‘Abbaan warraakoo ganna sagal guutuu na hiiku dide’

Rifka Meyer bara hiika gaa'ilaaf ragaa argatte
Ibsa waa'ee suuraa,

Rifka Meyer bara hiika gaa'ilaaf ragaa argatte

Rifkaa Meyer jedhamti. Wayita gaa’ila amantiin dhaabattu umuriin ishee ganna 32 ture.

Waggaa lamaafi walakkaa booda gaa’ila amantiin raawwatamu, kan abbaan warraa ishee hiiku didefi ’chained wife’’ jedhamee Jiwishota amantii Ortodoksii biratti beekamu keessatti danqamteetti.

‘’Abdii kutachiisaafi qophummaatu sitti dhaga’ama’’jechuun BBCtti himte. ‘’Akka waan iyyitee dhaga’amtii dhabuutti sitti dhaga’ama’’jette.

Hiikaa gaa’ilaa amantii argachuuf ganna 10tti dhiyaatu fudhate. Taatullee ishee qofaa hin turre kan gaa’ila keessatti danqame.

Hawaasa Jiwishoota Charedii UK keessaa kan jiraatan keessaa dubartoonni 100 ol ta’an gaa’ila amantii keessatti danqamaniiru jedha, miseensi Paartii Leebar Joonatan Mendelson.

Joonatan gartuu paartileerra namoota kana gargaaruuf hundaa’e keessa jira. ‘’Waanti na naasisu yoo jiraate, ergan dhimma kana kaase namoonni ana qofa gaafatu’’jedhe.

‘’Hawaasa Jiwish keessa jiraadhu dabalatee, dhimmoota kudhanitti lakkaa’amanitu na qaqqabe’’jedhe.

Akka seera Ortodoksii Jewishitti, abbaan warraa haadha warraasaatiif waraqaa ragaa afaan Hibiruutiin‘’get’’jedhamu kennufii qaba.

Kanaan alatti hordoftoonni amantichaa isheen akka gaa’ila keessa turteetti lakka’u, yoo abbaan warraa ishee karaa seera qabeessan hiiktes.

Dubartoonni haala kanaan gaa’ila amantiin raawwatamu keessatti ugguraman ‘’Agunot’’ykn immoo"chained wives"jedhamu.

Aadde Meyer akka jettutti, kana jechuun jaalallee biraa akka qabaattu hin eeyyamamneef. ‘’Gaa’ila keessatti ugguramta.

Namoota kamiyyuu waliin wal quunnamuuf hin yaadne ykn hiriyaa jaalala filachuu ykn jireenya koo gara fulduraatti gara duratti qajeelfachuuf jechuudha.

Sababni isaammoo ilaalchaa tokko malee kana keessatti uggurameera, eessayyu deemuu hin danda’u’’jette.

‘’Waliin haasa’a quubsaafi kana keessattis deeggarsi gahaan hin jiru, Abdii si kutachiisa, qophummaatu sitti dhaga’ama. Adeemsa qophummaati’’jette.

Aadde Meyer magaalaa Landan kan jiraattu wayita ta’u, ragaa hiika’’get’’jedhamu bara darbe argatteetti. Yeroo ammaa kanatti dhaabbata gargaarsaa GETT jedhamu, kan dubartoota rakkoo kan isheen walfakkaatu keessa jiran gargaarti.

Qajeelfamni fooyyeeffame miidhaa mana keessatti dubartootarra qaqqabu ilaallatu’‘get’’ugguruun akka miidhaa mana keessatti qaqqabsiisutti lakkaa’ama jedha.

Yoo to’achuuf ykn immoo amala dirqiisisuu kan qabaatu ta’e, namtichi himatamee balleessan irratti argamnaan ni hidhama.

Barsiistonni amantiiJiwishoota jijjijramni kun dubartoonni qondaaltootatti waa’e jaalalleesaanii durii, kan hiika gaa’ila amantii didusaa akka iyyatan gargaara jedhanii abdatu.

Taatullee federeshiniin mana amantaa Jiwishootaa fi gartuun bakka bu’oota Jiwiish Ortodokisii’’akka seera Jiwishitti eeyyamni hiikaa gaa’elaa humnaan sodaachiisuun, adabbii maallaqa ykn hidhaan doorsisuun kennamu fudhatama hin qabu’’jedhan.

Xalayaa barreessan keessatti’’ Abbaan warraafi haati warraa amma ragaan walhiikuu ‘get’ kennamutti gaa’ila keessa jiru’’jedha.

Federeeshinichi itti dabaluun akka ibsetti, dubartiin kamiyyuu dhorkaa miidhaa mana keessatti dubartootarra qaqqabutti gargaaramte mana murtii Jiwish akka hin sirnaan hin hojjanne harka hidha ,abbaan warraa haala akkasii keessa jirus ifatti dirqisiifameera jedhamee fudhatama’’jedha.

Eli Ispinzer, daarektara mana barnoota yoo ta’u, hawaasa Jiwish Landa jiraan keessaa tokkodha.

Ibsa waa'ee suuraa,

Eli Spitzer

Barsiisonni ykn beektoonni amantii Jiwishoota ‘rabbis’ jedhaman muraasni isaanii dubartiin akkaata seerichatiin hiikaa gaa’ilaaf deeggarsa barbaaddu,‘’adeemsa duubatti deebisuu hin dandeenye eegaluu qabdi’’jedhanii amanuu jedha.

‘’Abbaan warraa kana booda sadarkaa hiikaa gaai’laaf haadha warraasaaf kennuurra hin jiru yoo fedhiin ta’e malee, sababiin isaammoo adabama, waanta barsiisoonni amantaa Jiwish jedhan hiika gaa’ilaa Jiwishiin jedhuun walfaallessa,’’jedha.

Mendelson Jiwish yoo ta,u, akka inni yaadutti garuu seerri amantaa fi seerri amantii alaa jiru walitti hin buune.

Mendelson barsiisonni amantaa iddoo seerichi walitti bu’uu kaasuun duuka maaltu akka jiru gaafate.

‘’Walitti bu’iinsa hin jirre uumuu barbaadu, maaliif akka ta’e hin beeku, akka natti fakkaatutti adeemsicha to’annoo isaaniitin ol ta’uun shakka’’jedhe.

‘’Haala kamuu keessatti wayita amantaa gartuu lakkoofsan muraasa dimokiraasi keessatti jiraatu, walmadaalchisuu qabda, kuni Biriitish, Biritiish bara 2021ffaa ta’uu hubachuu qabu’’jedhe.

Aadde Meyer wayita qajjelfamni miidhaa mana keessatti dubartootarra gahu fooyya’u beektoota amantii Jiwishootaa’rabbis’wajjin hojjachuun barbaachisaa ta’uu himteetti.

‘’Dubaroonni abdii kutannaan itti dhagaame‘’get’’ isaanii argachuuf tarkaanfii danda’an hundaa ni fudhatu‘’jette.

‘’Jireenya isaanii guutuuf dubartoonni gaa’ila keessatti ugguramuun hafeera’’jetti.