Ameerikaa eeguun jalqaba taate irraa gara fedha Ameerikaa irratti rakkoo tahuutti waan deebi'eef,'' jedhan Kaameeruun.

''Kuni jijjirama istiraateejii nuyi barbaanne miti, yeroo dhiyootti dippilomaasiin Ameerikaa waan miidhaa fiduu hin dandeenye hojjechuuf yaalaa jira.''

Wanti biraa maaltu ta'e?

Kamisa darbe ammoo yaadni furmaataa 'Mootummaan Itoophiyaa, TPLF fi qaamoleen kaan' lola Tigraay keessaa akka dhaaban gaafatu, seeneetii Ameerikaan sagalee guutuun ragga'e.

Yaadni furmaataa 'S. Res. 97' jedhamuun beekamu kun qaamoleen kunniin ''mirgoota namoomaa kabajuu, deeggarsi namoomaas danqaa malee akka gahuufi sarbamoonni raawwataman jedhaman qaama walabaan akka qoratamanif tumsa akka godhan'' gaafata.

Sanadni kun yeroo duraatiif ji'a Bitootessaa keessa senaatara paartii Rippabliikaanii kutaa biyyaa Idaahoo bakka bu'an, James E. Risch jedhamaniin dhiyaate.

Sanada kanas senetichatti koree Walitti dhufeenya Biyyoota Alaatiif kan dhiyeessan oggaa tahu, bakka buutonni biroo 17 ta'anis wixinee seeraa kana deeggaruun itti hirmaataniiru.

Lola naannoo Tigiraay keessatti gaggeeffameen tilmaamaan kumaatamootni ajjeefamuun namootni miliyoona 1.7 tahan ammoo biyyuma keessatti qe'ee isaanii irraa buqqa'aniiru.

Kunis rakkoo deeggarsa namoomaa biyyoota ollaa akka Sudaan irratti illee fideera jedha gabaasni kun.