ရောဘတ် မူဂါဘီ - လွတ်လပ်ရေးခေါင်းဆောင်လား အာဏာရှင်လား

ရောဘတ်မူဂါဘီ၊ ဇင်ဘာဘွေ၊ အာဏာရှင် ဓာတ်ပုံ မူပိုင် AFP
Image caption လူနည်းစု လူဖြူအစိုးရ လက်အောက်ကနေ ဇင်ဘာဘွေ လွတ်လပ်ရေးရအောင် မူဂါဘီ ဦးဆောင်

ရောဘတ် ဂေဘရီယယ်လ် မူဂါဘီအပေါ် ကမ္ဘာတဝန်းက သဘောထားအမြင် အမျိုးမျိုး ရှိကြပါတယ်။

တချို့ကတော့ သူဟာ လူမဆန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်မှုနဲ့ ထောင်ထဲမှာ အသက်ဆုံးခန်း တိုင်သင့်တဲ့ ယုတ်မာတဲ့ အာဏာရှင်တစ်ဦးအဖြစ် ရှုမြင်ကြပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ တချို့ကတော့ သူဟာ လူဖြူလူမည်း ခွဲခြားဆက်ဆံမှုကို တော်လှန်ခဲ့သူ၊ ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံကို အနောက်အုပ်စု ကိုလိုနီနယ်ချဲ့ လက်အောက်ကနေ လွတ်အောင် ဦးဆောင်ခဲ့သူ တော်လှန်ရေး သူရဲကောင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြပါတယ်။

သူ့အပြောအရတော့ သူကြောင့် အောင်မြင်မှုတွေ ရယူနိုင်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ပထမဆုံးအနေနဲ့ လူနည်းစု လူဖြူ အစိုးရ ဆယ်စုနှစ်နဲ့ချီ အုပ်ချုပ်ခဲ့တဲ့ ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံကို လွတ်လပ်ရေး ရအောင် ဆောင်ကျဉ်းပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီနောက် မစ္စတာ မူဂါဘီဟာ နိုင်ငံကို ၃၇ နှစ်ကြာ အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး သူ့ရဲ့ အကြီးမားဆုံး ပြိုင်ဘက် ရန်သူတွေဖြစ်တဲ့ တိုနီ ဘလဲ၊ ဂျော့ဂျ် ဘွတ်ရှ်၊ ဂျော့ရှုဝါ အန်ကိုမို၊ မော်ဂန် ချန်ဂီရိုင်းနဲ့ နယ်လ်ဆင် မန်ဒဲလား တို့ထက် အချိန်ပိုကြာကြာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် AFP
Image caption ၂၀၀၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းမှာ မစ္စတာ မူဂါဘီ ဟာ အရောင်တောက်တောက် ရှပ်အင်္ကျီတွေဝတ်၊ ဦးထုပ်တွေ ဆောင်းပြီး ရွေးကောက်ပွဲ မဲဆွယ်ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီနောက်မှာ မူဂါဘီဟာ ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံရဲ့ မြေယာတွေကို ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ လူဖြူ အသိုင်းအဝိုင်းရဲ့ စီးပွားရေး သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ဖျက်ဆီးခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ အဲဒီအတွက် အာဖရိကဒေသရဲ့ မတူကွဲပြားတဲ့ စီးပွားရေးနိုင်ငံကြီးတွေထဲက တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ဖူးတဲ့ ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံမှာ စီးပွားရေး ချွတ်ခြုံကျခဲ့ရပြီး ကြေးရေတတ် လူနည်းစုကလွဲလို့ ဇင်ဘာဘွေ ပြည်သူတွေ ဒုက္ခတွေ့ခဲ့ရပါတယ်။

အဆုံးမှာတော့ ဒီပြဿနာကြီးက မစ္စတာ မူဂါဘီအပေါ် တန်ပြန် ရိုက်ခတ်ခဲ့ပါတယ်။

၂၀၁၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှာ မစ္စတာ မူဂါဘီ ရာထူးကနေ ဆင်းပေးရချိန်မှာ ဟာရာရီမြို့က လမ်းမတွေပေါ်မှာ လူတွေ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ အောင်ပွဲခံခဲ့ကြပါတယ်။ အဲဒီမြို့မှာပဲ လွန်ခဲ့တဲ့ ၃၇ ခုနှစ်တုန်းက သူ့ကို ဇင်ဘာဘွေရဲ့ လွတ်လပ်ရေး ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့တုန်းက လူတွေ သောင်းသောင်းဖြဖြ ကြိုဆိုခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် PA
Image caption ၂၀၁၇ ခုနှစ်တုန်းက ရောဘတ်မူဂါဘီ နုတ်ထွက်သွားတာကို ဟာရာရီမြို့မှာ ဇင်ဘာဘွေ ပြည်သူတွေ အောင်ပွဲခံနေကြပုံ

သူမကွယ်လွန်ခင် အချိန်အထိ ဟာရာရီမြို့က သူ့ရဲ့ စံအိမ်မှာ အကျယ်ချုပ် နေခွင့်ရသွားခဲ့ပေမဲ့ မစ္စတာ မူဂါဘီအနေနဲ့ ဒီလို ဇာတ်သိမ်းဖို့ လုံးဝ ဆန္ဒမရှိခဲ့ပါဘူး။ ဘုရားသခင်က သူ့ကို ဒီအလုပ် ခန့်ထားတာ၊ ဘုရားကပဲ ရာထူးက ဖြုတ်လိမ့်မယ် လို့ သူက လူသိရှင်ကြား ကြွားလုံးထုတ် ထားတာပါ။

၁၉၉၂ ခုနှစ်မှာ လူအများ ကြည်ညိုလေးစားကြတဲ့ ပထမ ဇနီးသည် ဆယ်လီ ကွယ်လွန်ခဲ့အပြီး သူ့ထက် ၄၁ နှစ်ငယ်တဲ့ သူ့ရဲ့ အတွင်းရေးမှူး ဂရေ့စ် မာရူဖူ နဲ့ လက်ထပ်ချိန် ၁၉၉၆ ခုနှစ်ကစလို့ မစ္စတာ မူဂါဘီ အပြောင်းလဲကြီး ပြောင်းလဲသွားတာကို ပြည်သူအတော်များများက သတိထားမိခဲ့ကြပါတယ်။

"ဆယ်လီ ဆုံးသွားအပြီး သိုက်တူးတဲ့ မိန်းမငယ်တစ်ယောက်ကို လက်ထပ်ခဲ့ပြီးနောက်မှာ မစ္စတာ မူဂါဘီ လုံးဝ ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပါတယ်" လို့ မစ္စတာ မူဂါဘီနဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ရင်းနှီးခဲ့ဖူးသူ ဇင်ဘာဘွေ သတင်းစာ အယ်ဒီတာ ဝေလ်ဖ် မဘန်ဂါ က ပြောပါတယ်။

သမ္မတ ရာထူး ရဖို့ ဒုတိယဇနီးသည် ဂရေ့စ်က မှန်းထားပြီး တစ်နေ့နေ့မှာ အဲဒီအိပ်မက် အကောင်အထည် ပေါ်လာကောင်း ပေါ်လာနိုင်တယ် ဆိုတဲ့ အတွေးမျိုး လူတိုင်းမှာ ရှိနေခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအတွက်ကြောင့်ပဲ စစ်တပ်နဲ့ Zanu-PF အစိုးရပါတီထဲက သူ့နဲ့ ရင်းနှီးတဲ့ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေက မစ္စတာ မူဂါဘီကို အာဏာကနေ ဖယ်ရှားဖို့ ဖြစ်လာခဲ့တာပါ။

မူဂါဘီက ဘယ်လိုလူစားမျိုးလဲ

သူ့ကို အရူးအပေါ တစ်ယောက်လို တချို့က ဖော်ညွှန်းပြောနေကြပေမဲ့ တကယ်တမ်းမှာ ရောဘတ် မူဂါဘီဟာ အရမ်းကို ထက်မြက်သူ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူ့ကို လျှော့တွက်သူတွေကသာ အထင်နဲ့ အမြင် မကိုက်ဘဲ ဖြစ်ခဲ့ကြပါတယ်။

မစ္စတာ မူဂါဘီဟာ သူ့ရဲ့ ပါးနပ်တဲ့ သံတမန် စွမ်းရည်နဲ့ အနောက်အုပ်စု အရှက်ရအောင် အကြိမ်ကြိမ် လုပ်ခဲ့တာကို တွေ့ရတယ်လို့ လန်ဒန် အရှေ့တိုင်းနဲ့ အာဖရိကရေးရာ လေ့လာရေး တက္ကသိုလ်က ပါမောက္ခ စတီဖန် ချန်းက ပြောပါတယ်။

မစ္စတာ မူဂါဘီရဲ့ နိုင်ငံရေး ပြိုင်ဘက်ဟောင်း တစ်ဦးလည်းဖြစ် သူ့ရဲ့ ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ယူဖူးသူလည်းဖြစ်တဲ့ ဒူမီဆို ဒဘန်ဂွာ က ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံရဲ့ လွတ်လပ်ရေး ဖခင်ကြီး ရောဘတ် မူဂါဘီရဲ့ စိတ်နေစိတ်ထားတွေကို မျက်မြင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပါတယ်။

ပုံမှန် အခြေအနေမျိုးမှာ သူက သိပ်ကို နှစ်လိုဖွယ် ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒေါသထွက်ချိန်မျိုးဆိုရင်တော့ အတော်လေး ကြောက်စရာ ကောင်းပါတယ်။ သူ့ကို စိတ်ဆိုးအောင် လုပ်မိရင် သူရက်စက်တာကို ခံရမှာ သေချာပါတယ်လို့ မစ္စတာ ဒူမီဆို ဒဘန်ဂွာက ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလမှာ မကွယ်လွန်ခင် ဘီဘီစီကို ပြောပြသွားခဲ့ပါတယ်။

ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုကြာ သူတို့အတူ အလုပ်လုပ်ခဲ့စဉ်အတွင်း မူဝါဒရေးရာပိုင်း ငြင်းခုံတဲ့အခါမျိုးမှာ ရောဘတ် မူဂါဘီက သူ့ကို အနိုင်ပေးတာမျိုး၊ ညှိနှိုင်း အလျှော့အတင်း လုပ်တာမျိုး လုပ်ခဲ့ပြီး အာဏာရှင်တစ်ဦးလို မကျင့်ကြံခဲ့ဘူးလို့ မစ္စတာ ဒူမီဆို ဒဘန်ဂွာက ပြောပြပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းမှာ မစ္စတာ မူဂါဘီ ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပြီး သူလိုချင်တဲ့အတိုင်း မရရအောင် လုပ်ဖို့ ခြိမ်းခြောက်တာတွေ လုပ်လာခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

"သူ့လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် အတော်များများအပေါ် ဒုက္ခပေးနိုင်တဲ့ အထောက်အထားတွေကို မစ္စတာ မူဂါဘီ သိမ်းဆည်းထားပြီး တကယ်လို့ သူ့ကို ဆန့်ကျင် အာခံရင် ရာဇဝတ်မှု စွဲချက်နဲ့ ရင်ဆိုင်ရမယ် ဆိုတာကို အဲဒီလူတွေက သိနေကြတယ်"လို့ သူက ပြောပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ Zanu-PF ပါတီထဲမှာရော၊ အစိုးရအဖွဲ့ထဲမှာပါ မစ္စတာ မူဂါဘီနဲ့အတူ အလုပ်လုပ်ခဲ့တဲ့ ချန် ချီမူတန်ဂွမ်ဒေး ကတော့ သူသိခဲ့တဲ့ မစ္စတာ မူဂါဘီဟာ အဲဒီလို လူစားမျိုး မဟုတ်ဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။

သူနဲ့ အလုပ်လုပ်ခဲ့တဲ့ တချိန်လုံးမှာ မစ္စတာ မူဂါဘီကို လက်စားချေတတ်သူ အနိုင်ကျင့်တတ်သူ အဖြစ် တစ်ခါမှ မတွေ့ခဲ့ဖူးပါဘူး လို့ သူက ပြောပါတယ်။

မူဂါဘီရဲ့ ကျောင်းဆရာဘဝ

၂၀၀၀ ခုနှစ်ဟာ ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံ သမိုင်းမှာရော၊ မစ္စတာ မူဂါဘီရဲ့ ရာထူး သက်တမ်းမှာပါ အရေးပါတဲ့နှစ် ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီအချိန်မတိုင်ခင်ထိ ဇင်ဘာဘွေရဲ့ စီးပွားရေးက ကောင်းမွန်နေဆဲဖြစ်ပြီး လွတ်လပ်ရေးရအပြီး နောက်ပိုင်း လူဖြူအသိုင်းအဝိုင်းအပေါ် အားပေးကူညီမှုတွေ ရှိနေခဲ့တဲ့ မစ္စတာ မူဂါဘီအပေါ် အများက ဂုဏ်ပြုစကား ဆိုခဲ့ကြပါတယ်။

၁၉၈၀ ခုနှစ် သူအာဏာ ရလာခဲ့အပြီးမှာ မစ္စတာ မူဂါဘီဟာ ဇင်ဘာဘွေပြည်သူ လူမည်းတွေအတွက် ပညာရေးနဲ့ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုတွေ အတွက် အကြီးအကျယ် တိုးချဲ့ ဆောင်ရွက်ခဲ့တဲ့အတွက် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေထက် လူနေမှုစနစ် အများကြီး ပိုသာခဲ့ပါတယ်။

၁၉၉၅ ခုနှစ်မှာ ကမ္ဘာ့ဘဏ်က ထုတ်ပြန်တဲ့ အစီရင်ခံစာထဲမှာ ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံရဲ့ ကျန်းမာရေး ကဏ္ဍနဲ့ စာတတ်မြောက်မှု ကဏ္ဍတွေမှာ တရှိန်ထိုး တိုးတက်လာတာကို ချီးကျူး ပြောဆိုထားပါတယ်။ ကျောင်းဆရာဟောင်း တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ရောဘတ် မူဂါဘီ အုပ်ချုပ်တဲ့ ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံဟာ အာဖရိကဒေသမှာ စာတတ်မြောက်မှုနှုန်း အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် AFP
Image caption ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေမှာ စာသင်ကျောင်းတွေအတွက် ငွေတွေ ပုံအော သုံးခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နောက်ပိုင်းမှာတော့ ငွေတွေ ဖြစ်ညှစ်သုံးခဲ့ရပါတယ်။

စာရေးဆရာမ ဟိုင်ဒီ အော်လန် ရေးတဲ့ မူဂါဘီနဲ့ ညစာစားခဲ့စဉ် ဆိုတဲ့ စာအုပ်ထဲမှာ မစ္စတာ မူဂါဘီဟာ သမ္မတအိမ်တော်က စာမတတ်တဲ့ ဝန်ထမ်းတွေကို သီးသန့်ဆရာတွေ ငှားပြီး စာမေးပွဲတွေ အောင်အောင် ကူညီခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဇင်ဘာဘွေ သတင်းစာ အယ်ဒီတာ ဝေလ်ဖ် မဘန်ဂါ ကလည်း မစ္စတာ မူဂါဘီနဲ့အတူ အမေရိကန် ကျေးလက်အဆိုတော် ဂျင်မ် ရိဗ်ရဲ့ သီချင်းတွေကို နားထောင်ခဲ့ကြပုံကို ပြန်ပြောင်း ပြောပြခဲ့ပါတယ်။

"သူဟာ သိပ်ကို ကြင်နာသနားတတ်တယ်၊ ထူးချွန်ထက်မြက်သူ ဖြစ်တယ်၊ ဆရာတစ်ယောက်လို ရှင်းပြရတာ ကြိုက်တယ်" လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့ရဲ့ မိတ်ဆွေဟောင်း မစ္စတာ မူဂါဘီ အပြောင်းလဲကြီး ပြောင်းလဲသွားတာကို တွေ့ခဲ့ရတယ်လို့ မစ္စတာ မဘန်ဂါက ပြန်ပြောပြပါတယ်။

သူနဲ့ သဘောကွဲရင် ဖျောင်းဖျ ပြောဖို့ ကြိုးစားတတ်သူအဖြစ်ကနေ သူ့လက်ပါးစေတွေ လွှတ်ပြီး ရိုက်နှက်ခိုင်းတတ်တဲ့သူ အဖြစ်ကို မစ္စတာ မူဂါဘီ ပြောင်းသွားခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

တကယ်တမ်းမှာတော့ ဒီအရိပ်လက္ခဏာတွေက အစောကတည်းက ရှိနေခဲ့တာပါ။ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှောင်းပိုင်း နှစ်တွေတုန်းက မစ္စတာ မူဂါဘီဟာ ပြိုင်ဘက် ဂျော့ရှုဝါ အန်ကိုမို ကို ထောက်ခံသူတွေလို့ ယူဆရတဲ့ အန်ဒယ်ဘယ်လက်စ် လူမျိုးစုဝင် ထောင်ပေါင်းများစွာကို အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး စီးပွားရေး စကျဆင်းခါစ ပြုတဲ့ အချိန် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီလက္ခဏာတွေကို ဘယ်သူမှ သတိမပြုမိခဲ့ကြပါဘူး။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် Getty Images
Image caption ပထမဇနီးသည် ဆယ်လီ မူဂါဘီဟာ ခင်ပွန်းသည်အပေါ် အသင့်အတင့် သြဇာညောင်းခဲ့တယ်လို့ ဆိုကြပါတယ်။
ဓာတ်ပုံ မူပိုင် AFP
Image caption ၁၉၉၆ ခုနှစ်မှာ အတွင်းရေးမှူးမလေး ဂရေ့စ်ကို မစ္စတာ မူဂါဘီ လက်ထပ်လိုက်ချိန်က စလို့ တိုင်းပြည်အခြေအနေ စမကောင်းတော့တာလို့ ဇင်ဘာဘွေ ပြည်သူ တချို့က ပြောပါတယ်။

သမ္မတ ရာထူး စထမ်းဆောင်ခါစ အချိန်မှာ မစ္စတာ မူဂါဘီဟာ ပြည်သူတွေရဲ့ ဘဝကို တိုးတက်အောင် ကြိုးစားနိုင်မယ်လို့ တကယ်ပဲ ယုံကြည်ခဲ့ပြီး အိုးအိမ်ဥစ္စာပစ္စည်းတွေ အများကြီး မပိုင်ဆိုင်နိုင်အောင် ဝန်ကြီးတွေကို တားမြစ်ထားတဲ့ ခေါင်းဆောင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကိုဒ ဥပဒေတစ်ခုကို စကျင့်သုံးခဲ့တယ်လို့ မစ္စတာ မဘန်ဂါက ပြောပါတယ်။

"အခု သူ့ကို ကြည့်လိုက်ရင် မတရား ချမ်းသာနေတာ တွေ့ရမှာပါ၊ သူဟာ အရင် ကျွန်တော် သိခဲ့တဲ့ မစ္စတာ မူဂါဘီ မဟုတ်တော့ပါဘူး" လို့ မစ္စတာ မဘန်ဂါက ၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလတုန်းက ပြောခဲ့ပါတယ်။

နိုင်ငံရေးအရ တွက်ချက်တတ်သူ

၂၀၀၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှာ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ မူကြမ်းတစ်ခုအတွက် လူထု ဆန္ဒခံယူခဲ့ရာမှာ အစိုးရဘက်က ရှုံးနိမ့်သွားခဲ့ပါတယ်။

နောက် ၄ လအကြာ ကျင်းပမယ့် ပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲမှာ အခြေအနေမလှ ဖြစ်မယ့်ပုံ ရှိနေချိန်မှာ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံမူကြမ်းကို ကန့်ကွက်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုနဲ့ ဆက်နွှယ်နေတဲ့ အတိုက်အခံ ပါတီသစ် တစ်ခု ပေါ်လာတဲ့အတွက် မစ္စတာ မူဂါဘီက သူ့ရဲ့ လက်ကိုင်တုတ် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ကို ထုတ်သုံးပြီး အရေးယူ နှိပ်ကွပ်မှုတွေ လုပ်ခဲ့ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် AFP
Image caption လူမည်း အလုပ်သမားတွေနဲ့အတူ လူဖြူ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းရှင်တွေ အတိုက်ခိုက် ခံခဲ့ရပါတယ်။
ဓာတ်ပုံ မူပိုင် AFP
Image caption ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံက နေရာအတော်များများက မြေယာတွေ အသိမ်းခံခဲ့ရ

အဲဒီလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့ဝင် တချို့က ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေက လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့တဲ့ တကယ့် စစ်ပြန်ကြီးတွေ ဖြစ်ပြီး တချို့ကတော့ သူတို့ထက် အများကြီး ငယ်သူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

အတိုက်အခံ MDC (ဒီမိုကရေစီ ပြောင်းလဲရေးလှုပ်ရှားမှု) ပါတီကို ငွေကြေး ထည့်ဝင်လှူဒါန်းဖို့ လူဖြူ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးသမားတွေ တန်းစီ စောင့်ဆိုင်းနေကြပုံကို ရုပ်မြင်သံကြားမှာ ဖော်ပြခဲ့ခြင်းအားဖြင့် အတိုက်အခံ ပါတီဟာ လူဖြူ အသိုင်းအဝိုင်းဘက်ကနေပဲ ထောက်ခံတဲ့ ပါတီအဖြစ် မစ္စတာ မူဂါဘီက ပုံဖော်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။

လူဖြူတွေ ပိုင်တဲ့ မြေယာတွေကို ကျူးကျော် သိမ်းပိုက်ခဲ့ခြင်းအားဖြင့် မစ္စတာ မူဂါဘီနဲ့ သူ့မဟာမိတ်တွေအတွက် ရည်မှန်းချက် အတော်များများကို ဖြည့်ဆည်းနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

- သစ္စာဖောက်မှုအတွက် လူဖြူအသိုင်းအဝိုင်းကို အပြစ်ပေး အရေးယူဖို့

- အတိုက်အခံတွေကို ထောက်ပံ့ ကူညီနေတဲ့ အရင်းအမြစ်ကို ဖယ်ရှားဖို့

- အတိုက်အခံတွေကို ထောက်ခံနေသူတွေလို့ ယူဆရသူ လူမည်း စိုက်ပျိုးရေး အလုပ်သမား ထောင်ပေါင်းများစွာ ကြောက်သွားအောင် စစ်ပြန်ကြီးတွေကို ခြိမ်းခြောက်ခိုင်းဖို့

- ကျေးလက်ဒေသတွေမှာ အတိုက်အခံတွေ မဲဆွယ်စည်းရုံးခွင့် မရအောင် လုပ်ဖို့

- ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေ နောက်ပိုင်း မြေယာတွေ ခွဲဝေမပေးနိုင်တာကို မကျေမနပ် ဖြစ်ပြီး သူ့အပေါ် ယုံကြည်စိတ် လျော့နေကြသူတချို့ကို အားသစ်ပြန်လောင်းပေးနိုင်ဖို့

- မြေယာတွေ ခွဲပေးမယ်ဆိုတဲ့ ကတိတွေနဲ့ နောက်ထပ် လူတွေကို စည်းရုံးနိုင်ဖို့ စတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။

ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံမှာ လယ်ယာမြေ ပိုင်ဆိုင်မှုကို ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်ဖို့ လိုတယ် ဆိုတဲ့ ဥပဒေပိုင်းဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှု တစ်ခု ရှိထားခဲ့ပေမဲ့ လုပ်ပုံ လုပ်နည်းက နိုင်ငံရေးနဲ့ ဆက်နွှယ်နေတယ် ဆိုတာကတော့ သံသယ ဖြစ်စရာ မရှိပါဘူး။

နိုင်ငံတဝန်း အကြမ်းဖက်မှုတွေ၊ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေ၊ ရွေးကောက်ပွဲ မဲလိမ်မှုတွေ ရှိနေတဲ့ကြားက ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှာ အတိုက်အခံ MDC ပါတီက Zanu-PF အစိုးရပါတီ နီးပါးလောက် အမတ်နေရာ ရွေးကောက်ခံခဲ့ရပါတယ်။

ကျေးလက်ဒေသတွေမှာသာ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေ မရှိခဲ့ဘူး ဆိုရင် Zanu-PF ပါတီအနေနဲ့ အမတ်နေရာ အများစုကို လက်လွှတ်ရဖွယ် ရှိပါတယ်။

မစ္စတာ မူဂါဘီဟာ အခြေအနေ အချိန်အခါကို လိုက်ပြီး ရက်စက်သင့်တဲ့ နေရာမှာ ရက်စက်၊ ရက်ရောသင့်တဲ့ နေရာမှာ ရက်ရောတတ်သူ၊ နိုင်ငံရေး ကစားကွက် ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်တယ် လို့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တုန်းက ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥဒေကြမ်းကို ကန့်ကွက်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သူ လဗ်မိုး မက်ဒူးကူ က ဘီဘီစီကို ပြောပြပါတယ်။

လူဖြူတွေ ပိုင်တဲ့ မြေယာတွေကို သိမ်းဆည်းခဲ့တဲ့အတွက် ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံရဲ့ စီးပွားရေးကို ထိခိုက်သွားခဲ့တာကို မစ္စတာ မူဂါဘီအနေနဲ့ သဘောပေါက်ချင်မှ ပေါက်မှာ ဖြစ်ပေမဲ့ သူသမ္မတအဖြစ် ဆက်ရှိနေသမျှ ဒါကို ဂရုစိုက်မယ့်ပုံ မရှိဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။

အဲဒီ့နောက် ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံမှာ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အထိ စီးပွားရေး ဆက် ကျဆင်းနေခဲ့ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် AFP
Image caption ၂၀၀၇ ခုနှစ်က ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံက ဆိုင်တွေမှာ အခြေခံ ကုန်ပစ္စည်းတွေ ပြတ်လပ်သွားခဲ့

မစ္စတာ မူဂါဘီ ၂၈ နှစ်ကြာ အုပ်ချုပ်ခဲ့အပြီးမှာ အရင်က သယံဇာတ ပေါကြွယ်ဝပြီး အမှီခို ကင်းကင်း နေနိုင်ခဲ့တဲ့ ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံဟာ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးယိုယွင်းသွားခဲ့ပါတယ်။ ငွေကြေး ဖောင်းပွမှုနှုန်းဟာ မယုံနိုင်စရာကောင်းလောက်အောင် ၂၃၁ သန်း ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရောက်သွားခဲ့ပါတယ်။ လွတ်လပ်ရေးရအောင် သူတိုက်ပွဲဝင်ခဲ့တဲ့ နိုင်ငံကနေ လူငယ်တွေ ပြည်ပကို ထွက်ပြေးကုန်ကြပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီလို အခြေအနေ ဖြစ်နေတာတောင်မှ သူ့ပြိုင်ဘက်တွေကို ကျော်လွှားပြီး နောက်ထပ် ၉ နှစ်လောက် အာဏာ ဆက်စွဲကိုင်ထားနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

မေ့မေ့သား ဘဝကနေ အာဖရိကလူမျိုး လွတ်လပ်ရေးခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရောက်လာပုံ

ရောဘတ် မူဂါဘီရဲ့ ဘဝမှာ အရေးပါတဲ့ အချက်ကတော့ လူနည်းစု လူဖြူအစိုးရကို ဆန့်ကျင် တော်လှန်မှု ဖြစ်ပါတယ်။

သူကြီးပြင်းခဲ့ရာ ရိုဒီးရှားပြည်နယ်မှာ အာဖရိကန် လူမျိုး ၆ သန်းလောက် နေထိုင်နေပြီး လူဖြူ ၂ သိန်း ၇ သောင်းလောက်က ကြီးစိုးထားတာပါ။

လယ်သမား အများစု ဖြစ်တဲ့ လူများစု လူမည်းတွေအပေါ် ခွဲခြား ဆက်ဆံတဲ့ ဥပဒေတွေလည်း ပြဌာန်းထားခဲ့ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် AFP
Image caption ၁၉၅၅ ခုနှစ် ကိုလိုနီအစိုးရလက်အောက် ရိုဒီရှားပြည်နယ်က လူမည်း လယ်သမားတွေ

မြေသြဇာ ကောင်းတဲ့ နေရာ အများစုကို လူဖြူ လယ်သမားတွေအတွက် ခွဲဝေပေးခဲ့တဲ့အတွက် လူမည်းလယ်သမားတွေက သူတို့ရဲ့ ဘိုးဘွားပိုင် မြေယာတွေကို မစွန့်ချင်ဘဲ စွန့်ခဲ့ရပြီး မိုးခေါင်တဲ့ အစွန်အဖျား ဒေသတွေဆီ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရပါတယ်။

၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေတုန်းက လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့တဲ့ အဓိက အကြောင်းရင်းတွေထဲက တစ်ခုဟာ မြေယာတွေ ပြန်တောင်းယူဖို့ ဖြစ်ပြီး အဲဒီလွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲကြောင့် မစ္စတာ မူဂါဘီ အာဏာ ရလာခဲ့တာပါ။

သူ့ရဲ့ ဖခင်က လက်သမားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး သူကလေးဘဝက မိသားစုကို စွန့်သွားခဲ့ပါတယ်။ မစ္စတာ မူဂါဘီဟာ ငယ်စဉ်က အထီးကျန် ဆန်သူ ဖြစ်ပြီး တစ်ယောက်တည်း စာဖတ်နေလေ့ ရှိတယ်လို့ သိရပါတယ်။

သူအသက် ၁၀ နှစ်အရွယ်မှာ သူ့အထက်က အစ်ကို အဆိပ်သင့် သေဆုံးခဲ့အပြီး သူ့မိခင်က စိတ်ကျရောဂါ ခံစားခဲ့ရပါတယ်။ ကလေးအရွယ်မှာ သူတတ်နိုင်သမျှ မိခင်ကို ကူညီ လုပ်ပေးတဲ့အတွက် မေ့မေ့သားလေး ဆိုပြီး ကျောင်းမှာ အစအနောက် ခံရတဲ့အထိ ဖြစ်ခဲ့တယ်လို့ သူ့ရဲ့ အအတ္ထုပ္ပတ္တိအကြောင်း စာအုပ်ထဲမှာ မစ်စ် အော်လန်းက ရေးထားပါတယ်။

အဲဒီနောက် ကျောင်းဆရာ တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ်မှာ ဂါနာနိုင်ငံမှာ သွားအလုပ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်က ဂါနာနိုင်ငံဟာ ကိုလိုနီ နယ်ချဲ့အစိုးရ လက်အောက်ကနေ လွတ်မြောက်တဲ့ ပထမဆုံး အာဖရိက နိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။

သူ့ရဲ့ ဂါနာနိုင်ငံသူ ဇနီးသည် ဆယ်လီရဲ့ အားပေးမှုနဲ့အတူ ဂါနာနိုင်ငံခေါင်းဆောင် ကွာမီ အန်ခရူမာရဲ့ အာဖရိကန်ဝါဒီ မိန့်ခွန်းတွေကို နားထောင်ရင်း မစ္စတာ မူဂါဘီဟာ သူ့နေရပ်တိုင်းပြည်ကိုလည်း ကိုလိုနီ နယ်ချဲ့ အစိုးရအောက်ကနေ အလားတူ လွတ်မြောက်အောင် လုပ်ဖို့ သန္နိဋ္ဌာန် ချခဲ့ပါတယ်။

၁၉၆၀ ခုနှစ်မှာ ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံကို ပြန်လာခဲ့ပြီး လူဖြူလူမည်း ခွဲခြား ဆက်ဆံမှု အဆုံးသတ်ရေး စတင်လှုပ်ရှားခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက် နိုင်ငံတော် ပုန်ကန်မှုနဲ့ ပြစ်မှု ထင်ရှားခဲ့ပြီး ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုလောက် အကျဉ်းထောင်ထဲမှာ နေခဲ့ရပါတယ်။

ထောင်ထဲမှာ နေနေစဉ် သူ့ကို ထောက်ခံသူတွေက လူဖြူအစိုးရကို ဆန့်ကျင် တိုက်ပွဲဝင်နေတဲ့ အကြီးဆုံး ပါတီ ဖြစ်တဲ့ Zanu ပါတီကို ထိန်းချုပ်ခွင့် ရခဲ့ပြီး မစ္စတာ မူဂါဘီကို ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့ပါတယ်။

အကျဉ်းထောင်ကနေ သူပြန်လွတ်လာချိန်မှာ နိုင်ငံထဲမှာ နေဖို့ ပြောထားပေမဲ့ လူဖြူ ခရစ်ယာန် မယ်သီလရင် တစ်ပါးရဲ့ အကူအညီနဲ့ နယ်စပ်ကနေ တဆင့် မိုဇမ်ဘစ် နိုင်ငံထဲ ခိုးထွက်သွားခဲ့ပြီး Zanu ပါတီရဲ့ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ စခန်းတွေမှာ ခိုလှုံခဲ့ပါတယ်။

သြဇာအာဏာကို နှစ်သက်တဲ့ မူဂါဘီ

နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရတဲ့အထိ ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ၁၉၈၀ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲမှာ မစ္စတာ မူဂါဘီ အနိုင်ရခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေး တိုက်ပွဲအတွင်း ခါးသီးမှုတွေ ရှိခဲ့ပေမဲ့ လူဖြူ အသိုင်းအဝိုင်းနဲ့ အမျိုးသားရေး ရင်ကြားစေ့ရေး မူဝါဒ တစ်ခုကို ကျင့်သုံးဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပါတယ်။

ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့အပြီး နိုင်ငံကို ပြောခဲ့တဲ့ မိန့်ခွန်းတစ်ခုမှာ မစ္စတာ မူဂါဘီက "ကျွန်တော်နဲ့ အရင်က ရန်သူ ဖြစ်ခဲ့ရင် ခင်ဗျားက အခု မိတ်ဆွေ ဖြစ်လာပါပြီ၊ ကျွန်တော့်ကို မုန်းခဲ့တယ် ဆိုရင် ကျွန်တော်နဲ့ ခင်ဗျားအကြား ချည်နှောင်ထားတဲ့ မေတ္တာကို လျစ်လျူရှုထားလို့ ရမှာ မဟုတ်ပါဘူး" လို့ ပြောသွားခဲ့ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် AFP
Image caption ၁၉၇၉ ခုနှစ်က ရောဘတ် မူဂါဘီ

လွတ်လပ်ရေးမတိုင်ခင်

"သူက ခင်စရာ လူတစ်ယောက်ပါ။ အဲဒီတုန်းကတော့ သူ့ကိုယ်သူလည်း သိပ်မယုံကြည် တတ်သေးဘူး။ Zanu ပါတီထဲမှာလည်း သူ့ကို ဆန့်ကျင်ရမှာ မကြောက်ကြသူတွေ ရှိသေးတယ်။ အဲဒီတုန်းက ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ သူ့ဟာသူပဲ မလုပ်တတ်သေးဘူး"ဒူမစ်စကို ဒါဗင်ဂွာ

၁၉၈၀- ၉၀

"ပြည်သူပြည်သားတွေ ဘဝ တိုးတက်ဖို့ သူလုပ်နိုင်သမျှ လုပ်ခဲ့တယ်။ လူတိုင်း ပညာသင်ခွင့်ရဖို့ သူလုပ်ပေးချင်တယ်။ လူတိုင်း ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု ရစေချင်တယ်။ Zanu-PF ခေါင်းဆောင်ပိုင်းက လူတွေ တစ်ဦးကို မြေဧက ၅၀ ထက် ပိုမပိုင်ရဘူးဆိုတဲ့ စည်းကမ်းလည်း ထုတ်ခဲ့ပါတယ်။" ဝစ်လ်ဖ် အမ်ဘန်ဂါ

၁၉၉၀ - ၂၀၀၀

"ကျွန်တော် သူနဲ့ လက်တွဲညီညီ အလုပ်လုပ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ကိစ္စ တော်တော်များများကိုလည်း ဆွေးနွေးလို့ရတယ်။ ကျွန်တော်လုပ်ချင်တာ လုပ်လို့ရတယ်၊ တချို့ကိစ္စတွေမှာလည်း ညှိလို့ရပါတယ်။"ဒူမိဆို ဒါဘင်ဂွာ

၂၀၀၀ - ၂၀၁၇

" ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် ကျော်လာတော့ သူက အာဏာပြ ချင်လာတယ်။ သူ့သြဇာညောင်းမယ့် လူတွေကို ခေါ်သွင်းလာတယ်။ တော်တော်များများက သူ့ကို မလွန်ဆန်နိုင်ကြဘူး။ အဲဒီလူတွေရဲ့ အားနည်းချက်တွေကို သူကိုင်ထားနိုင်တယ်။" ဒူမိဆို ဒါဘင်ဂွာ

"သူ အဆမတန်လည်း ချမ်းသာ သွားတယ်။ ကျွန်တော် သိခဲ့ဖူးတဲ့သူ မဟုတ်တော့ဘူး။ ဆယ်လီ (၁၉၉၂ မှာ) ဆုံးသွားပြီး သိုက်တူးတတ်သူ ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ် ကောင်မလေး (ဂရေ့စ်မူဂါဘီ) ကို လက်ထပ်လိုက်ချိန်မှာ သူ အပြောင်းလဲကြီး ပြောင်းလဲသွားတယ်။" ဝစ်လ်ဖ် အန်ဘန်ဂါ

မူဂါဘီဟာ လူမည်းတွေ နိုင်ငံကို အနှစ်တစ်ထောင်ရှိတောင် မအုပ်စိုးနိုင်ရဘူးလို့ ပြောခဲ့သူ၊ မူဂါဘီရဲ့ အဲဒီတုန်းက တစ်ဦးတည်းသော သား ကွယ်လွန်တာကို စျာပနလာတက်ဖို့ ထောင်ထဲက ထွက်ခွင့်မပေးခဲ့သူ ရိုဒီးရှား ဝန်ကြီးချုပ် အီယန်စမစ်ကို လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ဆက်ရှိနေခွင့်ပေးခဲ့ပြီး သူ့ခြံမြေပေါ်မှာလည်း ဆက်နေခွင့်ပေးထားခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ မူဂါဘီ အာဏာကို ဆက်ဆုပ်ကိုင်ထားဖို့ တော်တော် အားနည်းနေတာမို့ သူ့ရဲ့ ရန်သူဟောင်းတွေနဲ့ မဟာမိတ် ဆက်လုပ်ထားဖို့ လိုအပ်တယ်လို့ ယူဆခဲ့ပါတယ်လို့ မစ္စတာ မာဒူကူက ပြောပါတယ်။

မူဂါဘီဟာ သူ့ နိုင်ငံရေးထဲ ဝင်ရောက်စ ကာလမှာ ဟိုတုန်းကထက်စာရင်တောင် သူ့ကိုယ်သူ ယုံကြည်မှု ပိုနည်းနေသလို တွေ့ရတယ်လို့ ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဟောင်း မစ္စတာ ဒါဘင်ဂွာက ပြောပါတယ်။

"သူ့ကို ၁၉၆၀ လွန်ကာလတွေမှာ တွေ့ရတုန်းက သူဟာ Zanu ပါတီထဲက သူ့ အနေအထားကို မသေမချာဖြစ်နေတယ်" လို့ မစ္စတာ ဒါဘင်ဂွာက ပြန်အမှတ်ရပါတယ်။

"Zanu ပါတီထဲမှာ အင်မတန် ထက်မြက်သူတွေ ရှိကြတယ်။ သူတို့က သူ့ကို ဆန့်ကျင်ကြဖို့လည်း မကြောက်ကြဘူး။ သူ အဲဒီတုန်းက ဆုံးဖြတ်ချက်တွေကို သူ့ဟာသူပဲ လုပ်လေ့မရှိဘူး။ ဟိုလူတွေနဲ့ အရင် တိုင်ပင်တတ်တယ်။"

ဒါပေမယ့် တဖြည်းဖြည်းချင်းပဲ မူဂါဘီဟာ သူ့ သြဇာကို ထူထောင်လာခဲ့ပါတယ်။ ပထမတော့ နိုင်ငံထဲက လူဖြူလူနည်းစု အစိုးရကို တော်လှန်ခဲ့တဲ့ ပါတီတွင်းမှာ၊ နောက်တော့ တစ်နိုင်ငံလုံးအပေါ်မှာပါ အာဏာသက်ရောက်အောင် လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ နောက်ဆုံး နိုင်ငံထဲမှာ သူ့အမိန့် သူ့အာဏာ တစ်ခုတည်းကပဲ အရေးပါတဲ့ အနေအထားအထိ ရောက်လာခဲ့ပါတယ်။

"သူက အာဏာကို ချစ်တယ်၊ အဲဒါက သူ့ အသွေးထဲ အသားထဲမှာ ပါနေတာ" လို့ မစ္စတာ မဒူကူက ဆိုပါတယ်။

စစ်အတွင်းက သွေးသောက်တွေ

သူ သမ္မတအဖြစ် သက်တမ်းတလျှောက်မှာ သူ့အနီးက အရင်းနှီးဆုံး မဟာမိတ်တွေဟာ သူနဲ့အတူ လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲအတွင်း ကောင်းတူ ဆိုးဘက် ဒုက္ခခံခဲ့ကြသူတွေပဲ ဖြစ်လို့နေပါတယ်။

သူတို့ရဲ့ အာဏာကို ခြိမ်းခြောက်ခံရတဲ့အခါ၊ သူတို့ရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေကို ထိပါးခံရတယ်လို့ ယူဆတဲ့အခါ သူတို့ဟာ တစ်ချိန်က ရှိခဲ့တဲ့ ရန်ဖက်တွေနဲ့ တိုက်ခိုက် ရင်ဆိုင်တဲ့ စိတ်ဓာတ်မျိုး ပြန်မွေးတတ်ကြပါတယ်။

"ကျွန်တော်တို့ဟာ ကျွန်တော်တို့ ပြည်သူတွေရဲ့ အခွင့်အရေးနဲ့ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ဖို့ စစ်ပွဲတစ်ပွဲ တိုက်နေရတာပါ။ MDC ပါတီကို သုံးပြီး ဗြိတိသျှတွေက ကျွန်တော်တို့ကို တိုက်ခိုက်နေပါတယ်" လို့ သူက ၂၀၀၂ ခုနှစ်က ရွေးကောက်ပွဲ လူထုအစည်းအဝေးတစ်ခုမှာ ပြောသွားပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် Getty Images
Image caption ၂၀၀၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံတဝန်းက ရွေးကောက်ပွဲတွေမှာ အတိုက်အခံ MDC ပါတီ တာဝန်ရှိသူ အများအပြား တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရ

ဒါကြောင့်ပဲ အတိုက်အခံကို ထောက်ခံသူတွေဟာ သစ္စာဖောက်တွေလို့ အမည်တပ်ပြီး ရှုတ်ချခံကြရပါတယ်။ ဒီလို အမည်တပ်ခံရပြီဆိုရင် ချက်ခြင်း သေဒဏ်ချခံရတာမျိုးနဲ့ တူပါတယ်။

မစ္စတာ ချီမူတင်ဂွင်ဒေးကတော့ အစိုးရဘက်က အကြမ်းဖက်မှုတွေဆိုတာ ချဲ့ကားပြောကြတာပါလို့ ဆိုပြီး အဲဒီအကြမ်းဖက်မှုတွေက မူဂါဘီ လုပ်တာ မဟုတ်ပါဘူးလို့လည်း ကာကွယ်ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

"ခေါင်းဆောင်က သူကိုယ်တိုင် ကျောက်ခဲနဲ့ ကောက်ပေါက်တာလည်း မဟုတ်၊ သူ့ နောက်လိုက်တွေကိုလည်း ကျောက်ခဲတွေနဲ့ ကောက်ပေါက်ကြဖို့ ညွှန်ကြားတာလည်း မရှိပါဘူး။"

ဒါပေမဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်က ရဲတွေကို အုပ်ချုပ်ရတဲ့ ဌာနရဲ့ ဝန်ကြီးဖြစ်ခဲ့သူ မစ္စတာ ဒါဘင်ဂွာကတော့ မစ္စတာ မူဂါဘီရဲ့ Zanu ပါတီဟာ အတိုက်အခံတွေကို နှိပ်ကွပ်တဲ့ နည်းလမ်းတွေကို ၁၉၈၀ ရွေးကောက်ပွဲကာလ ကတည်းက သုံးလာတာပါလို့ ဆိုပါတယ်။

Zanu ပါတီရဲ့ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ထဲက တိုက်ခိုက်ရေးသမားတွေကို ကျေးလက်တွေကို လွှတ်ပြီး ရွာသားတွေ "နည်းမှန်လမ်းမှန်" မဲထည့်နိုင်အောင် ညလုံးပေါက် ဝါဒဖြန့် ဟောပြောပွဲတွေ ကျင်းပပြီး လုပ်ကြပါတယ်။

"အဲဒီက လူတွေကို သူတို့ ဘယ်လို မဲထည့်တယ်ဆိုတာကို စောင့်ကြည့်ပြီး ပြန်ပြောပြမယ့် မှန်ပြောင်းတွေ ရှိနေတယ်လို့ ပြောထားတယ်။တခြားပါတီက လူတွေ မသွားရဘူး ဆိုပြီး ကန့်သတ်ထားတဲ့ နေရာတွေလည်း ရှိတယ်" လို့ ဒါဘင်ဂွာက ပြောပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ Zapu ပါတီဟာ အဲဒီ ၁၉၈၀ ရွေးကောက်ပွဲမှာ မဲအပြတ်နဲ့ ဒုတိယနေရာပဲ ရခဲ့ပါတယ်။

"ဗြိတိသျှတွေက အဲဒီတုန်းက ရွေးကောက်ပွဲတွေကို လွတ်လပ်မျှတတယ်လို့ ကြေညာခဲ့တယ်၊ ဒီတော့ Zanu ပါတီကလည်း ရွေးကောက်ပွဲမှာ နိုင်ဖို့ဆို ဒီနည်းကို သုံးရမယ်လို့ သဘောပေါက်သွားခဲ့ကြတာပေါ့။"

မူဂါဘီဟာ ၁၉၈၀ ရွေးကောက်ပွဲတွေကို နိုင်ပြီး Zapu ပါတီနဲ့ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရဖွဲ့နိုင်ခဲ့ပေမယ့် သူတို့ကြားက တင်းမာမှုတွေဟာ နောင်နှစ်နှစ် အကြာမှာ အကြမ်းဖက်မှုတွေ အဖြစ် ပြောင်းလဲ သွားခဲ့ပါတယ်။

Zapu ပါတီခေါင်းဆောင် ဂျိုရှုဝါအန်ကိုမိုကို အာဏာသိမ်းဖို့ ကြိုးပမ်းတယ်လို့ စွပ်စွဲပြီး စစ်တပ်ထဲက မြောက်ကိုရီးယားက လေ့ကျင့်ပေးထားတဲ့ အမှတ်၅ တပ်မကို သူ့ ဇာတိမြေ မာတာဘယ်လီလန်းဆီကို စေလွှတ်ခဲ့ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် AFP
Image caption ဂူကာရာဟွန်ဒီစစ်ဆင်ရေး အပြီး မစ္စတာ မူဂါဘီနဲ့ ဂျော့ရှုဝါ အန်ကိုမို တို့ အာဏာ ခွဲဝေကျင့်သုံးဖို့ သဘောတူခဲ့ကြ

ဂူကာရာဟွန်ဒီ စစ်ဆင်ရေးမှာ လူ နှစ်သောင်းကျော်လောက် အသက်ဆုံးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီ စစ်ဆင်ရေးကတော့ "အမှိုက်စတွေကိုရှင်းထုတ်တဲ့ မိုးဦးမိုး" လို့ အဓိပ္ပါယ်ရပါတယ်။

အဲဒီအချိန်တုန်းက တောင်အာဖရိကက နှစ်ဘက်သူလျှို ကယ်ဗင်ဝုဒ်စ်ဟာ ဇင်ဘာဘွေ ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့အတွက် အဲဒီအချိန်က ဝန်ကြီးချုပ် မူဂါဘီဆီ နေ့စဉ် တိုက်ရိုက် သတင်းပေးပို့နေသူပါ။

"မူဂါဘီက အမှတ် ၅ တပ်မ ဘာတွေလုပ်နေသလဲဆိုတာ အတိအကျ သိချင်ခဲ့တယ်" လို့ ကယ်ဗင်ဝုဒ်စ်က သူ့ ကိုယ်ရေးအထုပ္ပတ္တိမှာ ထည့်ရေးခဲ့ပါတယ်။

နောက်ဆုံးမှာတော့ သူ့နယ်မြေထဲမှာ အကြမ်းဖက်မှု လူ့အသက်ဆုံးမှုတွေ ဆက်မဖြစ်စေချင်တော့တဲ့ အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် အန်ကိုမိုက အလျှော့ပေးလိုက်ရပြီး သူ့ရန်သူနဲ့ အာဏာခွဲဝေဖို့ သဘောတူလိုက်ရပါတယ်။ အဲဒီလို အဖြစ်မျိုး နောက်ပိုင်းမှာ အတိုက်အခံပါတီ MDC ကိုလည်း ဖြစ်ခဲ့တာ တွေ့ရပါတယ်။

မူဂါဘီ ဘဝဖြစ်စဉ်

၂၁ ဖေဖေါ်ဝါရီ ၁၉၂၄ - မွေးဖွား

၁၉၆၄ - ပုန်ကန်မှု စွဲချက်နဲ့ ထောင်ချခံရ

၁၉၇၃ - ဇာနုပါတီခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာ

၁၉၈၀ - ဇင်ဘာဘွေရဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာ

၁၉၈၇ - မာတာဘယ်လေလန်းလူသတ်မှုတွေအဆုံးသပ်ဖို့ သဘောတူညီချက်နဲ့ အခြေခံဥပဒေအသစ်အရ သမ္မတဖြစ်လာ

၁၉၉၂ - ဇနီးသည် ဆယ်လီ ကွယ်လွန်

၁၉၉၆ - ဂရေ့စ် မာရူဖူနဲ့ လက်ထပ်

၂၀၀၀ - လူထုဆန္ဒခံယူပွဲမှာ ရှုံးနိမ့်၊ မြေယာသိမ်းယူမှုတွေ စတင်

၂၀၀၁ - အကြမ်းဖက်မှုနဲ့ မဲမသမာမှုတွေ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေကြားမှာပဲ ရွေးကောက်ပွဲနိုင်

၂၀၀၅ - မူရမ်ဘတ်စဗီနာ အမှိုက်တွေကို ရှင်းထုတ်ကြ ဆိုတဲ့ စစ်ဆင်ရေး လုပ်ပြီး မြို့နေ လူပေါင်း ၇ သိန်းကို နေအိမ်တွေက မောင်းထုတ်ခဲ့၊ ဒါဟာ အတိုက်အခံ ထောက်ခံသူတွေကို နှိပ်ကွပ်တာလို့ အများက ယူဆ

၂၀၀၈ - ရွေးကောက်ပွဲမှာ ဒုတိယပဲရ၊ အကြမ်းဖက်မှုတွေကြောင့် သူ့ပြိုင်ဖက် မော်ဂန်ချန်ဂီရိုင်းက ဒုတိယအကျော့ ရွေးကောက်ပွဲ မပြိုင်တော့ပဲ နှုတ်ထွက်သွား

၂၀၀၉ - ညွန့်ပေါင်းအစိုးရဖွဲ့

၂၀၁၃ - အပြတ်အသတ် ပြန်အရွေးခံရ၊ ချန်ဂီရိုင်း အတိုက်အခံ ပြန်ဖြစ်လာ

၂၀၁၇ - စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီးတဲ့နောက် ရာထူးက ဆင်းပေးလိုက်ရ

၂၀၁၉ - စက်တင်ဘာ ၆ ၊ ဆေးကုသမှု ခံယူနေတဲ့ စင်္ကာပူမှာ ကွယ်လွန်

သူနိုင်ငံရေးလောကနေ နောက်ဆုံးထွက်ခွာမသွားခင် သူနိုင်ငံရေးလောကမှာ နိမ့်ပါးခဲ့ချိန်က ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီတုန်းက MDC ခေါင်းဆောင် မော်ဂန် ချန်ဂီရိုင်းက သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲမှာ သူ့ကို အလဲထိုးခဲ့ပါတယ်။ တရားဝင် မဲရလဒ်တွေအရ မဲ အများကြီး အပြတ်အသတ် မဟုတ်ခဲ့ပေမဲ့လည်း သူ့ကို အနိုင်ယူသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

မစ္စတာ မူဂါဘီ နုတ်ထွက်တော့မယ်ဆိုတဲ့ သတင်းတွေလည်း အများအပြား ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒါတွေကို အဲဒါတွေကို မယုံဘူးလို့ မစ္စတာ မတ်ဟူဒူက ပြောပါတယ်။

သမ္မတက သူ့အာဏာကို ဆက်ထိန်းထားမယ်ဆိုတာကို ပြတ်ပြတ်သားသား ပြထားလို့ မယုံတာလို့ ဆိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲလို နိမ့်ပါးလာမှုတွေက သူ့ရဲ့ ရန်သူတွေကို ကြမ်းကြမ်းတမ်းတမ်း နှိမ်နင်းခဲ့တာတွေ ထပ်ဖြစ်လာစေပါတယ်။

စစ်တပ်နဲ့ Zanu-PF စစ်သွေးကြွတွေဟာ နိုင်ငံအနှံ့က MDC ထောက်ခံသူတွေကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပါတယ်။

အဲဒီတိုက်ခိုက်မှုတွေက လူ ၁၀၀ ထက်မက သေဆုံးစေခဲ့ပြီး လူထောင်ပေါင်းများစွာကို အိမ်တွေကနေ ထွက်ပြေးစေခဲ့ပါတယ်။

အဲဒါက Zanu-PF ပါတီဟာ အာဏာကို လက်လွှတ်မှာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာကို အထင်အရှား ပြလိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါတွေကြောင့် မစ္စတာ ချန်ဂီရိုင်း နောက်တစ်ဆင့် ရွေးကောက်ပွဲကနေ နုတ်ထွက်လိုက်ပြီး ဒီနည်းလမ်းကသာ အသက်တွေကို ကယ်နိုင်မယ့် တစ်ခုတည်းသော နည်းလမ်းဖြစ်တယ်လို့လည်း ပြောခဲ့ပါတယ်။

ဇင်ဘာဘွေ စီးပွားရေးကလည်း အနိမ့်ဆုံးထိ တရှိန်ထိုး ဆက်ကျခဲ့ပါတယ်။ စီးပွားရေး ခက်ခဲပြီး နိုင်ငံခြားငွေ မရှိလို့ ရေသန့်စင်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ ဓာတုပစ္စည်းတွေ မဝယ်နိုင်တဲ့အတွက် ဟာရာရီမြို့မှာ လူတွေ ဝမ်းရောဂါနဲ့ သေဆုံးကုန်ပါတယ်။

ဒီလို ဖိအားတွေများပြားလာချိန်မှာ မစ္စတာ မူဂါဘီဟာ MDC ရဲ့ ဦးဆောင်မှုနဲ့ စီးပွားရေး ပြန်နာလန်ထူလာဖို့ အတွက် သူ့ရဲ့ ကာလရှည် ပြိုင်ဘက်နဲ့ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ ဖွဲ့ဖို့ သဘောတူခဲ့ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် AFP
Image caption ရောဘတ် မူဂါဘီနဲ့ အတူလက်တွဲလုပ်ခဲ့တဲ့အတွက် မော်ဂန် ချန်ဂီရိုင်းအတွက် အကြီးအကျယ် ထိခိုက်ခဲ့

ဒါပေမဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် ချန်ဂီရိုင်းက မစ္စတာ မူဂါဘီနဲ့ အတူတူ လက်တွဲလုပ်ဖို့ လုံးဝ စိတ်မပါခဲ့ပါဘူး။ သမ္မတက တကယ့် အာဏာကို သူနဲ့ သူ့မဟာမိတ်တွေ လက်မှာပဲ ချုပ်ကိုင်ထားနိုင်အောင် အမြဲ လုပ်တတ်တဲ့အတွက် သူနဲ့ အတူ မလုပ်ချင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

၂၀၁၃ ရွေးကောက်ပွဲ အရောက်မှာတော့ ရွေးကောက်ပွဲကို လွယ်လွယ်ကူကူ အနိုင်ရအောင် အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်နည်းတွေ သုံးဖို့ မလိုတော့ပါဘူး။

သူ နိုင်ငံရေးလောကမှာ ရှင်သန်နိုင်တဲ့ နည်းနဲ့ အာဏာကို ဘယ်လို ဆက်ကိုင်ထားနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ ပြိုင်ဘက်ကင်း သူ့ အရည်အချင်းတွေကို သူနိုင်ငံရေးလောကကနေ ထွက်ခွာလိုက်ရတဲ့ ၂၀၁၇ မတိုင်ခင် နောက်တစ်ခေါက် ထပ်ပြနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

ယူကေနဲ့ ရန်ဖြစ်-ပြန်ချစ် ဆက်ဆံရေး

မစ္စတာ မူဂါဘီက ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် မြေသိမ်းယူမှုတွေ လုပ်ပြီး မြေယာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ် ကတည်းက အာဏာရခဲ့ပြီး အဲဒီတုန်းက ယူကေ အစိုးရဖြစ်နေတဲ့ လေဘာပါတီ အစိုးရက ဗြိတိသျှတွေ ကတိပေးထားတဲ့ ငြိမ်းငြိမ်းချမ်းချမ်းနဲ့ မြေယာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ထောက်ပံ့တာလို့ ပြောပါတယ်။

လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲဝင်သူ ရှင်းရှင်းဘွင်းဘွင်း မာ့ခ်စ်ဝါဒီသမား မူဂါဘီဟာ ကွန်ဆာဗေးတစ် ပါတီထက်စာရင် လေဘာပါတီနဲ့ ပိုပြီး အလွန်းသင့်မယ်လို့ ယူဆရပေမဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်တွေ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

Image caption ၁၉၈၄ ခုနှစ်က ဗြိတိသျှ ဝန်ကြီးချုပ် မာဂရက် သက်ချာနဲ့ ဇင်ဘာဘွေ သမ္မတ ရောဘတ် မူဂါဘီတို့ အမှတ် ၁၀ ဒေါင်းနင်းလမ်းမှာ လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်နေကြစဉ်

ဝန်ကြီးချုပ် မာဂရက် သက်ချာ လက်ထက်မှာ အရင် ဗြိတိန် ကိုလိုနီ ဖြစ်ခဲ့ဖူးတဲ့ ဇင်ဘာဘွေအတွက် လူဖြူတွေ ပိုင်တဲ့ မြေတွေကို ပြန်ဝယ်ပြီး လူမည်း လယ်သမားတွေဆီကို ပြန်ပေးဖို့ ငွေထောက်ပံ့တာဟာ ကူညီရမယ့် ဝတ္တရားပဲလို့ သဘောတူခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ အစိုးရနဲ့ နီးစပ်သူတွေ အကျိုးရှိတယ်ဆိုတာ တွေ့ရှိလာရပြီးတဲ့နောက် ဒီအစီအစဉ် ဆိုင်းထားခဲ့ပါတယ်။

နောက်တော့ လေဘာ အစိုးရသစ်က ဇင်ဘာဘွေဆီကနေ ဗြိတိန်က မြေတွေ ပြန်ဝယ်ဖို့ တာဝန်ရှိတယ်ဆိုတာ သဘောမတူဘူးလို့ ကြေညာခဲ့ပါတယ်။

ဒီလို အဆင်မပြေမှုတွေ ရှိခဲ့ပေမဲ့ သူဟာ အများအားဖြင့် လည်စည်းတပ်၊ အင်္ဂလိပ် ဝတ်စုံပြည့်နဲ့ သပ်သပ်ရပ်ရပ် အင်္ဂလိပ် လူကြီးလူကောင်း အသွင် ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နောက်ပိုင်းမှာတော့ တခြား အာဖရိက ခေါင်းဆောင်တွေလို အရောင်တောက်တောက် အဝတ်အစားတွေ ဝတ်လာခဲ့ပါတယ်။

သူ့ရဲ့ အစိုးရ အိမ်တော်ကို လာလည်တဲ့ သူတွေကို အမြဲတမ်း လက်ဖက်ရည်တိုက်လေ့ရှိပြီး သူက ခရစ်ကက်ကို အကြီးအကျယ် အားပေးသူလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

တစ်ချိန်တုန်းက သူက ခရစ်ကက်က လူတွေကို ယဉ်ကျေးစေတယ်။ လူကြီးလူကောင်းတွေ ဖြစ်အောင် ဖန်တီးပေးတယ်။ ဇင်ဘာဘွေမှာ လူတိုင်းကို ခရစ်ကက် ကစားစေချင်တယ်။ ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံကို လူယဉ်ကျေးတို့ နိုင်ငံ ဖြစ်စေချင်တယ်လို့ ပြောခဲ့ဖူးပါတယ်။

အကြိမ်ကြိမ် ပြန်ရှင်သန်ခဲ့သူ

သူက Jesuits Katuma သာသနာပြုကျောင်းမှာ ပညာသင်ခဲ့ပါတယ်။ သူ့မွေးဖွားတဲ့ Zvimba နားက ကျောင်းဖြစ်ပါတယ်။ အခု ဟာရာရေး ဖြစ်ပြီး အရင်တုန်းက ဆော်လ်စဘရီ လို့ခေါ်တဲ့ မြို့ရဲ့ အနောက်မြောက်ဘက်နားက ကျောင်းပါ။ အဲဒီမှာ သူ့ကို အိုင်းရစ် ဘုန်းကြီးတစ်ပါးက သူတို့ အသင်းတော်မှာ ခေါ်ယူသင်ပေးခဲ့တာပါ။ အဲဒါက သူ့ရဲ့ အစားအသောက် ရှောင်ကြဉ်တတ်တဲ့ အကျင့် ဖြစ်လာစေခဲ့တယ်လို့ ယူဆရပါတယ်။ သူဟာ အရက်မသောက်၊ ကော်ဖီလည်း မသောက်ဘဲ အစားအသောက်ကလည်း သားသတ်လွတ်သမားပါ။

သူ့ရဲ့ ဒုတိယ မိန်းမ ဂရေ့စ်က ပြောတာက သူဟာ မနက် ၅ နာရီ ထပြီး လေ့ကျင့်ခန်းတွေလုပ်တယ်။ ယောဂ ကျင့်စဉ်လည်း လုပ်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

သူ့ရဲ့ ကျန်းမာအောင်နေတဲ့ ပုံစံက သူအသက် ၉၅ နှစ်အထိ ရှည်စေတဲ့ အချက်တစ်ချက် ဖြစ်တယ်ဆိုတာ ရှင်းပါတယ်။

နှစ်ပေါင်းများစွာပဲ သူ့ကျန်းမာရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ကောလာဟလတွေ ထွက်လေ့ရှိပါတယ်။

၂၀၀၈ ခုနှစ်တုန်းက ဝီကီလိခ်စ်ကို ကိုးကားပြီး အမေရိကန် သတင်းတစ်ပုဒ်မှာ မစ္စတာ မူဂါဘီ ကင်ဆာရောဂါ ကုနေရပြီ သုံးနှစ်ကနေ ငါးနှစ်ပဲ ခံတော့မယ်လို့ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ အဲဒါက သတင်းအမှား ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ သူက သူ့အသက် ၈၈ ခုနှစ်မှာ သူက ဘုရားသားတော်အစစ် ပြောခဲ့ပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ သူက ခဏခဏ သေပြီး အကြိမ်များစွာ ပြန်ရှင်လာတဲ့အတွက် ဖြစ်တယ်လို့ သူက ကောလာဟလတွေကို ဟာသလုပ်ခဲ့ပါတယ်။

ဆိုးကောင်းတစ်ဝက် သမိုင်း

အနောက် ကမ္ဘာမှာ သူ့ကို တိုက်ခိုက် ပြောဆိုခံရမှုတွေ ရှိနေပြီး သူ့ရဲ့ လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ ပတ်သက်လို့ ရှုတ်ချခံရတာတွေ ရှိပေမဲ့ သူ့ရဲ့ ကိုလိုနီ ဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှုကတော့ အာဖရိက တစ်လွှားကို ရိုက်ခတ်ခဲ့ပါတယ်။

၂၀၁၃ ခုနှစ်တုန်းက ဆိုဝက်တို မှာ နယ်လ်ဆင် မင်ဒဲလားအတွက် အောက်မေ့ဖွယ် လုပ်ခဲ့တုန်းက သူ့ကို အာဖရိက လူငယ် ပရိသတ်ကြီးက အကြီးအကျယ် အားပေး ချီးကျူးခဲ့ကြပါတယ်။ သူ့တို့ရဲ့ ခေါင်းဆောင် ဂျက်ကော့ ဇူးမားကိုတောင် လှောင်ပြောင်ပြီး သူ့ကို အားပေးခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ နောက်သူဟာ အာဖရိကရဲ့ အလေးစားရဆုံး ကိုလိုနီ ဆန့်ကျင်ရေး အာဖရိက ခေါင်းဆောင် နေရာကို မင်ဒဲလားနောက် အစားထိုးနိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် EPA
Image caption ၂၀၁၆ ခုနှစ်က ဟာရာရေးမြို့မှာ ကျောင်းအဆောက်အအုံ မရှိတဲ့အတွက် ကလေးတွေ လေဟာပြင်မှာ စာထွက်သင်ကြရ

လူအများကြီးက အာဖရိက စည်းလုံးညီညွတ်ရေးက အတိတ်မှာ ကျန်ခဲ့ပြီလို့ ထင်ကြပါတယ်။ အဲဒါ မမှန်ဘူးလို့ မူဂါဘီရဲ့ မဟာမိတ် ချန် ချီမူတန်ဂွန်ဒေး က ပြောခဲ့ပါတယ်။

နယ်ချဲ့ဝါဒနဲ့ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုတွေ ရှိနေသရွေ့ အာဖရိက စည်းလုံးညီညွတ်ရေးက ဆက်လိုအပ်နေဦးမှာပဲလို့ သူက ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ မစ္စတာ မူဂါဘီကို နောက်ပိုင်းနှစ်တွေမှာ သူ့နိုင်ငံမှာထက် နိုင်ငံအပြင်က ထောက်ခံမှုတွေ များတယ်လို့ ဇင်ဘာဘွေ သတင်းသမား ဝစ်လ်ဖ် အမ်ဘန်ဂါ ကပြောပါတယ်။

အဲဒီ အာဖရိက လူငယ်တွေဟာ သူ့အုပ်ချုပ်မှုအောက်မှာ နေရတဲ့သူတွေ မဟုတ်ကြဘူးလို့ သူက ပြောပါတယ်။ ပြီးတော့ ဂါနာနိုင်ငံသားတွေဟာ မူဂါဘီ အားကျခဲ့တဲ့ အာဖရိက သူရဲကောင်း ကွာမီ အန်ခရူမာ အကြောင်း နည်းနည်းပဲ သိကြလို့ပါလို့ လည်း ပြောပါတယ်။

မူဂါဘီကို ဘယ်လို အမှတ်ရသွားကြမှာလဲ

မစ္စတာချန်က ၂၀၀၀ ခုနှစ်အထိ မစ္စတာမူဂါဘီရဲ့မှတ်တမ်းဟာ ကောင်းခဲ့တယ်လို့ ဆိုနိုင်ပြီး အဲဒီနောက်ပိုင်းမှာတော့ ဆိုးဝါးလွန်းသွားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

"သူဟာ အာဏာရပြီးလို့ ၁၀ နှစ်လောက်အကြာမှာ ကွယ်လွန်ခဲ့မယ်ဆိုရင် သူဟာ ကျွန်တော့်အတွက် ရာသက်ပန် သူရဲကောင်းတစ်ယောက် ဖြစ်ခဲ့မှာပါ" လို့ မစ္စတာ အန်ဘန်ဂါက ပြောပါတယ်။

"ဒါပေမယ့် ကျောင်းတွေနဲ့ ဆေးရုံတွေကို အခုကြည့်ပါဦး။ သူဟာ သူ့သမိုင်းကို ဖျက်ဆီးခဲ့သူပါပဲ။ အခုတော့ လူတွေက သူ့ကို ဟာရာရီ တို့ ဂူကူရာဟွန်ဒီ တို့ကနေ လူတွေကို နှင်ထုတ်ခဲ့တဲ့ဖြစ်ရပ်တွေ၊ ရွေးကာက်ပွဲ အကြမ်းဖက်မှုတွေ၊ ဒီလို အဆိုးဖြစ်ရပ်တွေနဲ့ပဲ တွဲပြီး အမှတ်ရ သွားကြတော့ မှာပါ။"

(ဒီဆောင်းပါးကို ရေးသားသူ ဂျိုးဇက်ဝင်းတားဟာ ဘီဘီစီရဲ့ ဇင်ဘာဘွေ သတင်းထောက်အဖြစ် ၁၉၉၇ ကနေ နိုင်ငံက နှင်ထုတ်ခံခဲ့ရတဲ့ ၂၀၀၁ အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သူဖြစ်ပါတယ်။)

ဆက်စပ် အကြောင်းအရာများ