စံပယ်နဲ့ နှင်းဆီ၊ ဂျပ်စမင်နဲ့ရို့စ်၊ အမည်မှာ ဘာပါသလဲ

burma ဓာတ်ပုံ မူပိုင် DEA / G. WRIGHT
Image caption ရန်ကုန်က အနောက်တိုင်းဟန် တရားရုံးချုပ် အဆောက်အအုံ

မြန်မာနိုင်ငံမှာ အင်္ဂလိပ်လို မှည့်တဲ့နာမည်တွေ တချိန်က ခေတ်စားခဲ့ဖူးပြီး ပြန်လည် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပါတယ်။ အခု ဒီလိုနာမည်မှည့်သူတွေ ရန်ကုန်နဲ့ မြို့ကြီးတချို့မှာ ပြန်တွေ့နေရပြီး အများအားဖြင့် ပြည်ပနဲ့ အဆက်အသွယ် များသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

ဘာကြောင့် ဒီနာမည်တွေ ပြန်ခေတ်စားရသလဲ၊ ဘာကြောင့် ပျောက်သွားခဲ့သလဲ။ ဒါတွေအရင်းခံက နိုင်ငံရေးနဲ့ ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးမှုတွေကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။

ဗြိတိသျှ သိမ်းပိုက်မှု မတိုင်ခင်က တလုံးတည်း နာမည်မှည့်တာတွေ ခေတ်စားခဲ့တဲ့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ အနောက်တိုင်းနာမည်မှည့်ရတဲ့ စာသင်ကျောင်းတွေ တည်ထောင်လာပြီးနောက် ဒီလိုနာမည်တွေ ပေါ်လာတာပါ။

အစောပိုင်းခေတ်မှာ ခရစ်ယာန်နာမည်နဲ့ မျိုးရိုးနာမည် နှစ်ခုစလုံးကို အင်္ဂလိပ်လို ပေးရတဲ့ ခေတ်ရှိခဲ့ဖူးတယ်လို့ ဒေါ်မီမီခိုင်ရဲ့ မြန်မာမိသားစု စာအုပ်မှာ ဖော်ပြပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဆာပေါ်ထွန်း စတဲ့ အစောပိုင်း ပညာတတ်တွေမှာ အင်္ဂလိပ်နာမည် အပြည့်အစုံ ရှိခဲ့ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် Wikicommon
Image caption အိန္ဒိယ ဘုရင်ခံချုပ်ကောင်စီဝင် လော့ဒ်မက္ကောလေး

ဒါကလည်း အိန္ဒိယကို ဗြိတိသျှ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အင်္ဂလိပ်လို တွေးခေါ်စဉ်းစားနိုင်တဲ့ တိုင်းရင်းလူတန်းစားတရပ် မွေးထုတ်ပေးရမယ် ဆိုတဲ့ လော့ဒ်မက္ကောလေးရဲ့ ပညာရေး မူထွက်ပေါ်လာတဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မှုတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ပြီး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုတွေ ရောက်ရှိလာပြီးနောက် ဘာသာကူးပြောင်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။

လန်ဒန်မှာ ၂ဝ ရာစုဆန်းက တည်ထောင်တဲ့ မြန်မာကလပ်မှာ အသင်းဝင်တွေကို ကြည့်ရင် ကားရိုးလ်မောင်တင် လို အင်္ဂလိပ်နာမည်မျိုး တွေ့ရသလို မောင်မောင်အုန်းခိုင်၊ သိန်းမောင်အုန်းခိုင် စတဲ့ အဖေနာမည် နောက်မှာမှည့်တဲ့ နာမည်မျိုးတွေ တွေ့နေရပါပြီ။

ဒါကြောင့် ပါဠိပါမောက္ခ မောင်တင်ဟာ လန်ဒန်က ပြန်လာပြီးနောက် ဖခင်နာမည် ဦးဘေကို ရှေ့က ထည့်ပြီး ဘေမောင်တင်၊ ဖေမောင်တင်လို့ဖြစ်လာပါတယ်။

မြန်မာအမည်မှာ ရှေ့က မစ္စတာ မစ္စစ်ထည့်တဲ့ ဓလေ့ကို သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းစတဲ့ မျိုးချစ် စာရေးဆရာတွေက ၁၉၁ဝ ကျော်မှာ တိမ်ကောအောင် တိုက်ဖျက်ခဲ့လို့ ဦးဒေါ်မောင်မ ယဉ်ကျေးမှုက ကျန်ရစ်ခဲ့ပါတယ်။

တခါ သာသနာပြုကျောင်းတက်တိုင်း အင်္ဂလိပ်နာမည် မှည့်ရတယ် ဆိုတာကို ဆန့်ကျင်ပြီး သားကို ဂျာမန်နာမည်မှည့်တဲ့ ရှေ့နေကြီးတယောက် ရှိခဲ့ပါတယ်။

ရန်ကုန်က ဒေါက်တာမောင်သိန်းက သူ့သားကို ဟစ်တလာသိန်းလို့ မှည့်တာကို ကျောင်းအုပ်က သဘောမတူပေမယ့် ဦးသိန်းရဲ့ အကျပ်ကိုင်မှုကြောင့် လက်ခံခဲ့ရပါတယ်။

အဖေ နာမည်မလှလို့ အိုင်းရင်းကြွက်နီ၊ ဘက်တီဂွတို စတဲ့ ကြံကြံဖန်ဖန် နာမည်တွေ ပေါ်လာကြောင်း ဒေါ်ကြန်က ခေတ်အဆက်ဆက် မြန်မာအမျိုးသမီးတွေရဲ့ အမည်အကြောင်းမှာ ရေးခဲ့ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် Ma Khin Cafe'
Image caption ဆာဝီလျံကားတို့ ဇနီးမောင်နှံ

နောက်ပြီး မြန်မာမဟုတ်တဲ့သူနဲ့ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုတွေကြောင့် နာမည်တွေ ပြောင်းတာလည်း ရှိပါတယ်။

အင်္ဂလိပ်လူမျိုး တရားဝန်ကြီး ဆာဝီလျံကားနဲ့ ယူတဲ့ မြန်မာအမျိုးသမီး မခင်က လေဒီ မခင်ကား ဖြစ်လာပြီး သူတို့သမီးကတော့ ဂါးထရုစ်ကား ဖြစ်ပါတယ်။ နောက်ပိုင်း မြန်မာအမျိုးသား ဦးခင်ဇော်နဲ့ယူတော့ ဂါးထရုစ်ခင်ဇော်လို့ သိကြပါတယ်။

တဘက်မှာလည်း ငယ်စဉ်က ကျောင်းနေစဉ်မှာ အင်္ဂလိပ်နာမည်နဲ့ သိပေမယ့် ကြီးလာတဲ့အခါ မြန်မာနာမည် ပြန်ယူသူတွေ ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပထမဆုံး မြန်မာ ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးနှစ်ယောက်ရဲ့ သမီးတွေ ဖြစ်တဲ့ အေမီခင်နဲ့ မစ္စမေအောင် ခေါ် မေတို့ကို ဒေါ်ခင်ခင်အေးနဲ့ ဒေါ်မြစိန် အဖြစ် လူသိများပါတယ်။

တချို့ကတော့ မြန်မာထဲက ပထမဆုံး ဆေးမင်းကြီး ဖြစ်တဲ့ ဒေါက်တာ အဲလ်ဖရက်ဘသော်လို အင်္ဂလိပ်နာမည်ပဲ တသက်လုံး ဆက်ယူသွားတာ ရှိပါတယ်။

ဗြိတိသျှခေတ်မှာ နိုင်ငံခြားသားတွေနဲ့ ဆက်ဆံရတဲ့အခါ သူတို့အခေါ်ကိုလိုက်ပြီး ပြောင်းသွားတဲ့ မြန်မာနာမည်တွေလည်း ရှိပါတယ်။ ညောင်တုန်းသား ဦးဘဒွန်းဟာ နာမည်ကို Dunn လို့ ပေါင်းတဲ့အတွက် ဒန်းလို့ ခေါ်ကြရင်းနဲ့ လွှတ်တော်အတွင်းဝန် ဦးဘဒန်း၊ အန်ကယ်ဒန်း ဆိုတဲ့ နာမည်နဲ့ ထင်ရှားခဲ့ပါတယ်။

ဂဠုန်ဦးစောရဲ့ညီ ဦးမောင်မောင်ကြီးဟာလည်း လန်ဒန်မှာနေရင်း ဦးမောင်မောင်ဂျိုင်း ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် Sao Khai Mong
Image caption ဒေါ်မီမီခိုင်နဲ့ ဒိုရာသန်းဧ

အနုပညာလောကမှာလည်း အနောက်တိုင်းသံတွေ ဝင်လာပြီးနောက် သီချင်းတခေတ်ပြောင်းခဲ့သလို အနောက်နာမည်နဲ့ အဆိုတော်တွေ ရှိလာပါတယ်။

၁၉၃ဝ ကျော်မှာ ဘိလပ်ပြန်သန်းခေါ် ဒိုရာသန်းဧရဲ့ သီချင်းတွေ ခေတ်စားလာပါတယ်။ အနောက်တိုင်းပုံစံ သီချင်းတွေကို အနောက်တိုင်းသံဝဲဝဲနဲ့ ဆိုတဲ့ပုံစံလည်း ပေါ်လာပြီး မဂျိုးဖြူ၊ မောင်ဘအောင်၊ မောနင်းတင်တင်၊ ဂျော်နီ၊ မအလီ စတဲ့ အဆိုတော်တွေရဲ့ တုန်တုန်ဝဲဝဲသီချင်းတွေ ထွက်လာပါတယ်။

သီချင်းနာမည်ကို အင်္ဂလိပ်လို ပေးတာတွေ ရှိခဲ့ပြီး ဒင်းနားပါတီ တီးပါတီ အိုင်လပ်ဖ်ယူ မိုင်လပ်ဖ်အစ်နော့ဖော်ဆေး မောနင်းဂလိုရီဂွတ်နိုက်ဒါလင် မိုင်ဒီးယားရက်စ် စတဲ့တေးတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် Yarpyae
Image caption ကာယဗလနဲ့ နိုင်ငံသစ်ဆောက်ဖို့ လှုံ့ဆော်

တဘက်ကလည်း ဒီလို အနောက်တိုင်းဆန်သူတွေကို ကဲ့ရဲ့ သရော်တာတွေ ရှိပါတယ်။ ကိုလိုနီ ပြုမှုကို ဆန့်ကျင်တဲ့ အမျိုးသားရေး ဝါဒီတွေအတွက် ကိုလိုနီရေစီးနဲ့ ပါလာတဲ့ အနောက်တိုင်းဆန်မှုဟာ ပစ်မှတ်တခု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

ဦးဖိုးကျားရဲ့ ရိုစီခင်တင့်ထူး ဝတ္ထုနဲ့ မိတဆိုးရှင်ပြု ဝတ္ထုထဲက မေရီသန်းကြည်တင့်လှ၊ လူစီထိပ်ခေါင်တင်မေမမ စတဲ့ ခေတ်မီနာမည်ပိုင်ရှင်တွေရဲ့ နေပုံထိုင်ပုံဟာ မြန်မာယဉ်ကျေးမှုနဲ့ မညီဆိုတဲ့ အမြင်နဲ့ ပြစ်တင်ခံရတတ်ပါတယ်။

မြို့သူတွေ အပျော်အပါးလိုက်စားပြီး ကျန်းမာရေး ချူချာတာကို အသုဘကမ္မဋ္ဌာန်းရုပ်ကို လိမ်းခြယ်ထားတာနဲ့တူတယ်လို့ ဦးဖိုးကျားကရေးပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီလို နာမည်ပိုင်ရှင်တွေကလည်း ဦးဖိုးကျားဝတ္ထုတွေထက် အင်္ဂလိပ်ဝတ္ထုတွေကို ပိုဖတ်ကြပါတယ်။

ဦးဖိုးကျားဟာ အမျိုးသားဖြစ်တဲ့အတွက် အမျိုးသမီးတွေကို သားကောင်းမိခင် ဖြစ်စေလိုတဲ့ ဖိုအမျိုးသားရေးအမြင်လည်းရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် တုတ်ခိုင် သန်မာတဲ့ ကောက်စိုက်သမတွေရဲ့ ထူထူထဲထဲ ဝတ်ဆင်တဲ့အလေ့ကို သူချီးမွမ်းပါတယ်။

အနောက်တိုင်းဆန်တဲ့ မြို့သူတွေရဲ့ ကြက်တောင်ရိုက်၊ ရေကူး စတဲ့ အားကစားလုပ်တာတွေကိုတော့ ကလက်တက်တက်နိုင်တဲ့ အပြုအမူအဖြစ် ဦးဖိုးကျားလို မြန်မာစာရေးဆရာတွေက ရှုမြင်တတ်ပါတယ်။

ဒီအမြင်ကို မဟာဆွေနဲ့ နောက်ပိုင်း စာရေးဆရာတွေခေတ်ကျမှ တွန်းလှန်ခဲ့ကြပြီး အမျိုးသမီးတွေ ကာယဗလလိုက်စားဖို့ လှုပ်ရှားမှုတွေ ရှိလာပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် John Springer Collection
Image caption ရေကူးမင်းသမီး အက်စသာဝီလျံ

စစ်ပြီးခေတ်မှာတော့ စစ်အတွင်းမှာ ခေတ္တတိမ်မြုပ်သွားတဲ့ အနောက်တိုင်း ယဉ်ကျေးမှုတွေ ပြန်ပေါ်လာသလို အမေရိကန်ဆန်တဲ့ နာမည်မှည့်တာတွေ ရှိလာပါတယ်။

အဲဒီခေတ်က မြန်မာပြည်မှာ နာမည်ကြီးတဲ့ ဟောလီးဝုဒ် မင်းသားမင်းသမီးနာမည်တွေ ယူမှည့်တာတွေလည်း ရှိလို့ ဂရေဂရီ၊ အက်စသာ၊တိုနီ၊ ဒက်ဘရာ စတဲ့ နာမည်တွေ ပေါ်လာပါတယ်။

စစ်မဖြစ်ခင်က အမျိုးသားရေး လှုပ်ရှားမှုနဲ့ ခေါင်းဆောင်နေရာရလာတဲ့ လူငယ်တွေလည်း အစိုးရဖွဲ့ပြီး အာဏာရလာကြပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ သူတို့ထဲက အများစုရဲ့ သားသမီးတွေကိုလည်း အမျိုးသားကျောင်းတွေမှာ မထားဘဲ သူတို့အပြစ်တင်ခဲ့တဲ့ ဥရောပပုံစံ သာသနာပြု ကျောင်းတွေမှာပဲ ထားကြပါတယ်။

Image caption ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် မက်သဒစ်ကျောင်းသူဘဝ

ဒီထဲမှာ အင်္ဂလိပ်နာမည် မယူတဲ့ မိသားစုဆိုလို့ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းနဲ့ ဦးကျော်ငြိမ်း မိသားစုကို တွေ့ရပါတယ်။

ဒီအင်္ဂလိပ်ကျောင်းတွေကို ၁၉၆၄ ပြည်သူပိုင်သိမ်းပြီးနောက် ဖျက်သိမ်းပြီး အစိုးရကျောင်းပုံစံ ပြောင်းခဲ့သလို အင်္ဂလိပ်နာမည် မှည့်ခေါ်တာတွေကိုလည်း မြန်မာနာမည် ပြောင်းစေခဲ့ပါတယ်။

ဒီထဲက နာမည်မပြောင်းဘဲ ကျန်သူတချို့လည်း ရှိပါတယ်။ ဒေါက်ဂလပ်ခင်လှိုင်၊ ပန်ဒိုရာအောင်ကြီး၊ ကက်သရင်းဗသိုက်၊ ယူဂျနီဖြူအေးသွင် စတဲ့သူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ထဲက နာမည်မပြောင်းသူတွေ ရှိသလို ပြည်ပထွက်သွားလို့ မပြောင်းဘဲ နာမည်ဟောင်းကို ဆက်သုံးတာတွေလည်း ရှိပါတယ်။

ဒီထဲက ထင်ရှားသူတွေကတော့ အင်္ဂလိပ် စာရေးကြတဲ့ ဝင်ဒီလောရုံ၊ ပါစကယ်ခူးသွယ် စတဲ့သူတွေပါ။

''ကျွန်တော် ဂျော်နီ၊ သရီးဒီကြောင့်

အမ်စီ ကို ရောက်ခဲ့တယ်။''

စတဲ့ တင်မိုးရဲ့ ဒေါက်တာဂျော်နီ ကဗျာ ကတော့ ခေတ်ဟောင်းက အင်္ဂလိပ်နာမည်တွေ ဆက်ခေါ်ကြတဲ့ လူတန်းစားကို လှောင်တဲ့ ကဗျာ ဖြစ်ပါတယ်။ တင်မိုးရဲ့ အရေးအသားမျိုးကို လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်ထုတ် မီဒီယာတွေမှာ တွေ့ရလေ့ ရှိပြီး ဦးဖိုးကျားခေတ်က လှောင်ပြောင်မှုမျိုးကို ဆိုရှယ်လစ်အမြင်နဲ့ ထပ်ဆင့် ထိုးစစ်ဆင်သလို ရှိပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် Franco Origlia
Image caption ကာဒီနယ် ရဟန်းအမတ်ကြီး ချားလ်စ်မောင်ဘို

တကယ်တော့ မြန်မာပြည်မှာ အနောက်တိုင်းနာမည်မှည့်တဲ့ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ပေါ်တူဂီအနွယ်တွေ နေတာ နှစ်ရာနဲ့ချီ ရှိနေပြီး အနောက်တိုင်းနာမည်တွေ ဆက်မှည့်ကြဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်က ပြင်သစ်စစ်သားတယောက် လာအမှုထမ်းတာကို ပေတလူမိလတ်လို့ ခေါ်ကြပြီး ပြဲဒီမိလာ့ဒ်လို့ ပြင်သစ်လို ခေါ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

နောက် တောင်ပေါ်ဒေသတွေမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် အများအပြား နေထိုင်တာမို့ နော်အမ္မလီ၊ စောဂျွန်ဆင်စတဲ့ နာမည်တွေလည်း တွေ့ရပါတယ်။

၂ဝဝဝ ပြည့်လွန်နှစ်တွေမှာ ပြည်ပထွက်ပြီး ပညာသင်သူတွေ များလာသလို ရန်ကုန်၊ မန္တလေးမှာ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကျောင်းတွေ ပေါ်လာတာမို့ အင်္ဂလိပ်နာမည် မှည့်တာတွေ ပြန်တွေ့ရပါတယ်။

၂ဝ၁၂ နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲနောက်မှာ နိုင်ငံခြားနဲ့ စီးပွားရေး အဆက်အသွယ် ပိုများလာပြီးနောက် အနောက်တိုင်းနာမည်နဲ့ မြန်မာလူမျိုးတွေကို ပိုတွေ့လာရပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် JEWEL SAMAD
Image caption ဒုတိယ သမ္မတ ဟင်နရီဗန်ထီးယူ

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် လက်ထက် ချင်းလူမျိုး ဟင်နရီဗန်ထီးယူကို ဒုတိယသမ္မတ ခန့်ခဲ့တဲ့အတွက် အနောက်တိုင်း နာမည်ပါသူကို အစိုးရထဲမှာ ပြန်တွေ့လာရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဖဆပလခေတ်က ပညာရေး ဝန်ကြီး ဦးသန်းအောင်ဟာ အင်္ဂလိပ်မြန်မာကပြားဖြစ်လို့ မစ္စတာ ရေးဗားလို့လည်း သိကြပါတယ်။

ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့နဲ့အတူ ကျဆုံးခဲ့တဲ့ ဦးအုန်းမောင်ဟာ အဖေနာမည်ယူပြီး မစ္စတာ ထရပ်ဝိန်လို့ မှည့်ခေါ်ရင် သူ့ကို အာဇာနည်အဖြစ် ကြည်ဖြူကြပါ့မလား စဉ်းစားစရာ ရှိပါတယ်။

နာမည်မှာ ဘာပါတာမှတ်လို့ ဆိုပေမယ့် နာမည်တွေကလည်း လူတွေရဲ့ စိတ်ခံစားမှုနဲ့ တိုက်ရိုက် ဆက်စပ်နေပါတယ်။

နောက် အင်တာနက်ခေတ်မှာ အသက်ကြီးပိုင်း မြန်မာ တချို့ဟာ ငယ်ငယ်က အနောက်တိုင်းနာမည်တွေ သုံးပြီး လူမှုကွန်ရက်တွေမှာ ကျင်လည်နေကြတာကို တွေ့ရပြန်ပါတယ်။

အနှစ် ၅ဝ ကျော် ပိတ်ပင်ခံရတဲ့ နာမည်တွေကို ပြန်သုံးရင်း လွတ်လပ်စွာ နာမည်မှည့်ခွင့်ကို ကျင့်သုံးကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဖေနာမည်ကို နောက်ထည့်မှည့်တဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကတော့ မြန်မာပြည်မှာ အသားကျနေပြီလို့ ဆိုနိုင်ပြီး မိဘနှစ်ပါးလုံး နာမည်ကို ရှေ့နောက်ညှပ် ထည့်တဲ့ အမည်တွေလည်းတွေ့နေရပါပြီ။