ምምሕያሽ ከይዲ መረፃን ምትዕርራያት ፀጥታን ድሕንነትን ብዓይኒ ተንተንቲ

ጠቅላይ ሚንስትር አብይ አህመድ

ስልጣን ካብ ዝሕዙ ገና ክልተ ሰሙን ዘይመልኦም ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ፥ ናብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ኢትዮጵያ ዑደት ብምግባር ህዝባዊ ርክባትን ዘተን ኣብ ምክያድ ይርከቡ።

ፈላማይ ጉዕዘኦም ናብ ሶማል ኢትዮጵያ ዝገበሩ እንትኸውን ቀፂሎም ድማ ናብ ከባብታት ኣምቦን መቐለን ነይሩ።

ቅድሚ ሒደት መዓልታት ድማ ካብ ዝተፈላለዩ ክፍልታት ሕብረሰተብ ምስ ዝተውፃእፅኡ ኣብ ኣዲስ አበባ ሚሊንየም ኣደራሽ ዘተ አካይዶም።

ኣብ ዘረበኦም ንሶም ዝመርሑዎ መንግስቲ ብርክት ዝበሉ መሰረታዊ ምምሕያሻት ከምዝገብር ዘፍለጡ እንትኸውን፤ ካብ መንጎኦም ስርዓት ፍትሒን ከይዲን ሕግታት መረፃን ከምዘመሓይሹ ከምኡድማ ኣብ ፀጥታን ምክልኻል ሃገርን ምትዕርራያት ምግባር ይርከቡዎም።

ኣብዞም ዝተልዓሉ ጉዳያት መሰረት ገይርና ክልተ ዝምልከቶም ተንተንቲ ፖለቲካን ፀጥታን ኣዘራሪብና።

ሃንቀውታ 'ነፃን ፍትሓውን' መረፃ

ቅድም ክብል ብተኸታተሊ ክካየዱ ዝፀንሑ ከይድታት መረፃ ብዙሕ ጥርጣረታትን ነቔፈታትን ክቐርበሎም ፀኒሑ እዩ።

እዚ ከይዲ መረፃ ንምምሕያሽ እቶም ቀዳማይ ሚኒስትር ከምዚ'ዮም ኢሎም።

"ቀፃሊ መረፃ ሓቀኛን ንሕንሕ ዝብርተዐሉን ንምግባር ካብ ብሕዚኡ ተዋዲድና ከም እንሰርሕ ከረጋግፀልኩም ይፈቱ"።

ኣብ ዩኒቨርስቲ ኣዲስ አበባ መምህር ትካል ፌደራሊዝምን ተንታኒ ፖለቲካን መንእሰይ ናሁሰናይ በላይ እዚ አመልኪቱ ሰለስተ መሰረታዊ ብርክታት የልዕል።

እቲ ሓደ፥ ቅድሚ ሓደ መረፃ ምክያዱ ክግበር ይግበኦ ዝበሎ፥ ዝተፈላለዩ ፖለቲካዊ ውድባት ብነፃን ግልፅን ክንቀሳቐስሉን ጎስጓስ ክገብሩን ዝኽእልሉ ጥጡሕ ባይታ ምፍጣር ይምልከት።

እቲ ካልኣይን ወሳንን ዝበሎ ድማ ምሕደራ እቲ ከይዲ መረፃ ቅቡልን ህዝባዊ ተኣማኒነት ክህልዎን ምግባር እዩ።

ከምኡድማ ኣብ መወዳእታ ዝኾነ ተነሓናሒ ውድብ ከቕርቦ ንዝኽእል ጥርዓን ግቡእ ምላሽ ምሃብ ይምልከት።

"ብሓፈሻ" ይብል ናሁሰናይ " ብሓፈሻ እቶም ቀዳማይ ሚኒስትር ዘቕመጡዎ ህዝባዊ ተቐባልነት ዘለዎ ውፅኢት መረፃ ምክያድ ዘኽእል ባይታ ምፍጣር ማለት እዩ" ይብል።

እቶም ቀዳማይ ሚኒስትር እዚ ምቅማጦም ግቡእ ምዃኑ ይዛረብ። ብፍላይ ድማ ህዝባዊ ተቐባልነት ዘለዎም ቅኑዓትን ክኢላታትን ሰባት ዝመርሑዎ መረፃ ቦርድ ምጥያሽ ወዓል ሕደር ዘይበሃሎ ስራሕ ምዃኑ ይኣምን።

ከምኡድማ እዚ ከይዲ መረፃ ካብ መሰረቱ ከመሓየሽ ዝኽእል ሓፈሻዊ ፖለቲካዊን ሕጋዊን ሃዋህው እታ ዓዲ ክዕረ እንተሎ ምኳኑ ወሲኹ ሓቢሩ።

ኩነታት እታ ሃገር ቅድሚ 20 ዓመት ካብ ዝነበረቶ ኣዝዩ ዝተፈለየ ማሕበራዊ ሓቅታት ዝተፈጥረ ምዃኑን ነዚ ዝምጥን ሓድሽ ኣተሓሳስባን ትግበራን ከምዝጠልብ ኣስሚሩሉ።

ምትዕርራያት ፀጥታን ደሕንነትንከ እንታይ ዝጠልብ እዩ ክኸውን?

ብዝተፈላለዩ ተቓወምቲ ውድባትን ከልኦት ፖለቲካዊ አካላትን ምክልኻል ሃገር ብዝምልከት ዝተፈላለዩ ሕቶታት ከቕርቡ ይረአዩ።

ሓደን ቀንዲን ሕተኦም እቲ ትካል ልዕልነት ሓደ ብሄር ሰፊኑዎ ዝብል እንትኸውን እቲ ካሊእ ድማ ካብ ፖለቲካዊ ውግንና ነፃ ኣይኮነን ዝብል እዩ።

እቶም ቀዳማይ ሚኒስትር "ትካላት ፀጥታን ድሕንነትን ካብ ዝኾነ ይኹን ፖሊተካዊ ውግንና ዝፀረዩ ሕገ መንግስትን ልኣላዊነትን ዝሕልዩ፥ ኩርዓትን መመክሕን ሃገር ኮይኖም ክቕፅሉ ክንገብሮም ኢና" ኢሎም።

ዶክተር ኣብይ ኣብዚ ጉዳይ "ምምዕርራያት ክነካይድ ኢና" ዝብል ሓሳብ ንሓላፊ ሓይሊ ኣየር ኢትዮጵያ ነበር፡ ጀነራል አበበ ተክለሃይማኖት (ጆቤ)እንታይ ትርጉም ይህቦም ክንብል ሓቲትናዮም።

እቶም ጀነራል ብሓፈሻ፡ እቶም ቀዳማይ ሚኒስትር ዝረቑሑዎም ሓፈሻዊ ሓሳባት ምምሕያሽ ደጊፎም፥ እዚ ኣብ ፀጥታን ድሕንነትን ዝቐረበ ሓሳብ ድማ በዚ መነፅር ተመልኪቶሞ።

ኣብ ምክልኻል ሃገር ክሳብ ሕዚ ዝተሰርሐ ስራሕ ኣድኒቖም ተበጊሶም።

"ይኹን ምበር ኩላትና ውን እንተኾነ ክንጠርዐሉ ዝፀናሕና ምክልኻል ናይ ሃገር 'ምበር ናይ ሓደ ውድብ ኣይኮነን ዝብል'ዩ" ይብሉ።

እቲ ሰራዊት ካብ መጀመርትኡ 'ፖለቲካዊ ሰራዊት' ስለዝኾነ ከም ብሓድሽ ምትዕርራያት ከምዘድልዮ ይኣምኑ።

"ንባዕልና'ውን ሓዊሱ ንፖለቲካዊ ዕላማ ንሓደ ውድብ ዝተሰለፍና ኢና ነይርና፥ እዚ ክሳብ ሕዚ እቲ ፅልዋታት ኣይገደፎን" ብምባል።

ሕዚ ብሕገ ምንግስቲ መሰረት ጥራሕ ዝሰርሕ 'ፕሮፌሽናል' ክኸውን ምግባር ከምዘድሊ ይዛረቡ።

"ዋና ማእኸሉ እቲ ሕገ መንግስቲ ኾይኑ ፕሮፉሽናል ዓቕሙ እናዓበየ ክኸይድ አለዎ ማለት እዩ" ኢሎም ፥ ቅድሚ ሐዚ ፕሮፌሽናል ኣይነበረን ማለት ከምዘይኮነ ድማ የስምርሉ።

እቲ ታሪኻዊ ኩነታት ዝፈጠሮ እቲ ትካል ተጋሩ ዝበዝሑዎ ከምዝነበረ ዝዛረቡ ጀነራል ኣበበ፥ ነዚ ንመምጥጣን ክሳብ ሕዚ ዝተገብረ ፃዕሪ ፅቡቕ ዝበሃል ከምዝኾነ ተዓዚቦም።

"ቅድም ክብል ጀሚሩ ብሄራዊ ምምጥጣን ንምፍጣር ብዙሕ ስራሕ ተሰሪሑ እዩ። ብዙሕ ትግራዋይ'ውን መስዋእትነት ከፊሉ እዩ፥ ኣብዚ ሐዚ እዋን ሰለስተ ወይ ኣርባዕተ ተጋሩ ጄነራላት እንተሃለዩ 'ምበር ተመጣጢኑ'ዩ። ስለዚ እቲ ሐዚ ዝግበር ምትዕርራይ ንምምጥጣን ዝግበር ኣይክኸውንን" ኢሎም።

ንሶም ከምዝብሉዎ፥ አባላት እቲ ትካል 'ወያናይ ዲሞክራሲ' መምርሒ ክኽተሉ ይግበር ከምዝነበረን እዚ ፖለቲካዊ ውግንና ክተርፍ ከምዘለዎ፥ ንቀዳማይ ሚኒስተር ነበር ኣይተ ሃ/ማርያም ደሳለኝ ብዕሊ ሃቲቶም ምንባሮም ይዛረቡ።

ኣፅጋቢ መልሲ ግን ኣይረኽብኩሉን ይብሉ፥ እቲ ሐዚ ዝቐርበ ዘሎ እቲ ትካል ናይ ምትዕርራይ ሓሳባት ብአወንታዊ ጎኑ ብምርኣይ።