ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် - စင်ကာပူမှာ ဗိုင်းရပ်စ်ပြန့်တာ ဘာကြောင့် စိုးရိမ်စရာ ကောင်းသလဲ

အဆောက်အအုံထဲမဝင်ခင် ကိုယ်အပူချိန်တိုင်း ဓာတ်ပုံ မူပိုင် EPA
Image caption အဆောက်အအုံထဲမဝင်ခင် ကိုယ်အပူချိန်တိုင်း

ယူကေနဲ့ တောင်ကိုရီးယားတို့က ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်သစ် ကိုဗစ်-၁၉ ကူးစက်မှုတွေကို ခြေရာခံလိုက်ရင် စင်ကာပူက ကူးစက်လာတာကို တွေ့ရပါတယ်။

ဒါကြောင့် အခုဆိုရင် တချိုနိုင်ငံတွေက တတ်နိုင်ရင် နိုင်ငံတကာရဲ့ အဝင်အထွက် အချက်အချာနေရာ ဖြစ်နေတဲ့ အဲဒီကို မသွားကြဖို့ အကြံပြုထားပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဘာကြောင့် စင်ကာပူလို သိပ်မကျယ်ဝန်းတဲ့ နိုင်ငံလေးက ဒီလို အခြေအနေနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရတာလဲ။

စင်ကာပူ ချန်ဂီလေဆိပ်ဟာ နိုင်ငံတကာနဲ့ အသွားအလာ အချိတ်အဆက် အများဆုံး လေဆိပ်တစ်ခု ဖြစ်နေတာက ဒီလို ဖြစ်စေတာပါ။

ဒီလေဆိပ်မှာ စက္ကန့် ၈၀ ကို လေယာဉ်တစ်စင်း အတက်၊အဆင်း ရှိနေပါတယ်။

အဲဒါကြောင့် ဒီလေဆိပ်ဟာ အမေရိကန်က JFK နဲ့ ဆန်ဖရန်စစ္စကို လေဆိပ်တွေနဲ့ UAE က ဒူဘိုင်း လေဆိပ် တွေထက် အသွားအလာ အချိတ်အဆက်များတဲ့ လေဆိပ်လို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။

ဒါကပဲ အခုလို ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှု ဖြစ်ချိန်မှာ ခက်ခဲတဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်စေပါတယ်။

လေဆိပ်ထဲမှာ ခရီးသည်တွေကို ကိုယ်အပူချိန် စစ်တဲ့ စက်တွေ အများအပြားတပ်ထားပါတယ်။ စင်ကာပူ လေဆိပ်ကို ဖြတ်သန်းသွားတဲ့ ခရီးသည်တိုင်းကို အဲဒီ စက်တွေက အလိုအလျောက် စစ်နေပါတယ်။

ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှု ရှိမရှိကိုလည်း လေဆိပ် ဝန်ထမ်းတွေက ခရီးသည်တွေကို စစ်နေပါတယ်။ အဖျား၊ ချောင်းဆိုးတဲ့ လက္ခဏာတွေကို စစ်ဆေးပါတယ်။

Image caption နိုင်ငံတကာ အစည်းအဝေးတွေနဲ့ ခရီးသွားတွေ အလာအများဆုံး နိုင်ငံတစ်ခု

အဲဒီလိုနည်းလမ်းတွေ ရှိနေပေမဲ့လည်း ခရီးသည်အလာများတဲ့ စင်ကာပူဟာ တရုတ်နိုင်ငံ ပြင်ပ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှုအများဆုံးနိုင်ငံတွေထဲမှာ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်နေပြီး ကူးစက်မှု ၅၀ တွေ့ရှိထားပါတယ်။

ဒါကြောင့် စင်ကာပူမှာ ဗိုင်းရပ်စ် ပြန့်မယ်ဆိုရင် အဲဒါက ဒီတစ်နိုင်ငံတည်းတင်မက တခြားနိုင်ငံတွေကို ကူးစက် ပြန့်ပွားနိုင်ခြေရှိပါတယ်။

ကူးစက်မှုတွေ ပြန့်သွားစေတဲ့ အစည်းအဝေး

စင်ကာပူ အဆင့်မြင့် ဟိုတယ်ကြီး တစ်ခုမှာ ဇန်နဝါရီ လလယ်တုန်းက လုပ်ခဲ့ အစည်းအဝေးတစ်ခုကနေ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတွေကို ကိုရိုနာ ဗိုင်းရပ်စ် ပြန့်သွားစေခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီမှာလုပ်တဲ့ အရောင်းမြှင့်တင်ရေးဆိုင်ရာ ကွန်ဖရင့်ကို တရုတ်က လူတွေ အပါအဝင် လူ ၁၀၀ မက တက်ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီ ကွန်ဖရင့်အပြီး တစ်ပတ်လောက် အကြာမှာ တောင်ကိုရီးယား၊ မလေးရှား၊ ယူကေနဲ့ စပိန်တို့မှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်သူတွေ စပြီး ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။

ပထမဆုံး ကူးစက်ခဲ့တဲ့ မလေးရှားက အသက် ၄၁ နှစ် အရွယ် အမျိုးသားက အဲဒီ ကွန်ဖရင့်ကို တရုတ်က လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေနဲ့ အတူ တက်ခဲ့သူပါ။

နောက် သူ့ဆီကနေ သူ့ ညီမနဲ့ သူ့ ယောက္ခမ အမျိုးသမီးကြီးကို ကူးခဲ့ပါတယ်။

နောက်တော့ တောင်ကိုရီးယားမှာလည်း ဒီကွန်ဖရင့် တက်ခဲ့သူတွေထဲက နှစ်ယောက်မှာ ကူးစက်နေပြီလို့ အတည်ပြုခဲ့ပါတယ်။

စင်ကာပူမှာတော့ စင်ကာပူနိုင်ငံသား နှစ်ယောက်နဲ့ စင်ကာပူမှာ အမြဲနေထိုင်ခွင့်ရသူ တစ်ယောက်မှာ ကူးစက်မှု တစ်ခု စုစုပေါင်း သုံးခု ရှိတယ်လို့ သတင်းထုတ်ခဲ့ပါတယ်။

လူတော်တော်များကို ကူးစက်စေခဲ့တဲ့ ဗြိတိန်က စတိဗ် ဝဲလ်ရှ်လည်း အဲဒီ ကွန်ဖရင့်မှာ ရှိခဲ့ပါတယ်။

Image caption ဗိုင်းရပ်စ် ပြန့်ခဲ့တဲ့ အစည်းအဝေး

ဒီကွန်ဖရင့်ကနေ သူယူကေကို ပြန်အလာ ပြင်သစ်က နှင်းလျှောစီးစခန်းတစ်ခုကို ဝင်ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီမှာ သူရောက်နေတုန်း နောက်ထပ် လူ ၁၁ ယောက်ကို ကူးစက်စေခဲ့တယ်လို့ ယူဆရပါတယ်။ အဲဒီလူတွေက နောက်မှာ အသီးသီး နေရပ်ပြန်သွားကြရာက ယူကေမှာ ကူးစက်မှုတွေ့တဲ့ ငါးယောက်၊ ပြင်သစ်မှာ ငါးယောက်နဲ့ စပိန်မှာ တစ်ယောက်တို့ ဖြစ်လာကြပါတယ်။

ဒါက အဲဒီ ကွန်ဖရင့် တစ်ခုတည်းကနေ စင်ကာပူဟာ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကူးစက်မှု ပြန့်ပွားစေနိုင်တဲ့ နေရာ ဖြစ်နေတယ်ဆိုတာကို ပြနေပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီတစ်ခုတည်း မကပါဘူး။

အဲဒီမှာ နိုင်ငံတကာ စီပွားရေး လုပ်ငန်းတွေရဲ့ အစည်းအဝေးတွေလုပ်ဖို့ လာကြတာနဲ့ နိုင်ငံတကာ ခရီးသွားတွေ ဖြတ်သန်းသွားလာကြတာတွေကြောင့်လည်း ဗိုင်းရပ်စ် ဖြန့်တဲ့နေရာ ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ရှိနေပါတယ်။

စင်ကာပူဟာ တရုတ်နဲ့လည်း စီးပွားရေး လုပ်ငန်း အဆက်အစပ် အများအပြား ရှိနေပါတယ်။ ၂၀၁၉ မှာ တရုတ် ခရီးသွား ၃.၆၂ သန်း လာခဲ့ပြီး စင်ကာပူကို ခရီးသွား အများဆုံး လာတဲ့ နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် Getty Images
Image caption ၂၀၀၂-၂၀၀၃ ဆားစ်ကို ကိုင်တွယ်ခဲ့တုန်းက အတွေ့အကြုံရှိခဲ့

ဒါ့အပြင် အစိုးရ ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြမှုတွေ ဖြစ်ပြီး လေဆိပ်ပိတ်ပြီး ဆန္ဒပြတာတွေထိ ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ဟောင်ကောင်ကို တရုတ် ခရီးသွား အများအပြားဟာ ရှောင်ခဲ့ကြတာက အကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ သူတို့ဟာ တရုတ်နှစ်သစ်ကူး ပိတ်ရက် ခရီးသွားရာသီမှာ ဟောင်ကောင်အစား စင်ကာပူ ရွေးခဲ့ကြပြီး ဒါက ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ပြန့်ပွားချိန်နဲ့ တိုက်ဆိုင်ခဲ့ပါတယ်။

စင်ကာပူဘက်က ဘာတွေ လုပ်နေလဲ

ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်သစ် ကိုဗစ်-၁၉ မပြန့်ပွားရေးကို စင်ကာပူက တင်းတင်းကြပ်ကြပ် ကိုင်တွယ်ပါတယ်။

လူနေထူထပ်တဲ့ သူတို့နေရာမှာ ကူးစက်မှု မြန်နိုင်တာကို သိပါတယ်။ လက်ရှိ ကူးစက်ခံထားရသူ ၅၀ ထဲက ရှစ်ဦးဟာ ဝူဟန်ကလာတဲ့ တရုတ်ခရီးသွားတွေနဲ့ အဆက်အစပ် ရှိတာကို မတွေ့ရပါဘူး။ ဒါကြောင့် လူအချင်းချင်း ကူးစက်ထားနိုင်ခြေကို စိုးရိမ်စရာ ဖြစ်လာပါတယ်။

ဒါကြောင့် စင်ကာပူ အစိုးရက ရှုပ်ထွေး ခက်ခဲတဲ့ ခြေရာခံနည်းတွေနဲ့ ကူးစက်နိုင်ခြေရှိသမျှလူတွေကို လိုက်စုံစမ်းပါတယ်။ အဲဒီလူတွေကို သီးခြားခွဲထားတာတွေ စောင့်ကြည့်တာတွေ လုပ်နိုင်ဖို့ ဒီလို လုပ်ရတာပါ။

တရုတ်နဲ့ နယ်စပ်တွေကို ပိတ်လိုက်တဲ့ မြောက်ကိုရီးယားနဲ့ ရုရှားပြီးရင် စင်ကာပူဟာ တရုတ်ပြည်မကြီးက ပြန်လာတဲ့ စင်ကာပူမှာ အမြဲနေထိုင်ခွင့်ရသူတွေနဲ့ အလုပ်လာလုပ်သူတွေကို ၁၄ ရက် သီးသန့်နေဖို့ ညွှန်ကြားတဲ့ ပထမဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီနိုင်ငံဟာ သူတို့ချထားတဲ့ စည်းကမ်းတွေ ချိုးဖောက်ရင် လုံးဝ ခွင့်မလွှတ်တဲ့ စည်းကမ်း တင်းကြပ်တဲ့ နိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ ချမှတ်လိုက်တဲ့ စည်းမျဉ်းကို ချိုးဖောက်တဲ့ အလုပ်သမားတွေဟာ အလုပ်လုပ်ခွင့် ပြန်ရုပ်သိမ်းခံရတာတို့ စင်ကာပူမှာ အလုပ်လုပ်ခွင့် အမြဲတမ်း တားမြစ်ခံရတာတို့ ကြုံရပါမယ်။

အဲလို ချိုးဖောက်တဲ့ အလုပ်သမားတွေရဲ့ အလုပ်ရှင်တွေကိုလည်း နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်း ငှာရမ်းခွင့် နှစ်နှစ်ပိတ်ပါတယ်။

ပြီးတော့ စင်ကာပူမှာ အိမ်ထောင်စု တစ်သန်းကျော်အတွက် နှာခေါင်းစည်းတွေ ဖြန့်ပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အစိုးရက လုပ်တဲ့ WhatsApp group ကနေ ကိုရိုနာ ကူးစက်မှု နေ့စဉ် သတင်းအချက်အလက်တွေကို ပေးပို့နေပါတယ်။

ဒါတင်မကပဲ တက္ကသိုလ် အဆောင်တွေကို ရှင်းထုတ်ပြီး လူနာသီးသန့် ခွဲခြားထားရှိမယ့် အခန်းတွေ အဖြစ် ပြင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီလို မြန်မြန်ဆန်ဆန် ပြင်ဆင်မှုကြောင့် ကျောင်းသားတွေတောင် အံ့အားသင့်စေခဲ့ပါတယ်။

အလန့်တကြား ပစ္စည်းတွေဝယ်စု၊ နှာခေါင်းစည်းတွေ ပြတ်

စင်ကာပူ အစိုးရရဲ့ လုပ်ဆောင်မှုတွေဟာ နိုင်ငံတကာ ကျန်းမာရေး အသိုင်းအဝိုင်းက ပညာရှင်တွေ အတွက် ချီးကျူးစရာ ဖြစ်ပေမဲ့ စင်ကာပူသားတွေကိုယ်တိုင်ကတော့ အစိုးရ လုပ်တာတွေက လုံလောက်တယ်လို့ အပြည့်အဝ မယုံကြပါဘူး။

ဆိုရှယ်မီဒီယာတွေမှာ တွေ့ရတဲ့ အခြေအနေတွေအရ စင်ကာပူက လူတွေ အစိုးရ ပေးတဲ့ အကြံကို အပြည့်အဝ မယုံပါဘူး။ အစိုးရက နေမကောင်းချိန်မှ နှာခေါင်းစည်း တပ်ဖို့ အကြံပေးတာဟာ နှာခေါင်းစည်းတွေ မဖြည့်ဆည်းနိုင်လို့ပြောတာလို့ ယူဆနေကြပါတယ်။

ပြီးတော့ တရုတ်ကဝင်လာသူတွေကို စောစောစီးစီး မပိတ်တာအတွက် လူတော်တော်များကလည်း စောဒက တက်ကြပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ မူပိုင် Getty Images
Image caption သတင်းအတုကာကွယ်တဲ့ ဥပဒေတွေနဲ့ ပုံဖျက်ထားတဲ့ သတင်းတွေကို တားဆီးနေတယ်

ပြီးခဲ့တဲ့ အပတ်မှာ အစိုးရက ကိုရိုနာကူးစက်မှု သတိပေးမှု အခြေအနေကို တိုးမြှင့်လိုက်တဲ့ခါမှာတော့ ဒါက ကူးစက်မှု ဆိုးနေတာကို ပြလိုက်တာလို့ ယူဆသွားကြပါတယ်။ အဲဒါကနေ လူတွေက စူပါမားကတ်တွေကို အပြေးအလွှားသွားပြီး ဆန်တွေ၊ ခေါက်ဆွဲတွေ၊ အိမ်သာသုံးစက္ကူတွေ ဝယ်စုကြပါတယ်။ သူတို့ နိုင်ငံကို အဝင်အထွက် ပိတ် ဖြတ်တောက်လိုက်တော့မှာကို စိုးရိမ်ကြတဲ့အတွက် ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီ အလန့်တကြားအခြေအနေဟာ ဝန်ကြီးချုပ် လီရှန်လွန်းကိုယ်တိုင် ပြောထားတဲ့ သူတို့မှာ ရိက္ခာတွေ လုံလောက်တာထက်မက ရှိပါတယ်ဆိုတဲ့ စကားထွက်လာမှ နည်းနည်း သက်သာသွားပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ အဲဒီလို ဝင်ထိန်းနိုင်တာမျိုးက စင်ကာပူလို ဗဟိုကနေ ထိန်းချုပ်ပြီး အာဏာရပါတီ တစ်ပါတီတည်းက လွှတ်တော်ကို ကြီးစိုးတဲ့ နေရာမျိုးမှာပဲ အလုပ်ဖြစ်နိုင်တာပါ။

ပြီးတော့ လူအများမြင်နိုင်၊ကြားနိုင်တဲ့ နေရာတွေမှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဘာကိုပဲ ပြောနိုင်တယ်ဆိုတာတွေကိုလည်း တင်းတင်းကြပ်ကြပ် ကန့်သတ်ထားပါတယ်။ အဲဒီလိုတားနိုင်တာက သတင်းအတု တားဆီးရေး ဥပဒေအရ တားမြစ်ထားနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဆားစ်ရောဂါက ရတဲ့ သင်ခန်းစာတွေ

စင်ကာပူမှာ ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှု တားဆီးရေး မြန်မြန်ဆန်ဆန် လုပ်နိုင်တာဟာ နိုင်ငံက တော်တော်လေးသေးတာက အဓိကကျပါတယ်။ ပြီးတော့ ၂၀၀၂-၂၀၀၃ ဆားစ် ပြင်းထန် အဆုတ်ရောင် ကူးစက်မှုက ရခဲ့တဲ့ သင်ခန်းစာတွေကြောင့်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုယ့်လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ကို ဒီနေ့ နေ့လယ်စာ စားရင်းတွေ့ပေမဲ့ နောက်တော့ သူအရေးပေါ်ခန်းထဲ ရောက်သွားပြီ၊ အဲဒီထက်ဆိုးရင် သူဆုံးသွားပြီဆိုတာမျိုးတွေ ဖြစ်လာနိုင်တယ်လို့ ကူးစက်ရောဂါ ပညာရှင် ဒေါက်တာ လွန်းဟိုးနမ်က ပြောပါတယ်။

ဆားစ်ရောဂါ ကူးစက်စဉ်က လူနာတွေကို ကုသခဲ့ပြီး ဒီရောဂါက လွတ်မြောက်ခဲ့သူ တစ်ယောက်ကတော့ ဆားစ်ကို စင်ကာပူက လူတွေ ကြောက်ပြီး ခြောက်ခြားနေတာလို့ ပြောပါတယ်။

အဲဒီတုန်းက လူ ၂၃၈ ယောက်မှာ ကူးစက်ခဲ့ပြီး ၃၃ ယောက် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ပါတယ်။

ဒီကူးစက်မှု မြန်ဆန် ပြင်းထန်တဲ့ ကိုရိုနာ အတွက် စင်ကာပူမှာ ရောဂါ ပြန့်ပွားမှု တားဆီးရေးကို အပြင်းအထန်လုပ်တာနဲ့ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း လျှို့ဝှက်ချက်မရှိ လုပ်ရုံကလွဲလို့ တခြား ရွေးချယ်စရာ မရှိပါဘူး။ အဲဒီနိုင်ငံဟာ သူတို့ ရှင်သန်ရေးအတွက် စီးပွားရေးနဲ့ စားနပ်ရိက္ခာကို တခြားနိုင်ငံတွေကို မှီခိုနေရတာကြောင့်ပါ။

ပြီးခဲ့တဲ့ ၁၀ နှစ်တုန်းက တင်းကြပ်တဲ့ စည်းကမ်းတွေနဲ့ ဆားစ်ကို ကိုင်တွယ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အခု အချိန်မှာ စင်ကာပူဟာ နိုင်ငံတကာနဲ့ စီးပွားရေးထဲမှာ ထဲထဲဝင်ဝင် ပါဝင်တာ ပိုများလာပြီး အထူးသဖြင့် တရုတ်နဲ့ အများကြီးပို နီးနီးကပ်ကပ် ရှိနေပါပြီ။

ဒါကြောင့် ဒီတစ်ခါ စွန့်စားရမယ့် အရင်းအနှီးက အများကြီး ပိုပါလိမ့်မယ်။

ဆက်စပ် အကြောင်းအရာများ