ကချင်ပြည်နယ်နေ့မှာ မနောပွဲကို ဘာလို့ ထည့်မကျင်းပဖြစ်တာလဲ၊ အမေရိကန် တိုက်ခိုက်လို့ အီရတ်ကစစ်သွေးကြွ အနည်းဆုံး ၁၈ ဦးသေဆုံး စတာတွေအပါအဝင် ဒီဇင်ဘာ ၃၀ ရက် မနက်ခင်း ထိပ်တန်းသတင်းများ

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် ZAU RING HPRA
Image caption ၂၀၁၉ ခုနှစ် ကချင်ပြည်နယ်နေ့အခမ်းအနားကို တက်ရောက်လာတဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်

(၁) ကချင်ပြည်နယ်နေ့မှာ မနောပွဲကို ဘာလို့ ထည့်မကျင်းပဖြစ်တာလဲ

နှစ် ၇၀ ကျော်ကျင်းပလာတဲ့ ကချင်ပြည်နယ်နေ့နဲ့ မနောပွဲမှာ မနောအက ကတဲ့အစီအစဉ်နဲ့ မနောပွဲတော် ကို ဒီနှစ်မှာထည့်သွင်းကျင်းပဖို့မရှိတော့ဘူးလို့ ကချင်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအသင်းက ပြောပါတယ်။

ကချင်ပြည်နယ်နေ့မှာ ပွဲတော်အမည်ကို ကချင်ဘာသာနဲ့ ရေးသားတဲ့နေရာမှာ အငြင်းပွား မှုရှိနေ တာကြောင့် မနောပွဲထည့်သွင်းကျင်းပဖို့အစီအစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်တာပါ။

ပွဲတော် ကျင်းပဖို့ ယခင်လိုပဲ ကျင်းပဖို့ အကုန်ပြင်ဆင်ထားပြီးသားဖြစ်ပေမယ့် ပွဲတော်မှာ အသုံးပြုမယ့် အမည်ကိစ္စ အငြင်းပွားမှုကို ညှိနှိုင်းမရတာကြောင့် ခုလို ဖျက်သိမ်းလိုက်တာဖြစ်ပါတယ်။

အဓိကကတော့ ပွဲတော်မှာ အသုံးပြုမယ့် ဆိုင်းဘုတ်မှာ "ကချင်ပြည်နယ်နေ့"၊ "ဂျိန်းဖော့ပြည်နယ်နေ့" ဆိုပြီး ရေးသားဖော်ပြမှုကို ကချင်မျိုးနွယ်စု ခြောက်ခုကြား အငြင်းပွားခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် ZAU RING HPRA
Image caption မနောပွဲတော်မှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ကိုယ်တိုင် မနောအက ကခဲ့ပါတယ်

၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက်မှာ ကချင်ပြည်နယ်တည်ထောင်ခဲ့တဲ့အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် နှစ်စဉ် ကချင် ပြည်နယ်နေ့ နဲ့ မနောပွဲကို မြစ်ကြီးနားမြို့ကမနောကွင်းမှာ ကျင်းပလေ့ရှိပါတယ်။ မနောအကအလှတွေနဲ့ မနော ပွဲတော်ကိုထည့်သွင်းလေ့ရှိပါတယ်။

ဒီပွဲကို အစိုးရကအစဉ်အဆက် ဦးဆောင်ကျင်းပလေ့ရှိတာဖြစ်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်အထိ ပွဲတော်အမည်မှာ ဂျိန်းဖော့ကချင်ပြည်နယ်နေ့ လို့ ကချင်ဘာသာနဲ့ ရေးသားဖော်ပြခဲ့ပေမယ့် ၂၀၁၈ ခုနှစ်မှာတော့ ဂျိန်းဖော့ စာသားမထည့်ဘဲ ကချင်လို့ ရေးသားခဲ့တဲ့အတွက် မကျေနပ်သူတွေက ဆိုင်းဘုတ်ကို မီးရှို့ခဲ့ တဲ့ဖြစ်စဉ်ရှိခဲ့ပါတယ်။

"ဂျိန်းဖော့ဆိုတာ ကချင်မျိုးနွယ်စုထဲက တစ်မျိုးပေါ့။ အားလုံးကို သူက ကိုယ်စားမပြုနိုင်ဘူး။ ဂျိန်းဖော့ မျိုးနွယ်ပဲ ကိုယ်စားပြုတာပေါ့။ ကျန်တဲ့ကချင်ငါးမျိုးကို ကိုယ်စားမပြုနိုင်ဘူးပေါ့။ ကျွန်တော်တို့အချင်းချင်း မပျော်ကြမှာစိုးရိမ်လို့ပါ။ မနှစ်က ပွဲမှာ စာတမ်းမီးရှို့ခံရတာက ဂျိန်းဖောပွဲလို့မရေးလို့ပေါ့။ အဲဒီမှာ ကျွန်တော် တို့ က ဝန်ကြီးချုပ်တောင်းဆိုလို့ ပြန်ရေးပေးလိုက်ပါတယ်" ကချင်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအသင်းအတွင်းရေးမှူး ဦးဖရယ်ခေါလုတ်က ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။

ကချင်မှာ လီဆူ၊ လောဝ်ဝေါ်၊ လချိဒ်၊ ဇိုင်ဝါး၊ ရဝမ်နဲ့ ဂျိန်းဖော့ဆိုပြီး မျိုးနွယ်စုခြောက်ခုရှိပြီး ကချင်ပြည်နယ်နဲ့ ကချင်တိုင်းရင်း သားမျိုးနွယ်စု တွေကြားမှာ ဂျိန်းဖော့ဘာသာစကားက အပြောများတဲ့ စကားတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

အခုလို ကချင်ပြည်နယ်နေ့အခမ်းအနားဖြစ်ပြီး ကချင်တိုင်းရင်းသားတွေရဲ့ ဝိသေသလက္ခဏာတစ်ခုဖြစ်တဲ့ မနောအကကို မထည့်တော့ဘူးလို့ ဆုံးဖြတ်တာဟာ ကချင်ဝိသေသလက္ခဏာတွေ ပျောက်ကွယ်သွားမှာ မစိုးရိမ်ဘူးလားဆိုတဲ့အခါ သူက

"ကချင်တွေရဲ့ ဝိသေသလက္ခဏာကို ကျွန်တော်တို့ တခြားနေရာတွေမှာ တခြားပွဲတွေမှာလည်း လုပ်လို့ရပါတယ်။ ကျန်တဲ့နေရာမှာလည်း ဖော်ထုတ်လို့ ရပါတယ်။ ဒီနှစ်မှာ ဒါမပါဖြစ်လည်း နောက်လာမယ့်ပွဲတွေမှာ အကုန်လုံး စုစုစည်းစည်းနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကို ပြန်ပြီးတော့ ဖော်ထုတ်ဖို့မျှော်လင့်တယ်။ မနော အက မကဖြစ်တဲ့အတွက် စိတ်တော့မကောင်းဘူးပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့မှာလည်း အဆင်သင့်မဖြစ်သေးတဲ့အပိုင်းလေးတွေရှိသေးတော့ နောင်တစ်ချိန်ချိန်မှာ ဖြစ်အောင်ကြိုးစားသွားမယ်လို့ ခံယူပါတယ်"လို့ ဦးဖရယ်ခေါလုတ် ကပြောပါတယ်။

မနောပွဲကို ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ကျင်းပနိုင်ဖို့ ဂျိန်းဖော့အပါအဝင် ကချင်မျိုးနွယ်စုခြောက်ခုကြား ညှိနှိုင်းသွားဖို့ရှိတယ်လို့ သိရပါတယ်။

"အစကတည်းက official နာမည်က ဗမာလို ကချင်ပြည်နည်နေ့ ၊ ကချင်လို Jinghpaw Mungdaw ဖြစ်နေတယ်။ သမိုင်းဝင် official ပြည်နယ်နေ့ နာမည်ကိုက ကွဲနေတာ။ ခတ်အဆက်ဆက်မှာ အသင်းတော်တွေမှာလည်း ဒါကို ငြင်းခုန်ကြတာပါ။ဒါကို ဒီခေတ်မှာ စာပေယဉ် ကျေးမှုအဖွဲ့တွေက consultation(အကြေအလည်ညှိနှိုင်းမှု) ကြေညက်အောင်မလုပ်ဘဲ နာမည်ကို ပြင်ဖို့ ကြိုးစားလေ ကွဲလေဘဲ။ KIO (ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့) ကအခုစာထုတ်ထားတာက official နာမည်ကို အရှိအတိုင်း ၁၉၄၇ version သုံးဖို့ ထုတ်တာပါ။ နာမည်ကို ဘာသာမပြန်ဖို့ပါ။ မကလေ ကချင်တွေ သက်သာလေပဲ။ မနောပွဲမှာ ကုန်ကျငွေကို တခြားတစ်နရာရာမှာ အသုံးပြုသင့်တယ်လို့ပဲ မြင်ပါတယ်။ " လို့ ကချင်တိုင်းရင်းသူ ဒေါ်ခွန်ဂျာက ပြောပါတယ်။

() အမေရိကန် တိုက်ခိုက်လို့ အီရတ်ကစစ်သွေးကြွအနည်းဆုံး ၁၈ ဦးသေဆုံး

အီရန်က ထောက်ပံ့ထားတဲ့ အီရတ်အနောက်ပိုင်းမှာ တပ်စွဲထားတဲ့ စစ်သွေးကြွအဖွဲ့ကို အမေရိကန်က တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာမှာ စစ်သွေးကြွ အနည်းဆုံး ၁၈ ဦး သေဆုံးသွားပါတယ်။

အဲဒီတိုက်ခိုက်မှုမှာ သေဆုံးတဲ့အထဲ ကတာအိုင်ဗစ်ဟက်စကိုလာအဖွဲ့က တပ်မှူးတွေလည်းပါတယ်လို့ အီရတ်လုံခြုံရေးအဖွဲ့တွေက ပြောပါတယ်။

အီရတ်မှာအခြေစိုက်တဲ့အမေရိကန်တပ်တွေကို မကြာခင် က တိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အပေါ် တုံ့ပြန်တဲ့အနေနဲ့ အီရတ်နဲ့ ဆီးရီးယားနိုင်ငံမှာရှိတဲ့ အထက်ပါစစ်သွေးကြွအဖွဲ့တွေရှိတဲ့နေရာ ငါးခုထက်မနည်းကို အမေရိကန်က တိုက်ခိုက်ခဲ့တာဖြစ်တယ်လို့ အမေရိကန်ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ်က ထုတ်ပြန်ပါတယ်။

Image caption အီရတ်နဲ့ ဆီးရီးယားက စစ်သွေးကြွတွေရှိတဲ့နေရာငါးခုကို အမေရိကန်က တိုက်ခိုက်ခဲ့တာပါ။

ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်တဲ့နေရာမှာ လက်နက်တွေထားတဲ့နေရာနဲ့ အမိန့်ပေးထိန်းချုပ်နေတဲ့ အဆောက်အအုံတွေ ပါဝင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အဲဒီတိုက်ခိုက်မှုအပြီး မကြာခင်မှာပဲ အီရတ်နိုင်ငံ၊ ဘဂ္ဂဒက်မြို့မှာ အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့တွေ အခြေစိုက်တဲ့ စခန်းအပြင်ဘက်မှာ ဒုံးလေးခု ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့ပေမယ့်် ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရခဲ့တာမရှိဘူးလို့ဆိုပါတယ်။

အမေရိကန်တစ်ဦးသေဆုံးပြီး တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေအများအပြားသေဆုံးတဲ့အီရတ်မှာဖြစ်ခဲ့တဲ့ တိုက်ခိုက်မှုအပေါ် ကတာအိုင်ဗစ်ဟက်စဘိုလာအဖွဲ့ကို အမေရိကန်က စွပ်စွဲထားပါတယ်။

() နယူးယောက်နဲ့တက္ကဆက်က ဘာသာရေးနဲ့ ဝတ်ပြုဆုတောင်းပွဲနှစ်ခု တိုက်ခိုက်ခံရ

အမေရိကန်၊ နယူးယောက်ပြည်နယ်က ဂျူးဘာသာရေးဆရာတစ်ဦးရဲ့အိမ်မှာ ပွဲတော်ကျင်းပနေစဉ် ဓားနဲ့ တိုက်ခိုက်ခံရမှုကြောင့် လူငါးယောက် ဒဏ်ရာရပြီးနောက် ဂျူးမုန်းတီးရေးဝါဒကို အမေရိကန်တွေ ဆန့်ကျင်ဖို့ သမ္မတ ထရမ့် ကတိုက်တွန်းလိုက်ပါတယ်။

နယူးယောက်မြို့တော်ဝန်ကလည်း ဂျူးမုန်းတီးရေးဝါဒ ပိုအားကောင်းလာလို့ ဖြစ်လာတဲ့ပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းဖို့ လုပ်စရာရှိတာတွေကို အရေးယူဆောင်ရွက်သွားမယ်လို့ ကြေညာပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် Getty Images
Image caption အခင်းဖြစ်ပွားရာ ဂျူးဘာသာရေးဆရာနေအိမ်

တိုက်ခိုက်သူလို့သံသယရှိသူကို ရုံးတင်စစ်ဆေးခဲ့ပြီး လူသတ်ရန် ကြံစည်ကြိုးပမ်းမှု စွပ်စွဲချက် ငါးခုနဲ့ စွဲဆို ထားပါတယ်။

မျက်နှာကို ဖုံးအုပ်ထားတဲ့ ဓားသမားဟာ အခင်းဖြစ်ပွားရာနေအိမ်ထဲကို ဒီဇင်ဘာ ၂၉ ရက် ညက ဓားကိုင် ဝင်လာခဲ့ပြီး လူတွေကို ဓားနဲ့တိုက်ခိုက်ခဲ့တာလို့ မျက်မြင်သက်သေတွေက ပြောပါတယ်။

အဲဒီနောက် ဓားသမားဟာ အခင်းဖြစ်နေအိမ်အနီးနားက ဂျူးဘုရားရှီခိုးကျောင်းထဲ ဝင်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဘုရားကျောင်းထဲက လူတွေက အိမ်တွေဆီက အော်သံတွေကြားကတည်းက ဘုရားကျောင်းကို သော့ပိတ်ထားနိုင်ခဲ့ကြလို့ တစ်စုံတစ်ရာ တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရတာမရှိဘူးလို့ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေကပြောပါတယ်။

ဒါ့အပြင် အမေရိကန် တက္ကဆက်ပြည်နယ်မှာရှိတဲ့ ခရစ်ယာန်ဘုရားရှီခိုးကျောင်းတစ်ခုကိုလည်း သေနတ် သမားတစ်ဦးက တိုက်ခိုက်ခဲ့လို့ လူ နှစ်ဦးသေဆုံးသွားပါတယ်။

Image caption အင်္ကျီအမည်းဝတ်ထားတဲ့သေနတ်သမားဟာ ပစ်ခတ်မှုမဖြစ်မီ သေနတ်ထုတ်ချိန်ထားတာကို လိုက်ဖ်လွှင့်တဲ့အပိုင်းကနေ ဖမ်းယူထားတာဖြစ်ပါတယ်။

သေနတ်သမားကိုလည်း ဘုရားဝတ်ပြုဖို့ လာတဲ့သူတွေက ပစ်ခတ်လို့ သေဆုံးသွားတယ်လို့ ပြည်နယ်တာဝန်ရှိသူတွေကပြောပါတယ်။ ဘာကြောင့်ပစ်ခတ်မှုဖြစ်တာလဲဆိုတာကို အက်ဖ်ဘီအိုင်နဲ့ တက္ကဆတ် လူထုလုံခြုံရေးဌာနက စစ်ဆေးနေပါတယ်။